AŞ PA temsilçilerinden qetiyyetli mövqe
Andreas Qross: “Buşun andiçme merasimindeki demokratiyaya sadiqlik çalarları artıq yoxdur”
Avropa Şurası Parlament Assambleyasının seçkisonrası müşahide missiyasının rehberi Leo Platvoet ve ölkemiz üzre hemmeruzeçiler Andreas Qross, Andres Herkel dünen birgünlük seferlerinin yekunlarına dair metbuat konfransı keçirdiler.
AŞ PA nümayendeleri Bakıda olduqları bir günde siyasi partiyaların liderleri, qeyri-hökumet teşkilatlarının rehberleri, prezidentin İcra Aparatının rehberi Ramiz Mehdiyevle, MSK-nın ve Konstitusiya Mehkemesinin sedrleri ile görüşdüklerini dediler.
İlk olaraq Andres Herkel danışdı. “Bu gözel, qonaqperver ölkede” siyasi veziyyetin narahatlıq doğurduğunu qeyd eden cenab Herkel xüsusen noyabrın 26-da müxalifet qüvvelerinin dinc aksiyasına qarşı polis terefinden zorun tetbiq olunmasının bele demeye esas verdiyini nezere çatdırdı.
“Neticeleri leğv olunan dairelerin en azı yarısında müxalifetçiler qalib gelibler”
O, seçkilerle bağlı ciddi problemlerin olduğunu da qeyd etdi. ATET-in Müşahide Missiyasının ilkin reyine istinad eden meruzeçi menteqelerin 43 faizinde seslerin pis, yaxud çox pis hesablanması fikrine şerik çıxaraq dedi ki, MSK seçkilerle bağlı daxil olan şikayetlere adekvat yanaşmayıb ve bele teessürat yaradıb ki, bir sıra daire ve menteqelerde seçkiler saxta olduğu üçün neticeleri leğv edib: “Amma bizim bu gün keçirdiyimiz görüşler, söhbetler demeye esas verir ki, neticeleri leğv olunan dairelerin onundan en azı beşinde müxalifet nümayendeleri qalib geldiyi üçün neticeler leğv olunub. Bunu demekle, müxalifetin vekili kimi çıxış etmek iddiasında deyilik. Biz, sadece, Azerbaycanda demokratiyanın, azad ve edaletli seçkilerin vekilleriyik. Ona göre de çalışırıq ki, bu meseleler tam şekilde araşdırılsın”.
Andreas Qross ise çıxışında bildirdi ki, bu sefere ona göre qerar veribler ki, Azerbaycanda seçkilerin neticeleri barede MSK ve Konstitusiya Mehkemesi yekun qerarını vermezden evvel konstruktiv müzakireler aparsınlar. Amma buna nail ola bilmeyibler.
Bugünkü veziyyete göre üç sebebden meyus olduğunu bildiren cenab Qross bunları dedi: “Evvela, mende ele teessürat yaranır ki, MSK-nın ve Konstitusiya Mehkemesinin qerarları elan etmesi qesden telesdirilib ki, bizim konstruktiv müzakire imkanımız olmasın. İkincisi, iqtidar 10 dairede saxtalaşdırmanı tanıyır, amma daha çox dairede açıq-aşkar saxtalaşdırma faktını etiraf etmir. Üçüncüsü, menim meyusluğum hem de ondan ireli gelir ki, biz Azerbaycana şenbe hadiselerinden sonra gelirik. Görürük ki, heç bir tehrik olmadan, müteşekkil aksiya keçiren insanlara qarşı iqtidar qeyri-adekvat ve behanesiz olaraq zorakılıq tetbiq edib. Demokratiyada bu yolverilmez haldır”.
“AŞ PA-nın Azerbaycan nümayende heyetinin mandatını tesdiq etmesi çox çetin olacaq”
Missiya rehberi Leo Platvoet ise beynelxalq teşkilatların, o cümleden, Avropa Şurasının seçkilerin ertesi günü tenqidi hesabatlarla çıxış etdiyini xatırladaraq dedi ki, AŞ Parlament Assambleyasının qurumlarında artıq seçki meselesini müzakire ederken bunu bir daha vurğulayıblar. O nezere çatdırdı ki, AŞ PA-nın Monitorinq Komitesi iki hefteden sonra, qurumun bürosu yanvarın evvellerinde, Parlament Assambleyası (PA) ise yanvarın sonlarında bu meseleni bir daha müzakire edecek. Yanvarda Azerbaycana növbeti defe sefer edeceklerini açıqlayan missiya rehberi dedi ki, onlar PA-nın prezidenti Rene Van Der Lindeni de Azerbaycana birge sefer etmeye devet edibler: “O zamana qeder ATET-in yekun hesabatı da hazır olacaq. Biz bütün bu tenqidleri nezerden keçirerek görürük ki, AŞ PA-nın Azerbaycan nümayende heyetinin mandatını tesdiq etmesi çox çetin olacaq”.
Bundan sonra çıxışına 26 noyabr hadiseleri ile bağlı elave eden cenab Platvoet dedi ki, hemin gün hebs olunan şexsler tezlikle azad olunmalıdır ki, Avropa Şurası yeniden hebslerle bağlı meseleye qayıtmasın.
Daha sonra AŞ PA nümayendeleri jurnalistlerin suallarını cavablandırdılar:
- Bu gün ABŞ-ın Azerbaycandakı sefiri bildirib ki, Amerika yeni parlamentle emekdaşlıq etmeye hazırdır. Sizin bu meseleye münasibetiniz necedir?
A.Qross:
- Bu beyanat ABŞ sefirinin seçkilerden evvel verdiyi beyanatlara ziddir. Eger parlamentde müxalifet yoxdursa, siz müxalifetsiz parlamentle nece emekdaşlıq ede bilersiniz? Bu parlamentde heç bir real müxalifet nümayendesine yer yoxdur. Biz bu beyanata esasen hem de görürük ki, cenab Buşun andiçme merasimindeki demokratiyaya sadiqlik çalarları artıq yoxdur. Biz buna göre meyusuq. Ümid edirem ki, Avropa ölkeleri de meni bu şekilde, bu terzde meyus etmeyecekler.
- Müxalifetden olan deputatların qatılmadığı parlamentin axırı sizce, nece ola biler? Bir qeder evvel seferlerinizden birinde demişdiniz ki, en azı 1/4-i müxalifetden ibaret olmayan parlamenti tanımayacaqsınız...
A.Herkel:
- Söhbet parlamentde neçe müxalifetçinin olmasından yox, azad ve edaletli seçkilerin keçirilmesinden, Merkezi Seçki Komissiyasının müxalifete münasibetinden gedir. Bizde olan materiallar demeye esas verir ki, MSK müeyyen seçim esasında dairelerin ve menteqelerin neticelerini etibarsız sayıb. Bezi hallarda biz görürük ki, bir dairede 4-5 menteqenin neticelerini leğv etmekle, YAP namizedlerinin qelebesi temin olunub. Hetta bu mümkün olmayanda - meselen, 42 saylı Sumqayıt dairesinde müxalifetden olan namized Flora Kerimovanın dairesinde - böyük ses çoxluğu nezere alınmayıb, neticeleri leğv edibler. Ona göre de demek olar ki, meqsed saxtkarlığın qarşısını almaq yox, müxalifetin qelebesine imkan vermemek olub.
“Yanvar sessiyasına qeder Azerbaycanın seçki sistemi deyişmelidir”
- AŞ PA-nın yanvar sessiyasında Azerbaycan nümayende heyetinin mandatı hansı halda tesdiqlene biler?
L.Platvoet:
- Bizim müeyyen tekliflerimiz var. AŞ PA Daimi Komitesinin Buxarestde keçirilen toplantısında men öz çıxışımda demişem, Azerbaycandakı seçki sistemi deyişmelidir. Bütün ölke üzre seçki komissiyaları paritet esaslarla qurulmalı, sedrler ancaq YAP nümayendeleri olmamalıdır. İndi gözleyirik ki, iqtidarın buna cavabı ne olacaq. Biz bundan - onların cavabından asılı olaraq qerarlar vereceyik.
“Buşun demokratiya ile bağlı ikili standartları var”
- ABŞ-ın Ukraynada, Gürcüstanda demokratiyanı, Azerbaycanda ise neft maraqlarını müdafie etmesi burada demokratiyanın inkişafına nece tesir göstere biler?
L.Platvoet:
- Men bir qeder evvel cenab Qrossun ABŞ-la bağlı söylediyi fikirleri bölüşürem. Cenab Buş andiçme merasiminde hemin sözleri demişdise, bu gün onun ölkesinin sefiri bele çıxış edirse, bu, meni sevindirmir. Amma size onu da xatırlatmaq isteyirem ki, ABŞ-ın ATET xettiyle Azerbaycana gelen müşahide missiyasının rehberi olan cenab senatorun buradakı beyanatı olduqca qeti idi. NATO Parlament Assambleyasının öten hefte Kopenhagende keçirilen toplantısının da seçkilerle bağlı beyanatı qeti oldu. ABŞ sefirinin fikirlerini bura elave edende ise... Elbette, ABŞ-da en güclü şexsiyyet prezidentdir. Bu ölkede Buşun dedikleri ile durub-otururlar. Menimçün çox meyusedicidir, görünür, cenab Buşun demokratiya ile bağlı ikili standartları var.
“AŞ PA insan haqlarını pozanların terefinde ola bilmez”
- Ölke başçısı İlham Eliyev bu gün (dünen) parlamentde çıxışında bildirdi ki, AŞ PA meruzeçilerinin seçkilerle bağlı fikirleri hele heç ne demek deyil, esas mesele AŞ PA-nın mövqeyidir. Siz bu fikirleri nece qiymetlendirirsiniz?
A.Qross:
- (Gülür) Bizimçün şerefdir ki, prezident parlamentin ilk iclasında adımızı çekir. Onun sözlerinde heqiqet var. AŞ PA-da hamı Azerbaycanda demokratiya meselelerine bizim kimi sadiq deyil ve buradakı reallıqları bizim qeder bilmirler. Ona göre de bu qeder çox işleyirik ki, problemler yoluna qoyulsun. Amma men prezidenti inandırmaq isteyirem ki, bizim de AŞ PA-da hörmetimiz var. Hetta bizimle bir sıra meselelerde razı olmayan adamlar da bize hörmetle yanaşırlar. Hamı bilir ki, demokratik deyerlere ve insan haqlarına sadiq insanlarıq. Hesab etmirem ki, AŞ PA-nın çoxluğu insan haqlarının, demokratiyanın yere salınmasının terefdarıdır. Eger bizler bu gün insan haqlarının terefdarı kimi çıxış edirikse, bu mövqe insan haqlarını pozanların xeyrine ola bilmez.
Ramiz Mehdiyev AŞ PA nümayendelerini otağından qovmaq isteyib
- Prezident Aparatının rehberi Ramiz Mehdiyevle görüşünüzde noyabrın 26-da insanlara qarşı polis terefinden olan vehşilikler barede danışdınızmı? Buna münasibet nece oldu? Ümumiyyetle, hemin hadiselerle bağlı ne düşünürsünüz?
A.Qross: (gülürler)
- Elbebte, bu mesele barede danışmışıq. Siz tesevvürünüze getire bilmezsiniz ki, biz bu meseleni hansı qetiyyetle müzakire etmişik. O, az qala (prezidentin İcra Aparatının rehberi Ramiz Mehdiyevi nezerde tutur - M.) bizi otaqdan çıxarmaq isteyirdi. Bilirsiniz ki, men hemişe Azerbaycan müxalfetini de tenqid etmişem. Menim bu müxalifetle bağlı o qeder de yüksek reyim yox idi. Amma gelin bu defe açıq danışaq. Müxalifet seçkilerden sonra keçirilen dörd mitinqde heç bir sehve, texribata yol vermedi. Ona göre de heç bir mesuliyyet onların boynuna atıla bilmez. Azerbaycanda yene de insanlar esassız olaraq hebsxanada saxlanılırlar. Biz son siyasi mehbuslar buraxılana qeder onların meselesini qaldırıb, haqlarını müdafie edeceyik.
- Hakimiyyet yeniden serbest toplaşma azadlığına qadağa qoyub. Müxalifete istediyi marşrut üzre aksiya keçirmeye imkan vermeyib. Siz bu barede ne düşünürsünüz?
- Bu, vetendaşların en adi, gündelik hüququdur. Elbette, bu yanlış addımdır ve insanlara serbest toplaşma üçün şerait yaradılmalıdır.
“İlham Eliyeve o qeder çox ümid beslemirdim”
- Çıxışlarınızda meyusluq ifade olunur. Amma evveller Qerbin ve sizlerin İlham Eliyevin baresinde fikirleri yüksek idi. İlham Eliyeve göre meyussunuzmu?
A.Herkel:
- Şexsen men o qeder de böyük ümid beslemirdim. Onu da deye bilerem ki, o, seçkilerle bağlı iki defe serencam imzalayıb. Eslinde mezmununa göre onlar müsbet senedler idi. Amma demokratik ölkede bele meseleler prezidentin fermanları, serencamları ile yox, qanunla idare olunur. Bele olan halda, demek olar ki, Azerbaycanın en böyük problemlerinden biri ifrat derecede prezident ölkesi olmasıdır. Meyusluğa gelince, elbette, dövlet başçısı bütün baş verenlere göre mesuliyyet daşıyır. O cümleden seçki saxtakarlığına göre. Biz bu gün ayrı-ayrı dairelerde seçkilerin neticelerine baxanda bunu daha aydın görürük. Ve elbette ki, noyabrın 26-da baş verenlere, dinc nümayişçilere qarşı xeberdarlıq etmeden polisin hücuma keçmesine, qadınların, uşaqların zorakılığa meruz qalmasına göre de mesuliyyeti prezident daşıyır...
Məhbubə
Yeni Müsavat qəzeti, 03 dekabr 2005-ci il