Harnishin izahatı bizə inandırıcı görünmədi
Təkrar seçki mövzusu da hələ aktual deyil

İsa Qəmbər: "İndiki mərhələdə parlamentin işində iştirak etməyi məqsədəuyğun saymırıq"
İsa Qəmbər: "Onun verdiyi cavablardan qane olmadıq"
İsa Qəmbər: "Demokratiyadan imtina etmək fikrində deyilik"

Qərbin, Amerikanın Azərbaycanda seçki saxtakarlığına bu dəfə də göz yumması, demokratikləşmə prosesinə dəstək verməməsi ölkənin siyasi gündəminin əsas mövzusu olaraq qalır. Xüsusilə ABŞ-ın son bir həftədə tutduğu mövqe Azərbaycan cəmiyyətində ciddi məyusluğa və bəzi sualların yaranmasına səbəb olub. Elə bu səbəbdən də dünən siyasi və mətbu çevrələrin əsas diqqəti ABŞ səfiri Rino Harnişin Vaşinqtondan izahat tələb edən Azərbaycan müxalifətinin liderlərilə görüşünə yönəldi. Hamı, o cümlədən görüşə qatılan siyasi liderlər səfirdən izahat, əsaslandırılmış mövqe, ciddi arqumentlərə söykənən cavab gözləyirdi. Gözləntilər doğruldumu? Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbərlə söhbətimizin ilk sualı da elə bu mövzuyla bağlı oldu.

- İsa bəy, səfir ölkəsinin mövqeyilə bağlı izahat verdimi və bu izahat sizi qane etdimi?

- Azərbaycandakı demokratik proseslərdə Qərbin, xüsusən də ABŞ-ın mövqeyi həmişə cəmiyyəti düşündürən, maraqlandıran məsələlərdən biridir. Bunun ətrafında hər zaman davamlı diskussiyalar gedir. Son günlərə qədər də ABŞ-ın Azərbaycandakı seçkilərlə bağlı mövqeyi, addımları təhlil olunur, müzakirə edilirdi. Onların bəyanatları bir qayda olaraq ikitərəfli olurdu. Bir tərəfdən seçkilərin saxtalaşdırıldığı, Vaşinqtonun ATƏT-in rəyilə razılaşdığı, ədalətli araşdırma zərurəti qeyd olunurdu, digər tərəfdənsə guya müəyyən irəliləyişlərin, müsbət dəyişikliklərin də baş verdiyi zaman-zaman vurğulanırdı. Yalnız 26 noyabr axşamı ABŞ səfirliyinin verdiyi bəyanat çox birmənalıydı və dinc nümayişçilərə qarşı arqessiv münasibətə görə hakimiyyət günahlandırılırdı. Qalan bütün bəyanatlarda diskussiyalıq məqamlar vardı. Ona görə də birdən-birə Konstitusiya Məhkəməsinin saxta qərarından sonra ABŞ səfirliyinin buna müsbət yanaşması, bir növ alqışlaması, yeni parlamentlə əməkdaşlığa hazır olduğunu bildirməsi cəmiyyətdə çox böyük təəccüb yaratdı. “Azadlıq” bloku da həmkarlarıyla birlikdə buna münasibət bildirən bəyanatla çıxış etdi və əsaslı bir şəkildə şərh olundu ki, Konstitusiya Məhkəməsinin sifarişli qərarını alqışlamaq məntiqsizdir, yeni parlamentlə əməkdaşlıq haqda bəyanatın verilməsi də düzgün addım deyil. Çünki əvvəla, ABŞ bildirib ki, ATƏT-in ilkin rəyilə razıdır və yekun rəyilə də razılaşacaq. Ancaq hələ ATƏT-in yekun rəyi ortalıqda yoxdur, Avropa Şurası qiymət verməyib və belə bir mərhələdə yeni parlamentlə əməkdaşlığa hazır olduğunu bəyan etmək məntiqli və düzgün deyil. Bu bəyanatdan sonra ABŞ səfiri bizimlə görüşmək istədiyini bildirmişdi. Öncə bizi səfirliyə dəvət etmişdilər, sonra əlaqə saxlayıb “Azadlıq” blokuna daxil olan partiyalardan birinin qərargahında görüşmək istədiklərini bildirdilər. Bilirsiniz ki, hər həftə görüşlərimiz bloka daxil olan partiyaların birinin qərargahında keçirilir. Bu həftə də AXCP-nin növbəsi olduğundan görüş ora təyin edildi. Kifayət qədər açıq söhbət oldu. Tərəflər öz mövqelərini açıq şəkildə bildirdilər. Biz bəyanatımızı bir daha şərh etdik, əsaslandırdıq, cənab Harniş öz mövqelərini izah etməyə cəhd göstərdi. Açıq deyim ki, onun izahatları bizim üçün inandırıcı görünmədi. Hesab edirəm ki, o özü də həmin izahatları tam yetərli bilmir.

Görüş zamanı bizim arqumentlərə diqqətlə qulaq asdığını və bu barədə düşünəcəyini bildirdi. Söhbətlərimizin, görüşlərimizin, müzakirələrimizin davam etdirilməsini razılaşdırdıq. Hesab edirəm ki, səmərəli görüş oldu. Tərəflərin mövqeyi dəyişməsə də, görüş səmərəli keçdi, açıq söhbət etdik və cəmiyyət də bu prosesin gedişini kifayət qədər izləmək imkanı əldə etdi.

- Sizi qane etməyən izahat nədən ibarətdi?

- Səfirin izahatı məni qane etmirsə, onu təkrar etməyə də ehtiyac görmürəm. Medianın da səfirlə, səfirliyin əməkdaşlarıyla əlaqə saxlamaq, müsahibə almaq imkanları var və yəqin ki, media bu məsələni də aydınlaşdırmağa çalışar.

- Biz sizin görüşünüzdən əvvəl aydınlaşdırmağa çalışdıq. Və əcaib bir cavab aldıq ki, ABŞ səfirliyi hökumətlə və müxalifətlə əməkdaşlığı davam etdirəcək, müxalifəti də hansı problem narahat etsə, bunu qaldıra bilər...

- Bu, diplomatik bir cavabdır. Biz cənab səfirə izah etdik ki, bəyanatda səslənən fikir - onlar bildirmişdilər ki, parlamentdəki hakimiyyət, müxalifət və müstəqil adlanan deputatlarla əməkdaşlığı davam etdirməyə tələsirlər - yanlışdır. Parlamentdə bu gün nə real müxalifət, nə də müstəqil deputatlar yoxdur. Bunu əsaslandırmaq üçün təkcə parlamentin sədrinin və müavinlərinin seçilməsi zamanı verilən səslərə diqqət etmək kifayətdir. Əslinə qalsa, üstü vurulmasa da, dolayı yolla etiraf olundu ki, bu gün real müxalifət parlamentin işində iştirak etmir.

- ABŞ və onun Azərbaycandakı səfiri üçün yəqin ki, situasiya kifayət qədər aydındır. Bu halda saxtakarlığa açıq dəstəyi nəylə izah edirlər? Səbəb nədi?

- Elə biz də bu suallara cavab istədik və verilən cavablar bizi qane etmədi.

- Heç olmasa özünüz üçün bunun cavabını müəyyənləşdirmisinizmi?

- Mən demişəm ki, seçki mərhələsi hələ yekunlaşmayıb. Yekunlaşdıqdan sonra seçkiylə bağlı bütün suallarınıza detallarına qədər cavab verməyə hazır olacağam. Mənim özüm də bəzi məsələləri, öz düşüncələrimi, mülahizələrimi ictimaiyyətə çatdırmaq istəyirəm. İnşallah, bunu edəcəyik.

- ABŞ səfiri ANS-ə açıqlamasında bildirdi ki, sizlərlə “Azadlıq” blokundan olan deputatların parlamentin işində iştirakı məsələsini müzakirə edəcək. Müzakirə oldumu?

- Hesab edirik ki, indiki mərhələdə, mövcud şərtlər daxilində parlamentin işində iştirak etmək məqsədəuyğun deyil. Bizim bu məsələlərlə bağlı qərarlarımız özümüzün müzakirələrimiz, təhlillərimiz nəticəsində qəbul olunur və olunacaq. Biz ABŞ səfirliyinin də, prosesdə iştirak edən başqa tərəflərin də fikirlərini hər zaman eşitməyə hazırıq, heç bir problem yoxdur. Ancaq qərarı biz veririk və biz verəcəyik.

- Təkcə Amerika yox, bütövlükdə dünyanın qərar verən mərkəzləri seçki prosesinin bitmədiyini deyirlər və prosesin gedişiylə bağlı bir qədər narahat görünürlər. Səfirin sizinlə görüşünü də bu narahatlığın nəticəsi saymaq olarmı - ən azı bu baxımdan ki, hadisələr onların istədiyi ssenariylə getməyə bilər...

- Mən o fikrimdə qalıram ki, azad dünya demokratikləşmənin tərəfdarıdır və Azərbaycan da bu istəkdən, bu niyyətdən kənarda deyil. Sadəcə olaraq bu dəfə də azad dünya istəyinə nail ola bilmədi. Azərbaycanda avtoritar rejim saxtalaşdırma əməliyyatını həyata keçirir və bu yolla getməkdə davam edir. Təbii ki, beynəlxalq dairələrin məsələlərlə bağlı kifayət qədər ciddi narahatlıqları var. Görüş də həm o narahatlığın ifadəsiydi, həm də o deməkdi ki, təmaslar, münasibətlər davam edəcək. Mən yenə təkrar edirəm ki, seçki prosesini bitmiş hesab etmirik - bu bir. Proses nə cür bitir-bitsin, biz Azərbaycanda demokratiyadan imtina etmək fikrində deyilik, bu yolu davam etdirəcəyik - bu iki. Azad dünyayla, beynəlxalq birliklə işləmişik və işimiz davam edəcək - bu da üç. Sadəcə olaraq bizim işimizdə artıq 2005-ci ilin təcrübəsi də təhlilə cəlb olunacaq, bu seçkilərin də nəticələri sonrakı qərarlarımıza hansısa şəkildə təsir edəcək.

- Hər dəfə seçki saxtalaşdırılır və növbəti seçkilərin saxtalaşdırılmayacağına da təminat yoxdur. Azərbaycanda demokratiyanın bərqərar olmamasında demokratiyanın əsas paytaxtı sayılan Amerikanın mövqeyi həlledici rol oynayır...

- Gedən proseslər barədə bilgilərimiz, informasiyalarımız yetərincədir. Yolumuzu, işimizi davam etdirəcəyik və apardığımız işin uğurla nəticələnəcəyinə şəxsən mənim heç bir şübhəm yoxdur.

- Beynəlxalq birlik öz mövqeyini dəyişmirsə və avtoritar rejimi dəstəkləməkdə davam edirsə onda necə olacaq?

- Mən o şəkildə ümumiləşdirməyin tərəfdarı deyiləm. Azərbaycan cəmiyyətində əksəriyyət demokratiya tərəfdarıdır, ancaq eyni zamanda indiki vəziyyətin davamında maraqlı olan dairələr, təbəqələr, zümrələr də var. Həmin qaydada dünyada da demokratiya tərəfdarları da, demokratiyaya barmaqarası baxan, üçüncü-dördüncü dərəcəli məsələ kimi yanaşan qüvvələr, zümrələr, mərkəzlər var. Elə dünən biz “Azadlıq” bloku olaraq digər həmkarlarımızla bir yerdə azad dünyanın Azərbaycanda demokratiyaya dəstək verən hissəsinə öz təşəkkür bəyanatımızı göndərdik. Təkcə Demokratik Seçim Birliyinin Azərbaycanla bağlı ortaya qoyduğu mövqe nə dərəcədə ciddi addım idi. DSB kifayət qədər önəmli bir quruluşdur və biz onun perspektivlərini görməyi də bacarmalıyıq. Ukraynalı dostlarımızın, həmkarlarımızın mövqeyi xüsusi qeyd olunmalıdır. Onlar əllərindən gələni etdilər ki, Azərbaycanda demokratikləşmə prosesi sürətlənsin. Avropa Şurası Parlament Assambleyasının Monitorinq Komissiyası, ATƏT-in Müşahidə Missiyası və başqa quruluşlar, qüvvələr də bu proseslərin içərisindədirlər. Biz bu qüvvələri sərf-nəzər etməliyik. Bütün dünya mətbuatı bu günə qədər Azərbaycandakı seçkilərdən yazır və kifayət qədər obyektiv, prinsipal qiymətlər verirlər. Bu həm də bizim resursumuzdur, Azərbaycan demokratiyasının resurslarıdır. Bu resurslardan daha səmərəli istifadə etmək barədə düşünməliyik. Artıq bir qədər də təcrübələnmiş şəkildə azad dünyada gedən proseslərə qiymət verməyi bacarmalıyıq. O fikrimdə yenə qalıram ki, Azərbaycanda demokratikləşmə bütün avtoritar ölkələrdə olduğu kimi cəmiyyətin fədakarlığından, fəallığından və beynəlxalq birliyin bu prosesə dəstəyindən asılıdır. Hər iki amil bir yerdə bu məsələni həll etməlidir. Nə belə bir xülyaya qapılmaq olmaz ki, biz özümüz hər şeyi həll edəcəyik və beynəlxalq birliyin bu məsələdə iştirakına heç bir ehtiyac yoxdur, nə də arxayınçılığa qapılmaq olmaz ki, bizlik bir şey yoxdur, oturaq gözləyək, görək dünya nə vaxt Azərbaycanda demokratikləşmə qərarı verib, onun arxasında dayanacaq. Bu iki amilin ikisini də fəallaşdırmağı, prosesə daha ciddi şəkildə cəlb etməyi bacarmalıyıq. Bunların hər ikisi bizim resursumuzdur.

- Bir qədər əvvəl dediniz ki, azad dünya bu dəfə də Azərbaycanda demokratikləşmə istəyinə nail ola bilmədi. Bu istəyinə nail ola bilməyən həmin azad dünya indi seçkini bitirmək, bu prosesə nöqtə qoyub yeni mərhələ başlamaqmı istəyir?

- Yenə də fərqli yanaşma lazımdır. Kimsə bu mərhələni bitmiş hesab edir və nöqtə qoymaq istəyir. Kimsə hesab edir ki, səylər və mübarizə davam etdirilməlidir. Məsələn, AŞ PA-nın Monitorinq Komitəsi səyləri davam etdirir, prinsipial qiymətlər verir. Yəni ümumiləşdirməyə ehtiyac yoxdur. Amerikanın özündə də bu mərhələni bitmiş hesab edənlər də var, davam edəcəyini düşünənlər də.

- Amerika və Avropanın Azərbaycanda demokratiya məsələsinə baxışlarındakı fərqlərdən son günlər çox danışılır. Söhbət təbii ki, Avropa Şurasıyla Amerikanın seçkilərə dair mövqeyi arasındakı fərqdən gedir. Bu nəylə bağlıdır?

- Mən bunu da çox birmənalı şəkildə görməyin tərəfdarı deyiləm. Avropada parlament strukturları tutaq ki, AŞ PA nümayəndələri, Avropa Parlamenti prinsipial mövqedədir. Ancaq hələ bilmək olmaz ki, qərar qəbul edən orqanların - məsələn, Avropa Birliyinin mövqeyi Vaşinqtonun mövqeyindən müsbətə doğru fərqlənir, yoxsa mənfiyə. Yəni Avropanın özündə də fərqləri görməyi bacarmalıyıq. Prinsipial demokratik mövqedən çıxış edən qüvvələrlə bugünkü reallıqlarla barışmaq əhval-ruhiyyəsində olan qüvvələrin fərqini görməliyik.

- Qərbdə ictimaiyyətin qərar qəbul edən siyasi mərkəzlərə təsir imkanlarının böyük olduğu deyilir. Bəs Azərbaycanla bağlı bu təsiri niyə görmürük?

- Deməli, bu amildən kifayət qədər istifadə edə bilmirik. Bu, bir gündə, bir dəqiqədə təsir edən amil deyil. Məsələn, həmin ölkələrdə Avropa, Amerika rəhbərliyinin siyasətilə razılaşmayan qüvvələr, media var və onlar davamlı şəkildə müəyyən bir xətti aparırlar. Ancaq o xətt öz-özlüyündə və qısa müddətdə dəyişikliyə gətirib çıxarmır. Təsir göstərir və nə zamansa nəticəyə də verir.

- Bu ilin əvvəlindən başlayaraq Sizin, digər blok liderlərinin ABŞ, Böyük Britaniya, Türkiyə səfərləriniz oldu. Bu səfərlərdə sizə nələr deyilirdi? Görüşdüyünüz dairələr, dövlət və siyasət adamları Azərbaycanda demokratiyanın inkişafına dəstək veriləcəyinə dair konkret vədlər səsləndirirdilərmi? Yəni Qərbin demokratiyaya dəstək verəcəyinə dair ümidləriniz yalnız Buşun, Raysın, digərlərinin publik bəyanatlarına əsaslanırdı, yoxsa ortada daha konkret vədlər vardı?

- Bu söhbətlərin açıqlanmasının zamanı hələ yetişməyib. Biz keçən ildən başlayaraq bu seçkilərə bilavasitə hazırlıq mərhələsinə daxil olduq, dediyim iki amili - ictimai fəallığı və beynəlxalq diqqəti artırmağa çalışdıq. Daxildə bu işi nə dərəcədə fəallaşdıra bildiksə, göz qabağındadır. Bu il cəmiyyət kifayət qədər fəal oldu - bunu inkar etmək qeyri-mümkündür. Son dövrdə postsovet məkanının heç bir ölkəsində bu qədər kütləvi ictimai-siyasi proses getməmişdi. Ancaq etiraf etmək də lazımdır ki, ictimai fəallıq hər halda, arzu olunan səviyyəyə yetişmədi. Eyni zamanda, beynəlxalq birliyin diqqətini cəlb etmək istiqamətində də çox işlər gördük. Etiraf etməyə məcburuq ki, diqqət hər zamankından qat-qat çox olsa belə, beynəlxalq birliyin iştirakı Azərbaycanda demokratik dəyişiklikləri təmin edə bilmədi. Təmin olunmamasını görürük, qiymətləndiririk. Eyni zamanda görülmüş işləri də görməmək və “bu zəhmət batdı” deyə düşünmək lazım deyil. Biz diqqəti cəlb etmişik və bu amil artan xətlə davam edəcək.

- Açıqlamalarınızın birində demişdiniz ki, biz 2003-cü ildə Qərbi öz mübarizəmizin dinc xarakterli olmasına inandıra bilmədik. Həmin vaxt hakimiyyət provokasiya etdi. Nəticədə Qərbdə belə bir yanlış təsəvvür yarandı ki, müxalifət aqressivdir. Həqiqətən də 2003-cü ildən sonra verilən bəyanatlarda Qərbin bu şübhəsi, narahatlığı açıq-aydın hiss olunurdu. 2005-ci ildə “bizim mübarizəmiz dinc xarakter daşıyır” xətti “Azadlıq” blokunun strategiyasında ön plana çıxarıldı və Qərbin bu bəhanəsi də aradan qaldırıldı. Amma nəticə yenə dəyişmədi. Belə görünür ki, səbəb bu da deyilmiş...

- Çox düzgün deyirsiniz, biz hər zaman dinc üsullarla mübarizə aparmışıq. Azərbaycanın demokratik qüvvələri heç bir zaman zorakılığa, qeyri-konstitusion üsullara maraq göstərməyib. 2003-cü ildə də dinc mübarizə aparırdıq, indi də dinc mübarizə apardıq, ancaq bu dəfə dinc mübarizə apardığımızı nümayiş etdirə bildik. Eyni zamanda hər dəfə deyilirdi ki, müxalifət bir araya gəlmədiyi üçün dəyişikliklər olmur. Bu dəfə biz bu bəhanəni də aradan qaldırdıq. Beynəlxalq birliyin “müxalifət birləşməlidir” mövqeyi, Azərbaycan cəmiyyətinin sosial çağırışı da yerinə yetirildi. Fikir verirsinizsə, heç kim demir ki, müxalifət birləşmədiyi üçün vəziyyət belə oldu. Ölkədə demokratik seçkinin olmamasını müxalifətin dağınıq vəziyyətdə olmasıyla izah etmək absurddur. Demokratik seçkinin keçirilməməsinin yeganə səbəbi Azərbaycan hakimiyyətinin avtoritar xarakteri olmasıdır. Azərbaycan hakimiyyətinin iradəsi saxtakarlığa yönəlmiş bir iradədir. Bu da açıq şəkildə ortaya çıxdı, təsdiq olundu.

- Xarici səfərlərinizdə demokratik prosesə dəstək verilməyəcəyinə işarə olurdumu? Bu baxımdan soruşuruq ki, cəmiyyətdə “liderlər Amerikanın dəstək verməyəcəyini bilirdilərsə, niyə xalqı məlumatlandırmırdılar ki, insanlar da Qərbə ümid etməyəydilər” sualları var...

- Mən yenə deyirəm, o fikirdə deyiləm ki, Azərbaycan cəmiyyəti azad dünyadan ümidini kəsib deməlidir ki, yalnız özümüz hər şeyi həll etməliyik və edə bilərik. Mən o fikrimdə qalıram ki, avtoritarizmdən demokratiyaya dinc keçid yalnız beynəlxalq birliyin demokratiyaya dəstəyi şəraitində mümkündür. Digər tərəfdən, onun da tərəfdarı deyiləm ki, Azərbaycan cəmiyyəti əl-qolunu sallayıb, dünyanın hər şeyi həll edəcəyini gözləməlidir. Hər iki amil ortadadır və prosesə cəlb olunmalıdır. Biz hər iki amili maksimum dərəcədə fəallaşdırmağa çalışmalıyıq. Nə qədər gücümüz çatır, o qədər buna nail olmuşuq.

- Sizə hansı mərhələdə birmənalı şəkildə aydın oldu ki, bu seçkidə də Qərb demokratiyaya dəstək verməyəcək?

- Əvvəla, mən o fikirdə deyiləm ki, demokratik dünya Azərbaycanda demokratiyanın olmasını istəmir. İkincisi də, ötən müsahibəmizdə qeyd etmişəm ki, seçki hələ bitməyib. Bitəndən sonra bütün bu məsələləri ətraflı təhlil edib bütün müəmmalara aydınlıq gətirməyə çalışacağam.

- “Azadlıq” bloku israrla təkrar parlament seçkilərinin keçirilməsini tələb edir. İndiki mərhələdə bu, hansı şərtlər altında mümkündür?

- Bu gün həmin hədəfə çatmaq kifayət qədər çətin görünür. Ancaq buna doğru hərəkət etməliyik. Hesab edirəm ki, ATƏT-in yekun rəyi, AŞ PA-nın müzakirələri kifayət qədər təsirli ola bilər. Eyni zamanda cəmiyyətin özünün fəallığı məsələsi var. Müəyyən səbəblərdən son həftələrdə bu fəallıq bir qədər səngiyib. İstər bizlər bu fəallığın artırılması yolları barədə düşünməliyik, istərsə də hər bir vətəndaşımız düşünüb-daşınmalıdır ki, mübarizədən çəkilmək, kənarda dayanıb bu işlərin necə bitəcəyini gözləmək nə dərəcədə perspektivlidir. Ölkədə ictimai-siyasi fəallığı artırmalıyıq.

- Seçkidən bir həftə sonra təkrar seçkinin mümkünlüyü ilə bağlı sualımıza daha nikbin cavab vermişdiniz. İndi vəziyyət çoxmu ümidsizdi ki, hədəfə çatmağın çox çətin göründüyünü deyirsiniz?

- Durumun mürəkkəbləşməsi heç kəsə sirr deyil. Mövcud durum iki-üç həftə əvvəlkinə bənzəmir. Vəziyyət mənfiyə doğru dəyişib.

- Bu vəziyyəti xilas etmək olacaqmı? Sonsuza qədər bu şəkildə davam edə bilməz axı...

- Siz eyni sualı müxtəlif şəkillərdə verə bilərsiniz. Mənim cavabımsa eyni şəkildə olacaq: bu realdır, baş verəcək və bunun baş verməsi cəmiyyətimizin fəallığından, fədakarlığından və beynəlxalq birliyin prosesə verdiyi dəstəkdən asılıdır.

- Amma belə görüntü var ki, sanki hər şey birdən-birə dəyişdi. Məsələn, son iki həftəyə qədər ABŞ səfirinin olduqca kəskin, birmənalı, sərt bəyanatlarını dəfələrlə eşitmişdik.

- Yaxşı suallardır. Mən hesab edirəm ki, bu suallar ünvanına çatdırılmalıdır.

- Sizin şərhiniz də maraqlı olardı...

- Mən bildirdim ki, müəyyən bir mərhələ var və o mərhələ başa çatandan sonra bütün bu suallarınıza cavab verəcəyəm.

- ABŞ rəsmiləri seçkiyə qədər bildirirdilər ki, demokratiyasız iqtisadi inkişaf, təhlükəsizliyin təminatı mümkün deyil, amma indi səfir bəyan edir ki, Vaşinqton iqtisadiyyat, təhlükəsizlik və demokratiya sahəsində paralel əməkdaşlığa üstünlük verir. Prioritetin dəyişdiyi göz önündə deyilmi, bunun üçün hansısa mərhələni gözləməyə nə ehtiyac var?

- Səfir seçkidən əvvəl də prioritetləri sadalayarkən demokratiya məsələsilə yanaşı təhlükəsizlik və iqtisadiyyat məsələlərini də qeyd edirdi. Bu baxımdan dəyişən bir şey yoxdur. Bu yaxınlarda Amerika Konqresinin Helsinki Komissiyasının bir bəyanatı oldu, onlar seçkiləri itirilmiş şans kimi dəyərləndirdilər. Görünür, bununla mərhələyə yekun vurmaq istəyən, demokratiyanı unutmadan digər prioritetlər istiqamətində işi fəallaşdırmaq istəyən dairələr də var. Bunu da Qərbin yanaşmasının bir gerçəkliyi kimi qəbul etmək lazımdır. Qərb, azad dünya Azərbaycanda demokratikləşməyə nail olmalıdır. İndiki vəziyyət təkcə Azərbaycan demokratik qüvvələrinin yox, Qərbin də məğlubiyyətidir və onlar bunu dərk edirlər. Biz də çalışmalıyıq ki, onlar bunu dərk etdiklərini unutmasınlar və ifadə etsinlər. Çünki mən inanıram ki, proses dəyişəcək və müsbət istiqamətdə gedəcək. Bunun üçün də gərək təkcə biz yox, onlar da öz məğlubiyyətlərindən nəticə çıxarsınlar.

- ATƏT-in yekun hesabatından nə gözləyirsiniz? Son günlərdə Amerikanın tutduğu mövqenin təsirindən belə ehtimallar ortaya çıxıb ki, yekun rəy ilkin rəydən daha yumşaq formada ifadə oluna bilər...

- Yox, mən buna inanmıram. ATƏT-in yekun rəyi də ilkin rəy tipli olacaq. Kəskin fərq ola bilməz.

- “Azadlıq” bloku ləğv olunmuş dairələrdə təkrar seçkilərdə iştirak barədə müzakirələr aparırmı?

- İndiki mərhələdə parlamentin işində iştirak etməyi məqsədəuyğun saymırıq. Təkrar seçki mövzusu da hələ aktual deyil. Yəqin ki, istər partiyada, istərsə də müttəfiqlərimizlə bu məsələni müzakirə etməyə imkanlarımız olacaq. Ancaq aydın məsələdir ki, bu gün parlamentin işində iştirak etməyi məqsədəuyğun saymırıqsa, təkrar seçkidə iştirak da məntiqli olmaz. Bu məsələlərin hamısı bir-biriylə bağlıdır. Bunları hərtərəfli müzakirə edib, ölçüb-biçib cəmiyyətin, demokratiyanın maraqlarına uyğun qərarlar qəbul edəcəyik. Hər mərhələnin öz müzakirələri və qərarları ola bilər.

- İndiki mərhələdə blokun qərarı varmı?

- Fikir mübadiləsi aparılır. Amma hələ ki olmayan məsələnin müzakirəsini də yekunlaşdırmağa ehtiyac yoxdur.

- Sizin bu məsələylə bağlı şəxsi mövqeyiniz necədir?

- Biz milli və demokratik inkişaf maraqlarına uyğun qərarların qəbul edilməsi tərəfdarıyıq.

- Son günlərdə müxalifətin yeni birlik formatıyla bağlı fikirlər səslənməyə başlayıb. Bu istiqamətdə müzakirələr gedirmi?

- İlkin fikir mübadiləsi olub və bu ideyanı səsləndirmişik. Müzakirələr davam edir. Bu, çox ciddi məsələdir və ciddi də müzakirə olunmalıdır.

- Format necə olacaq?

- Müxtəlif ideyalar var. Hələ ki müzakirələr qərar qəbuletmə ərəfəsində deyil.

Könül ŞAMİLQIZI, Azər AYXAN, Yeni Müsavat, 08.12.2005