Democracy or Duplicity?

By Jackson Diehl, Monday, July 4, 2005; Page A17

Less than six months after President Bush's inaugural address, the tension between his commitment to democracy and longstanding U.S. security and economic commitments grows steadily more acute, especially in the Muslim world. There is the problem of whether to endorse Egyptian President Hosni Mubarak's half-baked presidential election; there is the dilemma of Uzbekistan's Islam Karimov, who massacred hundreds of protesters in one town but continues to host a U.S. military base in another.

Next up: Azerbaijan, an oil-rich former Soviet republic on the Caspian Sea that hosts big U.S. oil companies, a new strategic pipeline for their products, a refueling stop for U.S. military planes -- and a government teetering between consolidating a corrupt autocracy and embracing democratic reforms.

Lodged between Russia and Iran, Turkey and Central Asia, Azerbaijan resembles Ukraine a year ago, as it performed a similar wobble -- one that ended in a fraudulent election, followed by a democratic revolution. Like former Ukrainian president Leonid Kuchma, Azeri President Ilham Aliyev -- who was elected amid some blatant ballot-box stuffing two years ago -- has promised to hold free and fair parliamentary elections this November. As it did last year, the Bush administration is trying to push the president to keep his word, without pushing so hard that he ends up in the arms of dictator-friendly Russia or China, or reverses his cooperation with the Pentagon and American oil companies.

Azerbaijan's well-developed political opposition and civil society meanwhile is deliberately modeling itself on the democracy movements of Ukraine and neighboring Georgia. It has built a coalition, chosen a protest color (orange), and united around a demand that the elections be free and fair. If they are not, the opposition will call Azeris to the streets. Already, thousands joined two anti-government demonstrations in the capital, Baku, last month.

"We have learned many important lessons from our Georgian colleagues and our Ukrainian colleagues," says Isa Gambar, one of the opposition leaders, who spoke to me by phone last week. "We are studying very closely their method for coming to power peacefully, and trying to follow their example."

The Azeri opposition is not as united or popular as that of Ukraine or Georgia. But the challengers are far better organized and competent than those in many other Muslim countries. Gambar, who once served as an interim president, says the opposition supports free-market capitalism and the integration of Azerbaijan into NATO and the European Union.

Aliyev, for his part, is the 43-year-old son of a former Soviet politburo member who ruled Azerbaijan for a decade before installing him in office. The rigged election that gave him a mandate was followed by the beating and mass arrest of protesters. Still, the secular and Western-educated president regularly charms his American and European visitors. Sipping whiskey and speaking fluent English, he tells them he is genuinely committed to making his country a democratic Western ally.

Given the U.S. oil and security interests, Bush administration policymakers would love to believe him. But should they? Skeptics, including some who have been listening to the young Aliyev's pitch for several years without noting any significant change in Azerbaijan, say the administration risks creating another Egypt: a government that delivers economic and security cooperation and mouths words about democracy while practicing de facto dictatorship. As massive oil revenues begin to flow into Baku, U.S. acceptance of another rigged election this year could cement Aliyev into just another president-for-life.

Administration officials say they understand the risk and have made a fair Azeri election a top policy priority. "We are using every bit of leverage we can muster," one official told me. That includes deferring, for the moment, a prize Aliyev very much wants: a pre-election visit to Washington for a White House meeting with Bush. The Azeris have been told a date won't be set until it becomes clear whether the president will follow through on his promises, including a 13-point plan for the elections he recently unveiled.

So far the signs are mixed. After suppressing one opposition rally in May, the government allowed the two last month. It has opened a dialogue with opposition leaders, and there is talk that Aliyev will agree to debate his opponents on national television. But Gambar says the opposition still isn't allowed to rally or organize outside the capital and has no access to state media. Electoral commissions at the national and provincial level are still dominated by the government apparatchiks who falsified the 2003 vote.

At best, Azerbaijan could deliver a breakthrough for the Bush administration: a historic free election that would end up strengthening its ally Aliyev. At worst Bush will have to choose this November between another oil-rich autocrat and pro-democracy demonstrators who have taken his inaugural address to heart. Either way, a strategic Muslim country that hasn't gotten much attention in Washington since 2001 will soon be in the spotlight.

http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2005/07/03/AR2005070301022.html?sub=AR

Demokratiya yoxsa riyakarlıq

“The Washington Post” Buş administrasiyasını Azərbaycanda növbəti seçki saxtakarlığına imkan verməməyə çağırdı. Qəzetin nüfuzlu şərhçisi Cekson Dayhl Müsavat başqanı İsa Qəmbərdən müsahibə götürüb

Azərbaycanda yaxınlaşan seçkilərə Qərb hökumətləri ilə bərabər nüfuzlu KİV-lər də böyük maraq göstərməkdədir. Ötən gün dünyanın ən nüfuzlu nəşrlərindən hesab olunan “The Washington Rost” qəzeti Azərbaycandakı seçkilər və Birləşmiş Ştatların mövqeyi barədə məqalə dərc edib. Məqalənin müəllifi qəzetin nüfuzlu şərhçilərindən olan Cekson Dayhldır: “Demokratiya, yoxsa ikiüzlülük?” adlı məqaləni oxuculara çatdırırıq:

“Prezident Buşun andiçmə mərasimindəki çıxışından 6 ay ötdüyü bir vaxtda onun demokratiya barədə üzərinə götürdükləri öhdəliklərlə Amerikanın çoxdankı təhlükəsizlik və iqtisadi maraqları arasında gərgin mübarizə xüsusən müsəlman dünyasında daha da kəskin xarakter alır. Problem ondadır ki, Misirdə prezident Hüsnü Mübarəkin keçirdiyi yarıçiy seçkilər qəbul ediləcək, ya yox. Növbəti dilemma yüzlərlə nümayişçini güllələdən, lakin hələ də Amerika bazalarını qonaq edən İslam Kərimovdur.

Sonra isə Xəzər regionundakı neftlə zəngin, Amerika neft şirkətlərinin işlədiyi, strateji neft kəmərinin başlandığı və Amerika hərbi təyyarələrinin yanacaq götürmək üçün endiyi Azərbaycandır. Burada hakimiyyət korlanmış, korrupsioner avtokratiya ilə demokratik islahatlar arasında tərəddüd edir.

Rusiya və İran, Türkiyə ilə Orta Asiya arasında yerləşən Azərbaycan bir il əvvəlki Ukraynanı xatırladır. Belə ki, bu cür tərəddüdlər demokratik inqilabla başa çatan seçki fırıldaqları ilə nəticələndi.

Ukraynanın keçmiş prezidenti Leonid Kuçma kimi iki il əvvəl açıq-aşkar seçki qutularına saxta bülletenlərin doldurulması yolu ilə seçilən prezident İlham Əliyev bu ilin noyabrında azad və ədalətli seçkilər keçirmək vədi verib. O, bu vədi hələ ötən il verib, Buş administrasiyası isə prezidentin öz vədinə əməl etməsini gözləyir. Eyni zamanda onun Rusiya və Çinin diktatorlar üçün münbit şəraitin mövcud olduğu nüfuz dairəsinə keçməsinə, Pentaqonla və Amerika neft şirkətləri ilə əməkdaşlığını bütünlüklə dəyişməsinə səbəb olmamaq üçün İlham Əliyevə möhkəm təzyiq etmir.

Azərbaycanda yaxşı inkişaf etmiş siyasi müxalifət və vətəndaş cəmiyyəti qonşu Gürcüstandakı və Ukraynadakı demokratik hərəkatların modellərindən istifadə etməkdədir. Müxalifət vahid koalisiya yaradıb və narıncı rəngi simvol kimi seçərək seçkilərin azad və ədalətli keçirilməsini tələb edir. Əgər seçkilər azad və ədalətli olmasa müxalifət azərbaycanlıları küçələrə çağıracaq. Artıq ötən ay Bakıda hökumət əleyhinə iki nümayişə minlərlə adam qoşulub. “Biz gürcü və ukraynalı həmkarlarımızdan çoxlu mühüm dərslər götürmüşük” - deyə, müxalifət liderlərindən biri İsa Qəmbər ötən həftə mənimlə telefon söhbətində bildirib. “Biz hakimiyyətə dinc yolla gəlmək və onların nümunəsini davam etdirmək üçün gürcü və ukraynalı həmkarlarımızın metodlarını dərindən öyrənirik”.

Azərbaycanda müxalifət Ukrayna və Gürcüstandakı qədər populyar və birləşmiş olmaya bilər. Lakin hakimiyyətə iddiaçılar müsəlman ölkələrinin çoxunda olduğundan daha yaxşı təşkil olunub. Vaxtilə prezident səlahiyyətlərini icra edən İsa Qəmbər deyir ki, müxalifət azad bazar kapitalizmini və Azərbaycanın NATO-ya, Avropa Birliyinə inteqrasiyasını dəstəkləyir.
Öz növbəsində Azərbaycanı on illiklər ərzində idarə edən keçmiş sovet politbüro üzvünün oğlu 43 yaşlı İlham Əliyev atasından sonra onun xidməti vəzifələrini yerinə yetirməyə başlayıb. Onun mandat aldığı saxta seçkilər etiraz edənlərin kütləvi həbsi və döyülməsi ilə müşayiət olunub.

Bununla belə, Qərb təhsilli və dünyəvi baxışlı prezident avropalı və amerikalı qonaqlarını müntəzəm olaraq məyus edir. Viski içərək və sürətli ingilis dilində danışaraq o deyir ki, ölkəsini həqiqətən Qərbin demokratik müttəfiqinə çevirmək istəyir. Amerikanın neft və təhlükəsizlik maraqlarını nəzərə alaraq, Buş administrasiyasının yüksək rütbəli rəsmiləri ona inanmaq istərdi. Lakin onlar İ.Əliyevə inanmalıdırmı?

Skeptiklər, o cümlədən bir neçə il ərzində gənc Əliyevi eşitmək imkanı olanlar Azərbaycanda heç bir əhəmiyyətli dəyişikliyin baş vermədiyini qeyd edərək deyirlər ki, Buş administrasiyası ikinci Misir yaratmaqla risk edir: iqtisadi və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlıq təklif edən və demokratiya barədə yalnız sözdə danışan hakimiyyət faktiki olaraq diktaturaya çevrilir. Belə ki, neft gəlirlərinin Bakıya kütləvi axınının başladığı bir vaxtda Amerikanın bu il Azərbaycanda növbəti saxta seçkiləri qəbul etməsi, yalnız Əliyevin başqa bir ömürlük prezidentə çevrilməsini möhkəmlədə bilərdi.

Buş administrasiyasının rəsmiləri deyirlər ki, onlar riski yaxşı başa düşürlər və Azərbaycanda azad seçkilərin keçirilməsini öz siyasətlərinin əsas prioritetinə çeviriblər. “Biz əlimizə keçən bütün təsir rıçaqlarından istifadə edirik” - deyə Buş administrasiyasının rəsmilərindən biri mənə bildirib. Bura indiki vaxtda Əliyevin çox istədiyi prizin - seçki ərəfəsində Vaşinqtona səfər edərək Ağ Evdə prezident Buşla görüşməyin təxirə salınması da daxildir.

Azərilər deyirlər ki, vaxt gəlib çatmayana qədər prezidentin öz vədlərini, o cümlədən seçkilərə dair imzaladığı 13 bəndlik fərmanı yerinə yetirib-yetirməyəcəyi bəlli deyil. Hələlik əlamətlər qarışıqdır. May ayında müxalifətin bir aksiyasının boğulmasından sonra hakimiyyət ötən ay iki aksiyaya icazə verib. Eyni zamanda hakimiyyət müxalifət liderləri ilə dialoq üçün qapıları açıb və belə məlumatlar var ki, Əliyev öz rəqibləri ilə milli televiziya ilə debatlara razı olacaq.

Lakin İsa Qəmbər deyir ki, müxalifətə hələ də paytaxtın mərkəzində toplaşmağa icazə verilmir və müxalifətin dövlət KİV-lərinə heç bir çıxışı yoxdur. Milli və yerli səviyyədə seçki komissiyaları hələ də 2003-cü il seçkilərini saxtalaşdıran hakimiyyət “apparatçiklərinin” nəzarətindədir.

Ən yaxşı halda Azərbaycan Buş administrasiyası üçün böyük nailiyyət ortaya qoya bilər: tarixi azad seçkilər onun Əliyevlə müttəfiqliyini möhkəmləndirir. Ən pis halda, Buş bu ilin noyabrında neft sərvətlərinə malik başqa bir diktatorla onun andiçmə mərasimindəki çıxışını ürəkdən qəbul edən demokratiyayönlü nümayişçilər arasında seçim etməli olacaq. İstənilən halda, 2001-ci ildən sonra Vaşinqtondan böyük diqqət görməyən strateji müsəlman ölkəsi tezliklə diqqət mərkəzində olacaq".

Yeni Musavatın tərcüməsi