Yeni Parlamenti legitim hesab etmirəm

Andres Herkel: “Mene ele gelir ki, Ağ Evde başqa bir lobbi Rino Harnişden daha güclü çıxdı”

AŞ PA meruzeçisi Ramiz Mehdiyeve deyib ki, Azerbaycanda demokratiya yoxdur
Avropa Şurası Parlament Assambleyasının Azerbaycan üzre hemmeruzeçisi Andres Herkelin Azerbaycanla tanışlığı az süreli olsa da, bu ölkeye, onun qayda-qanunlarına, adamlarına bu qısa zamanda yaxşı beled olub. Onun fikirlerine qulaq asdıqca ele bilirsen ki, uzun iller Azerbaycanda yaşayan, burda baş veren prosesleri yaxından izleyen ekspertle hemsöhbetsen. Bir qeder evvele qeder Azerbaycandakı siyasi veziyyetle bağlı diplomatik terzde danışmağa çalışan Andres Herkel indi daha açıq fikirler, beyanatlar seslendirir.

Bakıya dekabrın 2-de diger hemkarları ile birge gelse de, burada onlardan çox qalası olub. Elave üç gün ona daha deqiq melumatlar elde etmeye imkan verib. O, hem de bu vaxtda Bakını gezmeye, onunla yaxından tanış olmağa çalışıb. Bakıda olduğu sonuncu gün “Yeni Müsavat”ın emekdaşları ile söhbete vaxt ayıran estoniyalı millet vekili şeher haqda teessüratlarını da gizletmir: “Bakı çox gözel şeherdir. Hem köhne, hem de teze Bakı. Burda bir terefden, Avropa tipli, o biri terefden ise qedim Şerq şeherini görürem. Böyük şeherlerde olan kriminal gerginlik Bakıda yoxdur. Amma burada neqliyyat çox pis hereket edir. Men heç cür başa düşe bilmirem ki, küçeni nece keçim. Göze deyen başqa bir problem teze tikililerdir. Bezen yeni binaları qedim arixitektura baxımından o qeder uyğun olmayan yerlerde tikirler. Bizim Tallinde de bu mesele çox mübahiseler doğurur”...

- Azerbaycanın Seçki Mecellesi ise her an yeni-yeni “sürprizler” meydana çıxarmağa imkan veren bir seneddir.

Eger bu senedde namizedlerin hüquqlarını pozmaq üçün çoxsaylı bendler varsa, yeni seçkilerin keçirilmesi de heç bir ehemiyyet kesb etmir. Seçkilere iki gün qalmış Apellyasiya Mehkemesi kimlerinse namizedliyini leğv ede bilirse, hansı qanunçuluqdan danışmaq olar? Men şübhe etmirem ki, bununçün gösterilen behanelerin çoxu yalan idi.

“İlham Eliyev MSK-ya özünün rehberlik etmesi variantına üstünlük verdi”

Amma hetta bele faktlar var idise bele, qebul olunan qerarlar situasiyaya adekvat deyildi. Ona göre de hesab edirem ki, Azerbaycanda demokratik seçkiler keçirmek üçün hansısa dairelerde seçkilerin neticelerinin leğvinden yox, Seçki Mecellesinin özünü deyişmekden başlamaq lazım idi. En vacib deyişiklik kimi biz seçki komissiyalarının terkibi meselesini qaldırmışdıq, bu meseleni hetta bir neçe defe prezidentin özü ile de müzakire etmişdik. Amma bele görünür ki, o, MSK-ya özünün rehberlik etmesi variantına üstünlük verdi.

- Siz açıqlamalarınızda Azerbaycanın AŞ PA-da mandatının tesdiq olunmayacağı ehtimalından danışmısınız. Bu meseleni ne derecede real hesab edirsiniz?

- Men evvelki fikrimde qalıram. Hesab edirem ki, baş veren çoxsaylı saxtakarlıq faktları Azerbaycanın nümayende heyetinin mandatının tesdiq olunmamasına esas verir. Bundan başqa, bu faktlardan çıxış ederek men yeni seçilmiş Azerbaycan parlamentini legitim hesab etmirem. Andreas Qross da bu fikirdedir.

“Vicdanımız ve demokratik deyerlere sayğımız mövqeyimizi deyişmeye yol vermez”

- AŞ PA-da bu mövqeni destekleyenler, Sizce, çoxmu olacaq?

- Doğrusu, men müzakirelerin ne ile neticeleneceyini beribaşdan proqnozlaşdıra bilmerem. Tam eminlikle deye bileceyim yalnız odur ki, indiki mövqeyimizi ne Qross, ne de men deyişeceyik. Buna bizim vicdanımız ve demokratik deyerlere sayğımız yol vermez.

- Demeli, Siz emin deyilsiniz ki, Parlament Assambleyasında hamı sizin mövqeyinizi destekleyecek.

- Bilirsiz, indi bu barede danışmaq tezdir. Biz öz müşahidelerimizi ve topladığımız faktları AŞ Pa nümayendelerinin diqqetine çatdıracaq, öz mövqeyimizi esaslandıracağıq. AŞ PA her halda Herkel deyil, Ramiz Mehdiyeve desin ki, Azerbaycanda demokratiya yoxdur. Helelik, melum olan odur ki, Daimi Komite Müşahide Missiyasının mövqeyi ile razılaşıb.

- Sizinle yanaşı Azerbaycanda seçkileri çoxsaylı müşahideçiler izledi ve ekseriyyetinin reyi menfi oldu. ATET-in ilkin hesabatı da son derecede tenqidi idi. Buna baxmayaraq, hem bezi beynelxalq qurumların, hem de ABŞ-ın seçkilerle bağlı mövqeyi son derecede loyaldır. Bu münasibeti görenden sonra öz emeyinize, zehmetinize göre heyfslenmirsiniz ki? Sanki sizin müşahideleriniz, topladığınız faktlar heç bir ehemiyyet daşımırmış, seçkinin neticelerinden asılı olmayaraq kimlerse ona mütleq müsbet rey vereceklermiş...

- Ayrı-ayrı dövletlerin her hansı mesele ile bağlı açıqlaması parlament tipli qurumların açıqlamasından hemişe ferqlenir. Bayaq da dediyim kimi, dövletler daha çox praqmatik yanaşmaya üstünlük verirler. Böyük siyasetde bele hallar tez-tez baş verir. Çox teessüf ki, bunlara pozitiv nümune demek çetindir. Amma Parlament Assambleyasının üzvleri azad insanlardır, men inanıram ki, onlar Azerbaycanda seçkilerin neticelerini düzgün qiymetlendirmekden çekinmeyecekler. Herçend men bezen görürem ki, AŞ PA-nın mövqeyine öz daxilinde demokratik inkişaf problemini hell etmemiş dövletler de ciddi tesir göstere bilirler.

- Meselen?

- Meselen, Rusiya.

- Amma bu defe ABŞ da Rusiya ile eyni mövqeden çıxış edir. Dövlet Departamentinin seçkilerle bağlı ATET-in yekun hesabatını gözlemeden münasibet bildirmesi, ABŞ-ın Azerbaycandakı sefirliyinin parlamentle emekdaşlıq olunacağı barede açıqlama vermesi bele neticeye gelmeye imkan verir. Siz nece düşünürsünüz, bu teleskenliyin sebebi nedir?

- Adeten, ABŞ kimi superdövletler müsteqil qerar çıxarırlar. Beynelxalq qurumların hansı mövqeden çıxış edeceklerini gözlemeden. Amma menim müşahidelerime göre, sefir Rino Harniş Azerbaycanda seçkilerin demokratik keçirilmesi üçün elinden geleni etdi. Seçki erefesinde o çox aktiv fealiyyet gösterdi, Azerbaycanın bölgelerinde oldu. Mene ele gelir ki, Ağ Evde başqa bir lobbi Harnişden daha güclü çıxdı.

“Azerbaycanda asan neft gelirleri demokratik inkişafı engelleyir”

- Amma hakimiyyetin 26 noyabr aksiyasında töretdiyi vehşilikden iki gün sonra Vaşinqtona uçub bu hakimiyyetin nümayendeleriyle iqtisadi emekdaşlıq meselelerini müzakire eden de cenab Harniş oldu. Hetta o, amerikalı biznesmenleri Azerbaycan iqtisadiyyatına yatırımlar qoymağa çağırdı...

- Men hesab elemirem ki, ölkenin iqtisadi inkişafı demokratik inkişaf olmadan da baş tuta biler. Bir çox başqa ölkelerde olduğu kimi, Azerbaycanda da asan neft gelirleri demokratik inkişafı engelleyir. Eger bir ölkede vetendaş cemiyyetinin esasları qurulmayıbsa, müsteqil mehkeme sistemi yoxdursa, iqtisadi azadlıqlar temin olunmayıbsa, hemin ölkede hansı böyük iqtisadi inkişafdan söhbet gede biler? Son hadiseleri götürek - Kemaleddin Heyderov ve Ferhad Eliyev kimi iki böyük oliqarxın çekişmesi birinin meğlubiyyeti ile neticelendi. Ve burada kimin haqlı, kimin haqsız olduğunu müeyyenleşdire bilecek heç bir obyektiv instansiya yoxdur. Bele şeraitde hansı azad sahibkarlıqdan danışmaq olar? Ölke iqtisadiyyatının inkişafı bu iqtisadiyyatı idare edecek demokratik mexanizmlerin olub-olmamasından asılıdır...

Her halda, bir açıqlamaya göre ruhdan düşmeye deymez, her şey bu açıqlama ile bitmir.

- Elbette, bitmir. Sadece, söhbet ondan gedir ki, 6 noyabrdan evvel demokratiyanın önemi ve müdafiesi barede gurultulu beyanatlar, çoxsaylı vedler veren bir ölke seçkiden sonra tamam ferqli mövqe nümayiş etdirir...

- Bilirsiz, Amerika investisiyalarının Azerbaycana gelmesi eslinde müsbet haldır. Bu investisiyalar müeyyen inkişafa getirib çıxara biler.

“Teessüf ki, bezen demokratik deyerler siyasi alverden çox ucuz qiymetlendirilir”

- İndiyeqederki investisiyaların xeyrini ancaq Azerbaycan hakimiyyeti gördüyü kimi sonrakılardan da yalnız hakimiyyet fayda götürecek. Ne qeder ki, mövcud idareçilik sistemi deyişmeyib, veziyyet de deyişmeyecek.

- Gelin mübahise etmeyek. Men müsbet yönde fealiyyetini gördüyüm adamı tenqid etmek istemirem. Menden ferqli olaraq bir diplomat kimi o, örtülü danışmağa mehkumdur. Menim AŞ PA-da bir hemkarım var. Evveller BMT-de Estoniyanın sefiri olub. O, hemişe deyir ki, AŞ PA-nın deputatı olmaq temsil etdiyi dövletin maraqları çerçivesinde danışmağa mecbur olan diplomat olmaqdan qat-qat yaxşıdır.

- Bir vaxtlar sizin ölkeniz üçün de ziyanlı olan xarici maraqlar vardı. Ve mehz beynelxalq birliyin seyi neticesinde diger Baltik ölkeleri ile birge Estoniya bu maraqların mengenesinden çıxa bildi. Azerbaycan üçün bu haqqın tanınmaması Sizce, ne derecede edaletlidir?

- Men razıyam ki, bezen superdövletler daha effektli fealiyyet gösterib hansısa ölkenin demokratik inkişafına şerait yarada bilirler. Amma indi dünya miqyasında böyük siyasi alver gedir. Çox teessüf ki, bezen demokratik deyerler bu alverden çox ucuz qiymetlendirilir.

ALYA, MEHBUBE, Yeni Müsavat