İsa Qəmbər spiker olduğu bir ildə nə edib?

12 il bundan öncəki istefaya sözardı

Yaxınlaşıb dedim ki, ondan müsahibə götürmək istəyirəm. Hansı qəzetdən olduğumu soruşmadı. Bir az fikirləşib bunun üçün müsaid olduğu günü və saatı dəqiqləşdirdi. Sonra yanında dayanmış Aqşin Babayevə “Başqa müraciətlər də varsa, siyahısını tutub mənə məruzə edin, onlar üçün də vaxt müəyyənləşdirək” dedi. Onda İsa Qəmbər Milli Məclisin spikeri, ölkənin ikinci şəxsiydi. Demokratların hakimiyyət dönəmini indiki rejimin vəhşi üsul-idarəsindən fərqləndirən vacib məqamlardan biridi bu - ozamankı iqtidar nümayəndələrinin jurnalistlərə sayğısı və deməli, onların mətbuat və cəmiyyət qarşısında hesabatlılığı. 12 ildi ki, biz tam əks münasibətlə üz-üzəyik deyə o sivil hökumətdəki o hörmətli günlərimizi nostaljiylə xatırlamamaq olmur.
12 il bundan əvvəlki 13 iyunda həmin postdan istefa vermiş İsa bəyi və onun rəhbərlik etdiyi parlamenti indiki spiker Murtuz Ələsgərovdan və söyüş-məkr yuvası YAPlamentdən fərqləndirən cəhətlər əslində çoxdu, amma mən diqqətinizi bircə məqama yönəltmək istəyirəm - o parlamentin vur-tut bircə ildə müzakirə və qəbul etdiyi qərarlara və həm də hamısına yox, bir hissəsinə. Onları bütün 12 ilin müzakirə və qərarlarıyla müqayisə edin. Azərbaycanın inkişafı yolunda itirdiyimiz şansa görə həm ölkəmiz, həm də şəxsiniz adına təəssüflənəcəksiz.

Beləliklə, İsa Qəmbərin spiker olduğu həmin bir ildə Milli Məclis

Milli Ordu quruculuğu sahəsində

- “Hərbi qulluqçuların statusu haqqında”,
- “Silahlı Qüvvələr haqqında” və
- “Hərbi tribunallar haqqında” qanunları təkmilləşdirib;
- orden və medallarımızı təsis edib;
- hərbi qulluqçuların pensiya təminatını yaxşılaşdırıb;
- Dövlət Müdafiə Komitəsinin məlumatlarını vaxtaşırı müzakirə edib;

Qarabağ münaqişəsi sahəsində

- Kəlbəcərin işğalının araşdırılmasıyla bağlı deputat komissiyası yaradıb;
- bu işğala şərait yaradan səbəblər haqqında qərar çıxarıb;
- Ermənistanın Azərbaycana qarşı işğalçılıq siyasəti barədə BMT-in baş katibinə müraciət edib;
- Avropa parlamentinə, o cümlədən ayrı-ayrılıqda bütün ölkələrin parlamentlərinə, ATƏT-ə və BMT-yə müraciət ünvanlayıb;
- Xocalı soyqırımının istintaqı üzrə baş prokurorun məlumatlarını müzakirə edib;
- Ermənilərin Dağlıq Qarabağda, o cümlədən Xocalıda törətdiyi soyqırımının istintaqı üzrə deputat komissiyasının hesabatını müzakirə edib;
- ABŞ Senatına və Konqresinə müraciətlər ünvanlayıb;
- Azərbaycan-Ermənistan danışıqları barədə parlament nümayəndə heyətinin bəyanatı müzakirə və qəbul edib;
- Ermənistan parlamentinin dövlətlərarası əlaqələr üzrə beynəlxalq prinsip və normaları pozması haqqında bəyanat qəbul edib;

Dövlət quruculuğu sahəsində

- dövlət himninin və gerbinin əsasnaməsi təsdiq edib;
- “Dövlət Müdafiə Komitəsinin yaradılması haqqında” qanunu təkmilləşdirib;
- Dini mənsubiyyət azadlığını təsbit edib;
- “Partiyalar haqqında” qanunu təkmilləşdirib;
- Nazirlər kabinetinin strukturunu müəyyənləşdirib;
- “İctimai birliklər haqqında”,
- “Büdcə sistemi haqqında” və
- “Vətəndaşların soyadalarının dövlət dilinə uyğunlaşdırılması haqqında” qanunlarını qəbul edib;
- sürgün cəzasını Cinayət Məcəlləsindən çıxarıb;
- xaricdə yaşayan azərbaycanlılara müraciət qəbul edib;
- qaçqınlarla və xaricdə yaşayan azərbaycanlılarla iş üzrə daimi parlament komissiyasını yaradıb;
- “Naxçıvan Muxtar Respublikasında yaranmış vəziyyət haqqında” qərar qəbul edib.
- Azərbaycanın “Qadınların siyasi hüquqları haqda” Konvensiyaya,
- “Uşaq hüquqları haqqında” BMT Konvensiyasına və
- “Siyasi və mülki hüquqlar haqqında” beynəlxalq pakta qoşulması haqda qərar çıxarıb.
- dövlətin və vətəndaşların təhlükəsizliyi baxımından şəxsi mülkiyyətə verilməyən əmlak növlərini müəyyənlədirib;
- “Vətəndaş kodeksi”ni təkmilləşdirib;

Torpaq islahatları sahəsində

- torpaq kodeksini və
- bir sıra torpaq aktlarını təkmilləşdirib;
- “Torpaq vergisi haqqında” qanun qəbul edib;

Sosial təminat sahəsində

- minimum əmək haqqınıı artırılması,
- “Sosial sığorta və məşğulluq fondlarına ayrmalar haqqında” qanunun təkmilləşdirilməsi,
- Çernobıl əlillərinin statusu və sosial müdafiəsi;
- istehlakçıların hüquqlarının müdafiəsi,
- qaçqın və məcburi köçkünlər üçün vergi güzəştlərinin tədbiqi haqqında qərarlar çıxarıb;
- “Vətəndaşların pensiya təminatı haqqında” qanun qəbul edib;
- mənzil fondunun özəlləşdirimləsi,
- təminatın qarantiyası,
- sanitar-epidemioloji təminat,
- əlillərin sosial təminatı, reabilitasiyası və əlilliyin profilaktikası,
- əhalinin çörək məhsullarıyla təmin edilməsi haqqında haqqında qərarlar verib;
- Beynəlxalq Əmək Təşkilatının “İnkişaf etməkdə olan ölkələrin təcrübəsi nəzərə alınaraq minimum əmək haqqının müəyyənləşdirilməsi haqqında” və
- “Məşğulluq xidmətinin yaradılması haqqında” konvensiyalarına Azərbaycanın qoşulması,
- istehlak səbətinin və minimum istehlak büdcəsinin təsdiqi,
- büdcə təşkilatlarında çalışanlar üçün əməkhaqqı hesablanması qaydalarının təkmilləşdirilməsi,
- prokurorluq işçilərinin maaşı və
- ixtisas dərəcələrindən asılı olaraq hakimlərə əlavə ödənişlərin verilməsi haqqında qərarlar çıxarıb;
-"Sığorta haqqında" və
- “Əlillərin sosial müdafiəsi” haqqında qanunlar qəbul edib;

Təhsil sahəsində

- “Təhsil haqqında” qanun qəbul edib;
- “Ödənişli təhsil məzuniyyətləri haqqında” Beynəlxalq Əmək Təşkilatının Konvensiyasına Azərbaycanın qoşulması və
- aspirantların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi haqqında qərarlar qəbul edib;

Xarici münasibətlər sahəsində

- Azərbaycan və Gürcüstan arasında dostluq, əməkdaşlıq və qarşılıqlı təhlükəsizlik müqaviləsinin və,
- Rusiya və Azərbaycan arasında hüquqi yardım müqaviləsinin, ratifikasiya edilməsi haqqında qərar çıxarıb.
- ABŞ-da,
- Böyük Britaniyada,
- Şimali İrlandiyada,
- Fransada,
- Təbrizdə,
- Gürcüstanda,
- Misirdə,
- Pakistanda,
- Səudiyyə Ərəbistanı Krallığında və
- Ukraynada Azərbaycan səfirliyinin açılması,
- Azərbaycanın müstəqilliyinin Slovakiya və Çexiya respublikaları tərəfindən tanınması,
- Moskvada və Tatarstanda Azərbaycanın Ticarət nümayəndəliyinin açılması haqqında,
- MDB haqqında razılaşma və
- Rusiya ilə ikitərəfli danışıqlar barədə qərarlar çıxarıb;
- Xarici borclar haqqında;
- BVF, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının konvensiya və razılaşmalarının Azərbaycanda tədbiqi qaydaları,
- Keçmiş SSRİ-nin borclarında Azərbaycanın payı barədə qərarlar verib;
- Azərbaycanın “Uşaqların yaşaması, müdafiəsi və inkişafı” haqqında beynəlxalq deklorasiyaya,
- 12 avqust 1949-cu il tarixli “Müharibə qurbanlarının müdafiəsi haqqında” adlı Cenevrə konvensiyasına,
- “Nüvə silahlarının yayılmaması haqqında müqaviləyə,
- “Silahlı münaqişələr zamanı mədəni sərvətlərin qorunması barədə” beynəlxalq Konvensiyaya qoşulması barədə qərarlar çıxarıb;
- Bosniya və Hersoqovinadakı hadisələrə münasibət bildirib;

Sahibkarlıq sahəsində

- “Sahibkarlıq fəaliyyəti haqqında”,
- “Antiinhisar fəaliyyət haqqında” və
- “Dövlət nəqliyyat vasitələrinin özəlləşdirilməsi haqqında” qanunlarını qəbul edib.
- “Sahibkarlığın inkişafında dövlət siyasətinin əsas istiqamətləri” və
- “Sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi üçün dövlət proqramı” sənədlərini təsdiq edib;
- Sahibkarlıq fəaliyyətinin gəlir dərəcələri üzrə qruplaşdırılması,
- “Arenda haqqında” qanunun təkmilləşdirilməsi,
- antiinhisar fəaliyyəti və
- qeyri-qanuni rəqabətin aradan qaldırılması barədə qərarlar çıxarıb,
- “Dövlət mülkiyyətinin özəlləşdirilməsi haqqında” dövlət proqramını müzakirə edib;
- uşaq mətbuatının dövlət tərəfindən maliyyələşdiriliməsi haqqında qərar çıxarıb;

Ekologiya sahəsində

- Təbiətin Mühafizəsi üzrə Dövlət Komitəsinin hesabatlarını,
- Lənkəran-Astara zonasında Xəzərin qalxması nəticəsində yaranmış ağır vəziyyət barədə deputat qrupunun məlumatlarını müzakirə edib.

Vergilər

- “Əlavə dəyər vergisi haqqında” qanunun təkmilləşdirilməsi,
- bəzi məhsullar üçün aksiz dərəcələrinin dəyişdirilməsi haqda qərarlar verib;
- “Əlavə dəyər vergisi haqqında” qanun qəbul edib;

Maliyyə-kredit qanunvericiliyi sahəsində

- 1993-cü ildə pul-kredit siyasətinin əsas istiqamətləri,
- pul gəlirlərinin və əmanətlərin indeksasiyası,
- əmlak birjaları və
- Azərbaycanın Avropa Yenidənqurma və İnkişaf bankına üzv olması haqqında qərarlar çıxarıb;
- “Qiymətli kağızlar və fond birjaları haqqında” qanun qəbul edib;

Bank qanunvericiliyi

- Milli Bankda yoxlama aparmaq üçün auditor komissiyasının təyin edilməsi haqqında qərar verib;
- Milli Bankın hesabatını və Milli Bankdakı auditor yoxlamasının nəticələrini müzakirə edib;
- Milli Bankın Nizamnaməsini təsdiq edib.

Yəqin xatırlayırsız - 1992-ci ilin hakimiyyət dəyişikliyi günlərində İsa Qəmbər bir müddət prezident səlahiyyətlərini də icra edib. Həmin ərəfədə o, həm də bu statusda bir çox sənədlərə imza atıb və bir aylıq prezidentlik fürsətində onun ilk olaraq nəyə önəm verdiyini, zənnimcə, siz də xatırlamaq istərdiz. Qeyd edim ki, bunlar İsa Qəmbərin həmin müddətdə verdiyi fərmanların hamısı deyil.

Prezident fərmanları

- pensiyaların artırılması;
- hərbi qulluqçulara “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” adının verilməsi;
- hərbiçilərin və onların ailələrinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi haqqında
- mülki müdafiə;
- orduda intizamın möhkəmləndirilməsi haqqında;
- Milli Məclisdə müdafiə məsələləri üzrə deputat komissiyasının yaradılması;
- DİN strukturlarının təkmilləşdirilməsi haqqında;
- DİN əməkdaşlarına “Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı” adının verilməsi;
- Polis Akademiyasının yaradılması;
- dövlət vergi xidmətinin statusu;
- dövlət müəssisələrində əmlakın sığortası;
- iqtisadi cinayətlərə və sobataja qarşı mübarizə üsulları;
- “Əməkdar təbiəti mühafizə işçisi” adının verilməsi;
- Almaniyada Azərbaycan səfirliyinin açılması;
- xarici siyasi əlaqələr üzrə dövlət katibi postunun təsis edilməsi;
- xarici iqtisadi əlaqələr üzrə dövlət fəaliyyətinin yaxşılaşdırılması;
- Xarici İqtisadi Əlaqələr Nazirliyinin yaradılması haqqında.

Ümid edirəm, həm qəbul edilmiş qanunların, həm də müzakirə edilmiş problemlərin ciddiliyinə diqqət yetirdiz. Ötən əsrdən bəri elə hey demokratların səriştəsizliyindən danışan əliyevçilər hakimiyyətdə olduqları bütün 12 il boyu o bir ayda və bir ildə görülmüş işlərin heç olmasa yarısını davam etdirsəydilər, Azərbaycan belə rəzil vəziyyətə düşməzdi. Amma onlara münasibətdə hətta şərtli xəyallar qurmaq da səfehlik olardı - o fonda ki, bunlar parlamentdə indiyə qədər nə Qarabağ münaqişəsiylə bağlı komissiya yaradıblar, nə Xocalı soyqırımına qiymət veriblər, nə də fakt-filan araşdırıblar. Ki, görək - 4 iyun qiyamından sonra 6 rayonumuzun işğalına kimlər və necə səbəb oldular...

ALYA, 13.06.2005, Yeni Müsavat