«Monitor» jurnalının redaktoru Eynulla Fétullayevin yaxın
günlérdé Erménistana, ordan da Dağlıq Qarabağa
planlaşdırdığı séfér «Media forum»un bu sualları yenidén
müzakiréyé çıxarmasına sébéb oldu. Déyirmi masaya Métbuat
Şurasının üzvü Zeynal Mémmédlini, «Xétt» analitik
proqramının aparıcısı telejurnalist Xéyal Tağıyevi, «Yeni
Müsavat» qézetinin yazarı Zamin Hacını vé Eynulla
Fétullayevin özünü dévét etdik.
«Media forum»: Eynulla
béy, ilk sualımız sizédir: Qarabağa néyé gedirsiz?
Eynulla Fétullayev:
Évvéla deyim ki, bu ménim Dağlıq Qarabağa ilk séférim deyil.
1994-cü ilin mayında Bişkek protokolu imzalanandan beş ay
sonra biz Erménistan vé Azérbaycan arasında xalq
diplomatiyasını héyata keçirméq méqsédilé bir qrup tésis
etmişdik. O qrupun térkibindé azérbaycanlı génclérlé
birlikdé mén dé Dağlıq Qarabağa vé Erménistana getmişdim. Öz
növbésindé erménilér dé Azérbaycana gélmişdilér. Hesab
edirém ki, Azérbaycan Qarabağ probleminé münasibétdé
prioritet prinsiplérini müéyyénléşdirmélidir. Ya biz
Erménistanla müharibé aparmalıyıq, ya da hérb yolundan
imtina edib sülh téréfdarı olmalı vé bu sülhü hém dövlét,
hém dé xalq diplomatiyası séviyyésindé qurmalıyıq. Bizim
dövlétin Qarabağ siyasétindén mélum olur ki, Azérbaycan
Erménistanla müharibé aparmaq fikrindé deyil. Ölkénin éksér
sosial qruplarında mövcud olan ictimai réy müharibénin davam
etdirilmési éleyhinédir. Belé olduğu halda xalq
diplomatiyası üsulu işé salınmalı, münaqişé téréflérindén
ictimaiyyét nümayéndéléri bir-birlérini dinléméli vé öz
mövqelérini çatdırmalıdır. O ki qaldı ménim indiki séférimé,
bu tamamilé başqa - sırf jurnalist séféridir. Son zamanlar
bizim métbuata nézér salsaq görérik ki, Qarabağda gedén
proseslér haqda müféssél, étraflı mélumata malik deyilik. Bu
baxımdan ménim Qarabağdan gétirécéyim informasiya hém
millétçiyé, hém dé liberala lazımdır. Méncé, hémin
materialları sülhü, yoxsa müharibéni müdafié etmésindén
asılı olmayaraq bütün tébéqélér maraqla oxuyacaq.
«MF»: Séférlé bağlı
téşébbüs kimdén gélib?
E.F.: Erméni jurnalistlérindén. Mén bir neçé
konfransda onlarla görüşmüşém vé müéyyén münasibétlér
qurmuşam. Tékliflérini dé normal qarşıladım. Jurnalist
mélumat almaq fürsétini qaçırmamalıdır. Dağlıq Qarabağın
Azérba ycanın tanımadığı hakimiyyét orqanları
téhlükésizliyimlé zémanét verib. Eyni zamanda, onlar ménim
Laçın déhliziné, Şuşaya, Dağlıq Qarbağ étrafında işgal
olunmuş rayonlardan biriné, hémçinin İranla sérhéd éraziyé
séférimi téşkil edécéklérini bildiriblér. «DQR prezidenti»
Arkadi Qukasyanla, «baş nazir» Anuşiravan Danilyanla
görüşlérim dé planlaşdırılıb. Ümumiyyétlé Dağlıq Qarabağa
réhbérlik edén bir sıra şéxslérlé görüşüm gözlénir.
Fikrimcé, onların Qarabağ probleminin hélli yolları barédé
né düşündüklérini, sülh prosesinin perspektiviné
inanıb-inanmadıqlarını bilmék Azérbaycan oxucusu üçün
maraqlı olacaq.
«MF»: Séféri kim
maliyyéléşdirir?
E.F.: «Monitor»
jurnalının redaksiyası. Mén erméni téréfiné évvélcédén
demişém ki, bütün xércléri özüm ödéyécém.
«MF»: Zamin béy, 2000-ci
ildé jurnalistlérimizin Erménistana séféri ilé bağlı
«Azadlıq» qézetindé yazı yazmışdız vé bu cür séférlérin
éleyhiné çıxmışdız. Yazıda téklif dé iréli sürmüşdüz ki,
torpaqdarımız işğaldan azad olunanadék erméniléri ölkémizé
dévét etméyék vé onların da dévétini qébul etméyék. Bilmék
istérdik, o ildén bu ilédék méséléyé münasibétinizi
déyişmisiz, yoxsa mövqeyinizdé qalırsız?
Zamin Hacı: Açığı, indi
münasibétim né ménfi, né dé müsbétdir. Sadécé, laqeydém.
Xatırlatdığınız yazıdan bir müddét sonra Azérbaycan
jurnalistléri
| «Eynulla
Azérbaycan ordusunun ehtiyatda olan zabitidir, özü
dé cébhé xéttindé qulluq edib. İndi kim zémanét
veréi bilér ki, o, Dağlıq Qarabağa informasiya
almağa deyil, informasiya verméyé gedir?» |
yené Erménistana séféré yollanmışdılar vé onda mén bir yazı
da yazmışdım, başlığı belé idi: «Céhénnémé yaxşı yol». Artıq
mén bu méséléyé soyuq yanaşıram. Amma elé bilméyin ki, ménim
münasibétim yalnız emosiyadan ibarét olub vé bu yoxdusa,
deméli, deméyé sözüm dé yoxdu. Xeyr, soyuq başla da bu cür
séférléré münasibét bildiré bilérém. Mésélén, bayaq deyildi
ki, Dağlıq Qarabağdan informasiya almaq, orda né baş
verdiyini bilmék vacibdir. Ancaq gélin görék, Azérbaycan
jurnalistlérinin séférléri bizim Dağlıq Qarabağ haqqında
bilmédiyimiz hansı ciddi informasiyanı üzé çıxarıb? Orda
işğalçı rejimin olduğunu? Biz bunu bilirik. Unutmayın ki,
jurnalistlérin Dağlıq Qarabağa séférléri hémişé çox méhdud
marşrut üzré qurulur, onlara néyisé étraflı araşdırmağa, hér
şeyi öz gözléri ilé görméyé imkan vermirlér. O ki qaldı
Qarabağdakı separatçı rejimin réhbérléri ilé ünsiyyétin,
onların né düşündüyünü bilméyin maraqlı olmasına, bu
arqumentlér söz yığınından başqa bir şey deyil. Qarabağdakı
rejimé réhbérlik edénlérin özlérinin siyasi iradési yoxdur,
onlar él buyruqçusudur. Bélké dé Qukasyanın müstéqilliyi,
şéxsi iradési olsaydı, onunla danışmaq éhémiyyét késb
edérdi. Amma belé deyil. Son vaxtlar méşhurlaşmış
«Erménistan Rusiyanın forpostudur» fikrindén çıxış etsék
deméliyik ki, Dağlıq Qarabağ forpostun forpostudur. Onlar
kimdilér ki, mövqeléri dé olsun? Mén bir méséléyé dé
toxunmaq istéyirém - konkret faktı xatırlatmaqla. Bizim
kéşfiyyatçılar erménilérin işğal etdiyi, cébhé xéttiné yaxın
kéndlérin biriné giréndé ténha, yaşlı bir azérbaycanlı
qadına rast géliblér. Qadın kéşfiyyatçılara deyib ki,
erménilér géléndé o, kénddén çıxmayıb, işğalçılar da ona
déyméyiblér, deyiblér, elé burda qal yaşa. Qadın da o
vaxtdan kénddé toyuq-cücé saxlamaqla dolanır, hétta erméni
ésgérlériné yemék dé hazırlayır. O, kéşfiyyatçılardan bir
héqiqéti dé gizlétméyib, deyib ki, elé olur, ildé iki-üç
défé televiziyadan gélib onu çékirlér. Yéni erménilér o
qadından özlérini dünyaya sülhpérvér kimi göstérmék üçün
istifadé edirlér. Mén hesab edirém ki, haqqında danışılan
xalq diplomatiyası vé müzakirésiné toplaşdığımız jurnalist
séférléri birbaşa erménilérin işğalçı rejiminé xidmét edir.
Onlar nümayiş etdirmék istéyirlér ki, azérbaycanlıları
genosidé méruz qoymayıblar, kéndlérimizi yandırıb külé
döndérméyiblér. «Baxın, - deyécéklér, - jurnalist dé dévét
edirik, gélir, hörmétlé qarşılayırıq, müsahibé dé
veririk...» Mén başa düşürém vé razıyam ki, jurnalist hér
yeré, hétta dévét olunmadığı yeré dé getmélidir. Bu,
jurnalistin peşé borcudur. Ancaq kim aparır séni ora? Égér
Eynulla Ağdamdan, yaxud Füzulidén, bizim vé erméni
ésgérlérinin xébéri olmadan keçib-gedib hansısa informasiya
gétirséydi, mén buna çox sevinérdim. Onda hér şey gözél vé
sensasion olardı. Amma séni orda bélédçilér vé mühafizéçilér
izléyécék vé mén inanmıram ki, néticédé ortaya éhémiyyétli
bir material çıxacaq.«MF»:
Xéyal béy, doğrudanmı xalq diplomatiyası, Zamin Hacının
dediyi kimi, yalnız işğalçılara xidmét edir? Bu
diplomatiyanın Qarabağda Azérbaycanın suverenliyinin bérpası
baxımından heç bir faydası yoxdurmu?
Xéyal Tağıyev: Bilirsiz,
xalq diplomatiyası müéyyén qédér şérti ifadédir, onu başqa
cür adlanlırmaq, yaxud bu ifadénin izah etmék istédiyi
prosesi hér şansı ad altına yığmamaq da olar. Söhbét ondan
gedir ki, biz istésék dé, istémésék dé insanlar ünsiyyétdé
olurlar vé bunun én müxtélif tézahür formalarını misal
gétirmék mümkündür. Biz jurnalistlér dé hardasa erméni
jurnalistléri ilé rastlaşırıq, görüşürürük. Bu görüşlérin
hansı néticélér verécéyini évvélcédén hesablamaq,
qiymétléndirmék çox çétindir. Onları qadağan etmék isé
mümkün deyil. Xalq diplomatiyası dediyimiz prosesi n
Qarabağın tam itirilmésiné gétirib çıxaracağını düşünmék,
méncé, yanlış qénaétdir. Eyni zamanda bütün problemlérin
xalq diplomatiyası ilé çözülécéyiné inanmaq da yanlışdır.
Siyasi téhlillé méşğul olan jurnalist kimi mén Qarabağ
probleminin héllini siyasi müstévidé görürém. Amma biz
siyasétçi kimi deyil, jurnalist kimi düşünméli vé peşé
prinsiplériné uyğun davranmalıyıq. Mén vaxtilé «Bakı
–Yerevan» telekörpüsü layihési çérçivésindé hazırlanan
verilişlérin aparıcısı olmuşam. Hémin proqrama da münasibét
birménalı deyildi. Amma heç kés deyé bilmézdi ki, o
verilişléré maraq yox idi. Eynullanın Qarabağdan qayıdandan
sonra bölüşécéyi müşahidélér dé maraqla qarşılanacaq.
İnanıram ki, bu cür séférléri qébul edib-etmémésindén asılı
olmayaraq heç kim Qarabağdakı véziyyéti öz gözü ilé görmüş
Azérbaycan jurnalistinin yazısını qatlayıb qırağa
qoymayacaq.
|
"Mén Zaminé mésléhét görérdim
ABŞ Konqresinin saytına baxsın. Orda Azérbaycan vé
Erménistan ordusu haqda çox müféssél vé açıq
mélumatlar yerléşdirilib. Hétta Azérbaycan téréfinin
métbuatdan gizlétdikléri dé o saytda var» |
«MF»: Zeynal müéllim,
égér Azérbaycan jurnalisti Dağlıq Qarabağa getmékdén imtina
edirsé, bu o demékdirmi ki, o, peşé prinsiplérini pozur?
Zeynal Mémmédli: Baxır
onun méqsédiné, motiviné. Yéni onu öz istéyiné qarşı
Qarabağa göndérmék dé düzgün olmazdı.
«MF»: Hesab edék ki,
motiv peşé, jurnalistika ilé yox, milli méséléylé bağlıdır
vé jurnalist torpaqları işğal olunmuş téréfin nümayéndési
olduğuna göré séférdén imtina edib.
Z.M.: Bu situasiyada
méni jurnalistin jurnalist mövqeyi daha çox maraqlandırır,
néinki véténdaş mövqeyi. Hér halda, mén onun véténdaş kim i
bildirdiyi réyé dé hörmét edirém. Başqa bir rakursdan
yanaşanda biz onun imtinasını hém dé belé
qiymétléndirméliyik ki, bu jurnalist hansı mövzuda obyektiv
yaza bilméyécéyini başa düşür.
«MF»: Siz jurnalistika
müéllimi kimi télébélérinizdén milli mésuliyyét hissindén
azad féaliyyét göstérméyi téléb edirsizmi?
Z.M.: Béli, çünki bu,
jurnalistikanın témél prinsipidir. Dünyada qloballaşma,
bütövléşmé gedir. Bura balaca bir dünyadır vé burda sénin
eqoistik maraqların, etnik, médéni vé başqa méhdudlaşdırıcı
parametrlér médéniyyétlérin qucaqlaşmasına, dünyanın
bütünléşmésiné mane ola bilér. Jurnalistika etnik
ménsubiyyéti qabartmaq meydanı deyil. Égér mén bu
ménsubiyyéti qabartmaq istéyirémsé, başqa sénét seçméliyém.
Yéni jurnalistikada mén Azérbaycanı vé ya Erménistanı yox,
dünyadakı bütün adamları, onların dünyanın bir hissésindé
baş verénléri bilmék haqqını témsil edirém. Méncé,
Azérbaycan jurnalisti véziyyéti yalansız, düzgün fiksasiya
etmélidir. Bu mövqe bizé dolayısı ilé erménilér arasında da
nüfuz qazandıra bilér.
«MF»: Bu sualı bütün
iştirakçılara ünvanlıyırıq: Azérbaycan jurnalistinin
Qarabağdan gétirdiyi materiallar olmasaydı, Azérbaycan
cémiyyéti vé mediası né itirérdi?
E.F.: Bélké dé heç né itirmézdi. Amma
mésélé itirib-itirmémékdé deyil. Jurnalistin vézifési
oxucuya xidmét etmékdir. Véténé isé o, véténdaş kimi xidmét
göstérmélidir. Ona göré dé, jurnalist çalışmalıdır oxucunun
marağını ödésin. Mén inanmıram ki, bu gün Azérbaycan
oxucusunu Dağlıq Qarabağda gedén proseslér maraqlandırmır,
éksiné, onun üçün Qarabağ - bir nömréli mésélédir. İkincisi,
mén Zaminin fikriné münasibét bildirmék istérdim. Bu gün
Erménistanda Qarabağ klanı hakimiyyétdédir. Qarabağ
elitasının Erménistandakı siyasi prosesléré tésiri çox
böyükdür. Prezident Köçéryan vaxtilé Dağlıq Qarabağın
réhbéri olub, Naira Melkumyan bu déqiqé dé Erménistanın
xarici siyasétini müéyyénléşdirén adamlardan biridir vé o da
vaxtilé Qarabağın «xarici işlér naziri» olub. Siyahını çox
uzatmaq istémirém, sözümün canı ondadır ki, bu gün Qarabağ
klanının Erménistanın Qarabağla bağlı kursuna tésiri olduqca
böyükdür. Hazırda Erménistanda keçirilécék növbéti prezident
seçkilérindé Qarabağ klanından Arkadi Qukasyanın
namizédliyini iréli sürümék téklifléri séslénir. Artıq
müéyyén tébéqélér onu Köçéryanın varisi kimi qébul edir. Ona
göré dé mén Dağlıq Qarbağ hakimiyyétinin oyuncaq qurum
olması, prosesléré tésir göstéré bilmémési fikirlérilé razı
deyilém. Onların imkanları genişdir. Burda bir méqam da var.
Mén méséléyé siyasi, milli müstévildé baxılmasının téréfdarı
deyilém. Bélké dé véténpérvérlikdén uzaq vé pasifizm kimi
görünécék, amma jurnalistikanın sérhédléri qeyri-müyyéndir
vé mén bu peşé üzérindé tabular qoyulmasının éleyhinéyém.
Égér Dağlıq Qarabağa gedirémsé, bu o demék deyil ki, mén
oranı müstéqil respbulika kimi tanıyıram. Mén ümumiyyétlé bu
méséléyé münasibét bildirméméliyém. Bir var jurnalist, bir
var véténdaş. Jurnalist sadécé, müşahidé edir, baxır,
dinléyir, onun hansısa téréfin mövqeyini müdafié etméyé
haqqı yoxdur.
Z.H.: Doğurdan da peşékarlıq baxımından
Qarabağa getmék lazımıdır vé ménim Eynullanın, yaxud başqa
jurnalistin séfériné etirazım yoxdur. Öz
|
«Égér Eynullada hér hansı
téhlükéli informasiya varsa, onda onun ora getmési
dövlét orqanlarının cidldi séhvdir» |
işléridir. Sadécé olaraq, söhbét informasiyanın
éhémiyyétindén gedirsé, mén hesab edirém ki, son on ildé
bizim jurnalistlérin Dağlıq Qarabağdan gétirdikléri
informasiyanın heç bir éhémiyyéti olmayıb. Bu séférlér
hémişé méhdud çérçivéyé salınıb, onlara heç vaxt imkan
verméyiblér ki, araşdırma aparsınlar, cığırdan qırağa
çıxsınlar. «Exo» qézeti Dağlıq Qarabağla bağlı méséléléri
Azérbaycanda én çox işıqlandıran qézetdir. Amma bu qézetin
müxbiri né Qarabağa gedir, né dé başqa yeré. Müasir dünyada
buna heç ehtiyac da yoxdur. Méyyén internet saytlarından
lazımi mélumatları götürmék olar. Yéni onsuz da biz ordan
informasiyalar alırıq. Bir dé ki, adam öldürülübsé vé
hamımız biliriksé ki, bu adam öldürülüb, daha bizim üçün
meyitin çürümé véziyyétinin hansı séviyyédé olmasının né
éhémiyyéti var? Şéxsén ménim Xéyala böyük hörmétim olsa da,
mén hémin telekörpülérin biriné dé baxmamışam. İkincisi,
yeri géléndé, Azérbaycan cémiyyétini heç Bakıda baş verénlér
maraqlandırmır, o ki qalmışdı Dağlıq Qarabağ ola.
X.T.: Né itiré bilécéyimizlé bağlı sualı
cavablandırmazdan évvél telekörpü haqda kiçik bir arayış
vermék istérdim. Elé çıxmasın ki, aparıcısı olduğuma göré o
verilişlérin maraqla qarşılandığını deyirém.
Televerilişlérin reytinqi ilé bağlı sorğu keçirilmişdi vé
mélum olmuşdu ki, potensial Azérbaycan tamaşaçılarının
téxminén 48-49 faizi o verilişléré baxıb. Jurnalistlérimizin
Qarabağdan gétirdiyi materialların olmadığı situasiyanı
tésévvür edib qiymétléndirméyé gélincé, bu çox çétin işdir.
Fakt ondan ibarétdir ki, bizim jurnalistlér Qarabağa
gediblér vé müéyyén yazılar yazıblar. Hémin séférlér
olmasaydı, biz elé én birinci o cür maraqlı méqaléléri vé bu
cür müzakiréléri itirérdik.
Z.M: Mén prinsipial olaraq nésé
itirérdik fikrindé olanlardan deyilém. Amma bu o demék deyil
ki, o séférlér lazım deyildi. Éksiné, bu, sistemli olmalı
idi. Jurnalist isténilén halda güzgüdür. Mén bilirém ki,
hakimiyyétlér xalq diplomatiyasının blef olmasında
maraqlıdılar. Orda da, burda da hakimiyyét jurnalistlérdén
istifadé etmék istéyir. Onlar buna nail olanda adımıza
yaraşmayan véziyyét yaranır. Biz öz mélumatımızla kiminsé
qénaétini, mövqeyini sübuta yetirméyé çalışmamalıyıq.
Jurnalist öz işini yüksék séviyyédé qurmalıdır. Mén o
séférlérin özündéki quramaçılığı, dar méqsédléré xidméti,
qrant maraqlarını, Erménistanı demokratik ölké kimi téqdim
etmék niyyétlérini, bizi ifrat millétçi kimi göstérmék
séylérini başa düşürém. Amma Qarabağ Azadlıq Téşkilatının
erméni hérbçilérinin bura gélmési né qarşı çıxışları ménim
gözümdé bir az ala-qarğalıq kimi görünür. Eyni zamanda
cémiyyétin müéyyén késimi sémimi şékildé öz fikirlérini
bildiré bilér vé demokratiya da elé budur.
Z.H.: Hér halda, o insanların hisslérini
başa düşmék lazımdır.
Z.M.: Mén hétta onlara haqq da
qazandırıram. Amma onları ala-qarğa kimi göstérén - bu göy
qurşağında digér rénglérin olmaması, liberal déyérlérin
oturuşmamasıdır. Azérbaycanda liberal déyérlér oturuşanda
mén onun fikriné hörmét edécém, eyni zamanda düşünécém ki,
mén ictimai réyi necé mélumatlandırmışam ki, bu cür réylér
yaşayır vé tésir gücünü saxlayır. Ölü mésélésiné gélincé, bu
obraz faciénin miqyasını göstérmék üçün uğurludur. Ancaq onu
bütövlükdé iki cémiyyété, iki dövlété şamil etmék olmaz.
«MF»: Zeynal müéllim, doğrudanmı, Zamin
Hacının dediyi kimi, informasiyanı internetdén götürméklé
gedib Qarabağdan gétirméyin arasında heç bir férq yoxdur?
Z.H.: Mén demirém ki, férq yoxdur. Tébii
ki, gedib görmék daha yaxşıdır. Amma iş orasındadır ki, né
görécéyimiz béllidir. Mén bir méséléni dé deyim.
|
«Bizim
qanunvericilikdé jurnalistin bir ölkédén digériné
getmésini qadağan edén maddé yoxdur» |
Eynulla Azérbaycan ordusunun ehtiyatda olan zabitidir, özü
dé cébhé xéttindé qulluq edib. Deméli, cébhé xéttindéki
hérbi hissélér, ehtiyat qüvvélér barédé geniş mélumata
malikdir. İndi kim zémanét veréi bilér ki, o, Dağlıq
Qarabağa informasiya almağa deyil, informasiya verméyé
gedir?
Z. M.: Eynullanın tutduğu vézifé, onda
olan informasiya o héddé deyil axı. Erménilérdé bu
informasiyadan qat-qat geniş mélumatlar var. Eynullanın
bildiyi uzağı relyefdir, silahın növüdür...
E.F.: Mén Zaminé mésléhét görérdim ABŞ
Konqresinin saytına baxsın. Orda Azérbaycan vé Erménistan
ordusu haqda çox müféssél vé açıq mélumatlar yerléşdirilib.
Hétta Azérbaycan téréfinin métbuatdan gizlétdikléri dé o
saytda var.
Z. H.: Dövlét orqanlarının sénin
séférindén xébéri var?
E.F.: Xeyr. Mén niyé dövlét orqanlarına
mélumat verméliyém ki? Mén onların qarşısında hesabat
verméyé borclu deyilém. Onlar Avropa Şurası qarşısında
öhdélik götürüblér vé bütün dünyaya béyan edirlér ki,
Azérbaycanda véténdaş cémiyyéti mövcuddur.
Z.M.: Égér Eynullada hér hansı téhlükéli
informasiya varsa, onda onun ora getmési dövlét orqanlarının
cidldi séhvdir.
«MF»: Sizcé, Azérbaycan dövléti
jurnalistlérin Erménistana vé Qarabağa séférlérini
nizamlamalıdırmı, yoxsa dövlét başqa sahéléri témsil
edénlérdén férqli olaraq jurnalistlérin oralara
gediş-gélişini sérbést buraxmalıdır?
Z.M.: Évvéla, mén bu séférlérin
téşkiliné şübhéli yanaşıram. Téşkilatçılar kimlérdir,
onların Erménistanın ictimai réyindé rolu nédén ibarétdir?
Jurnalist
|
«Égér Dağlıq Qarabağa
gedirémsé, bu o demék deyil ki, mén oranı müstéqil
respbulika kimi tanıyıram» |
mütléq bu mélumatları toplamalı vé onu çağıranların kim
olduğunu bilmélidir. Çalışmalıdır ki, ondan bu aksiyada
vasité kimi itifadé etmésinlér. İnformasiya mübadilési ilé
bağlı onu deméliyém ki, hökumétlérin hér hansı maneé
yaratmasına imkan vermék olmaz. Biz bilirik ki, hér iki
ölkédé posttotalitar dövrün hökumétléri féaliyyét göstérir
vé onlar öz bizneslérinin ifşa olunmasını istémirlér. Mén
getdim Yerevana vé gördüm ki, bazar bizim ağ balıq, losos,
néré balığı ilé doludur. Bircé narşérabımız yox idi, bundan
da erménilér bérk gileylénirdilér, çünki İranınkı
keyfiyyétsizdir. Mén orda Azérbaycanda buraxılan
«Pepsi-kola»nı, «Koka-kola»nı görürdüm. Sözsüz, ménim üçün
maraqlı idi ki, bu mallar hansı xétlé gétirilir. Amma mén
ora getméséydim, bunu necé göré bilérdim?Z.H.:
Mén Erménistana getméyin éleyhiné deyilém, mén Qarabağa
Erménistanın üzérindén getméyin éleyhinéyém. Méncé, bu
düzgün yol deyil.
Z.M.: Şéxsén méné téklif olunmuşdu ki,
Yerevandan Qarabağa gedim, lakin imtina etdim. Biz ictimai
réyi yanlış istiqamétdé isitimar etméméliyk. Ménim
Yerevandan Qarabağa getméyim böyük bir şey deyil, amma bu,
ictimai réyi yanlış istiqamété yönéldé bilérdi.
X.T.: Sözsüz ki, müéyyén méqamlarda
dövlét öz imkanlarından, inzibati resurslarından istifadé
edib méhdudiyyétlér qoya bilér. Amma bu, jurnalistikaya aid
olmamalıdır. Bizim qanunvericilikdé jurnalistin bir ölkédén
digériné getmésini qadağan edén maddé yoxdur.
Z.H.: Amma mésélénin etik téréfi var.
X.T.: Etika hüquqi anlayış deyil. Biri
bunu yaxşı qébul edir, o biri isé pis.
Z.H.: Axı o, ictimai réyé tésir göstéré
bilér. Bélké Eynullanın götürdüyü müsahibédé Azérbaycanda
féaliyyét göstérén terrorçulara nésé bir işaré olacaq?
Z.M.: Burda jurnalistlik bir iş yoxdur.
Bu artıq jurnalisté aid mésélé deyil.
X.T.: O cür ittihamları isténilén
jurnalisté qarşı iréli sürmék olar. Mésélén, demék olar ki,
filan korrupsioner séninlé müsahibésindé kimlérésé işaré
verir vé onlar da ona pul aparacaqlar. Méncé, biz real
şeylérdén danışsaq, yaxşı olar.
Z.H.: Mén real şeylérdén danışıram.
X.T.: Bizim bu mésélé étrafında müzakiré
vé mübahisélérimiz ona göré yaranır ki, Azérbaycanda
mühariébéyé dövlét vé millét séviyyésindé müéyyénléşdirilmiş
bir münasibét yoxdur. Bir yandan biz deyirik ki, müharibé
aparırıq, o biri yandan da problemin yalnız sülh yolu ilé
hélliné çalışacağımıza dair Avropa Şurası qarşısında öhdélik
götürürük.
Z.H.: Bélké dé mén sizin hamınızdan çox
kosmopolitém vé dünyada én zéhlém gedén şey dé müharibédir.
Éslindé mén xalq diplomatiyasının én böyük téréfdarlarından
biriyém. Ancaq bézén qésdén éks arqument gétirméyé çalışıram
ki, bu mürékkéb situasiyanı özüm üçün dé aydınlaşdıra bilim.
Tébii ki, biz Qafqazdan heç hara gedési deyilik vé
erménilérlé bir yerdé yaşamağa mécburuq. Deméli, onlarla
danışıqlar aparmaq zéruridir. Amma iş orasındadır ki, mén bu
meyli erménilérdé görmürém. Axı onlar özlérini né vaxt adam
balası kimi aparıblar ki, biz dé durub onlarla danışıqlar
aparaq?
Z.M.: Ola bilsin, bu fiikirlér bizim
mélumatsızlığımızdan doğur...
H.Z.: Yox, elé bir erméni olubmu ki...
Z.M.: Mén deyim... Jurnalistlérdén misal
çékécém. Erménistanda bir jurnalistlér birliyi var, Kélbécér
vé digér yerlérdé erménilérin törétdiyi véhşiliklér
|
«Gélin görék, Azérbaycan
jurnalistlérinin séférléri bizim Dağlıq Qarabağ
haqqında bilmédiyimiz hansı ciddi informasiyanı üzé
çıxarıb? Orda işğalçı rejimin olduğunu? Biz bunu
bilirik» |
barédé materiallar dérc edib. Hémin birliyin 30-dan çox
üzvünü işdén çıxarıblar. Onlar azérbaycanlıların éntiq
éşyalarını qorumaqla méşğuldular. Mén utanıram ki,
Azérbaycanda problemé adi erméninin ménzil problemi,
qayğıları baxımından yanaşan jurnalistlér, jurnalist
araşdırmaları yoxdur. İstér sémimi olsun, istér méqsédli,
erménilérin demokratik görünmési üçün ortada müéyyén ésaslar
var. Béli, mén bunun sadécé görüntü olduğunu bilirém, amma
fakt odur ki, bu, erménilérdé var, bizdésé yoxdur.
E.F.: Erménistanın aparıcı müxalifét
qézetlérindén biri «Aravot» qézetidir. Mén onun baş
redaktoru Aramla görüşmüşém. Ona Erménistanda xain kimi
baxırlar. Bu adam cémiyyété belé bir fikri aşılayırdı ki,
Erménistan Azérbaycanla daim hérbi qarşıdurma véziyyétindé
yaşaya bilméz. Yéni o, vaxtilé Ter-Petrosyanın iréli sürdüyü
prinsiplérdén çıxış edirdi. Aram kimi jurnalistlér problemin
héllini Qarabağın federativ Azérbaycanın térkibindé
qalmasında görürlér vé bu haqda açıq danışırlar. Ona göré
biz Erménistan cémiyyétini mühafizékar, irticaçı bir toplu
saymamalıyıq. Xeyr. Mén başqa, olduqca loyal mövqeli erméni
jurnalistlérini dé tanıyıram. Onlar da deyirlér ki,
Erménistan müharibéni udmayıb, sadécé, bir döyüşdé qélébé
çalıb. Én maraqlısı odur ki, hémin erméni jurnalistléri
Azérbaycan hakimiyyétindén daha véténpérvér mövqedén çıxış
edirlér.
Z.H.: Né üçün siz Azérbaycanda erméni
qébiristanlıqlarının dağıdılmasına etirazınızı bildirmirsiz?
E.F.: Niyé bildirmémişém ki?
Bildirmişém.
Z.H.: Né vaxt?
E.F.: Bir-iki héfté évvél. Heydér
Éliyevin véfatının ildönümü ilé bağlı «Monitor» jurnalında
yazı yazmışdım: «Qébirlérin dağıdılması vandalizmdir».
Z.H.: Vandalizmin milliyyéti yoxdur.
Amma erméni jurnalistlérinin yerindé olub bunu pislémék çox
asandır. Onlar döyüşü udublar. Qalib téréf isténilén
méğrurluğu nümayiş etdiré bilér.
E.F.: Méncé, bu gün Azérbaycan
hakimiyyéti müéyyénléşdirmélidir ki, biz Qarabağ problemini
hansı yolla héll edécéyik: sülh, yoxsa müharibé yolu ilé?
Dövlét öz prioritetlérini béyan etmélidir.
«MF»: Erméni zabitlérinin NATO-nun hérbi
télimléri çérçivésindé Bakıya gélişiné etirazlar zamanı
prezident İlham Éliyev bildirmişdi ki, bu cür séférléré onun
da münasibéti ménfidir. Prezidentin fikrincé, Azérbaycanla
Erménistanın dövlét başçıları vé xarici işlér nazirléri
séviyyésindé görüşlér
|
«Bu cür séférléri qébul
edib-etmémésindén asılı olmayaraq heç kim
Qarabağdakı véziyyéti öz gözü ilé görmüş Azérbaycan
jurnalistinin yazısını qatlayıb qırağa qoymayacaq»
|
kifayétdir, ictimaiyyét séviyyésindé görüşléré isé ehtiyac
yoxdur...
Z.M.: Éslindé Erménistanın özü dé bunun
téréfdarı deyil.
«MF»: Yéni söhbét ondan gedir ki, dövlét
öz prioritetini béyan edir, prezident tövsiyyé formasında da
olsa bildirir ki, ölké başçısından vé konkret bir nazirliyin
nümayéndésindén savayı kimlérinsé erménilérlé görüşmési
méséléhét deyil. İndi sual olunur: dövlétin öz prioritetini
béyan etmési jurnalistin bu cür séférlérdén imtinası üçün
ésasa çevrilé bilérmi?
E.F.: Xeyr, hec bir halda bu qadağalar
jurnalisté aid ola bilméz. Bir misal çékim. Ötén ilin
avqustunda Bakı Şéhér İcra Hakimiyétinin keçmiş başçısı
Réfael Allahverdiyev sérhédi qanunsuz keçéndé mén onun
yanında idim. Respublika Prokurorluğundan zéng edib deyéndé
ki, bés sén niyé sérhédi pozurdun, cavab verdim ki, mén
reportaj hazırlayırdım. Onlar da méné qarşı cinayét işi
qaldırmadılar. Prinsipcé, méné jurnalist kimi deyil,
véténdaş kimi yanaşsaydılar, hébs olunmalıydım, Cinayét
Mécéllésinin müvafiq maddésiné göré, sérhédi qanunsuz keçéné
5-7 il arasında iş düşür. Amma mén izahatımda da yazmışdım
ki, millét vékilinin ölkénin hüdudlarını qeyri-qanuni
şékildé keçmési ilé bağlı xüsusi reportaj hazırlayırdım.
Z.M.: Amma bu, hüquqi baxımdan séni o
zaman hébsdén azad edé bilérdi ki, séninlé redaksiya
arasında redaktor tapşırığını subuta yetirén, redaksiyanın
bunu qabaqcadan bildiyini tésdiqléyén sénéd olsun. Hüquqi
téhlükésizlik mexanizmi téléb edir ki, bu tipli pozuntuya
méhz jurnalist araşdırması méqsédilé gedlidiyi résmi sénédlé
ésaslandırılsın.
«MF»: Azérbaycan jurnalistlérinin
Erménistana vé işğal olunmuş érazilérimizé séférléri bizdé
diskussiyaya sébéb olur. Bés erméni jurnalistlérinin
Azérbaycana séférlérinin necé, Erménistanda müzakiréyé,
etiraza sébéb olduğunu eşitmisizmi?
E.F.: Mén Erménistan métbuatında buna
rast gélmémişém. Méncé, bu diskussiyalara ehtiyac yoxdur vé
ümumiyyétlé, bu müzakiréléri qapatmaq lazımdır.
Z.M.: Axı erménilér qalib téréfdir.
Z.H.: Erménilér üçün problem deyil dé...
«MF»: Dağlıq Qarabağdakı separatçı
rejimin réhbérléri öz maraqlarını hér halda pis bilmézlér.
Sizcé, néyé göré onlar Azérbaycan jurnalistinin Qarabağa
séfériné heç vaxt mane olmur, buna dérhal razılaşırlar?
X.T.: Hamımız bilirik ki, Azérbaycan
danışıqlarda Dağlıq Qarabağın téréf kimi iştirakına
razılaşmır. Erménilér isé çalışırlar ki, Qarabağı téréf kimi
|
«Mén getdim Yerevana vé gördüm
ki, bazar bizim ağ balıq, losos, néré balığı ilé
doludur. Bircé narşérabımız yox idi» |
danışıqlara qoşsunlar. Görünür, separatçılar jurnalist
séférlérindén bu prosesé tékan verécék ictimai réyi
formalaşdırmaq üçün istifadé etmék istéyirlér.
Z.M.: İsténilén antireklam da reklamdır.
Onlar adlarının dırnaq içindé olsa da hallanmasının
téréfdarıdılar.
X.T.: Erménilérin müéyyén siyasi
arzuları, istékléri var vé onlar buna nail olmağa
çalışırlar. Amma mén jurnalistin bu siyasi oyunlarda téréf
kimi çıxış etmésini müdafié etmirém. Jurnalsit öz işi ilé
méşğul olmalıdır. Éks halda biz eyni méntiqlé İrana da
getméméliliyk, çünki İranın da öz maraqları var, bu ölké
hétta Erménistanın yaxın müttéfiqidir. İsténilén ölkédé
bizim ümumi siyasétimizé, ménafeyimizé uyğun olmayan
céhétlér tapmaq olar.
Z.H.: Amma bu qédér dé yox.
X.T.: Bu qédér dé yox, béli. Biz
müharibé şéraitindéyik. Amma mén yené ona qayıtmaq istéyirém
ki, biz jurnalistik vé oyunlarda iştirak etméméliyk, dövlét
maraqlarının témsilçisiné çevrilméméliyk.
E.F.: Gürcülér bu mérhéléni çoxdan
keçiblér. Onlarda jurnalistin Abxaziyaya vé ya Osetiyaya
getmési heç bir etiraza sébéb olmur, bu, Gürcüstan üçün adi
bir hadisédir.
«MF»: Bir neçé il évvél Azérbaycan
jurnalistléri Erménistana gedéndé mésélé métbuatda geniş
müzakiré olundu, méqalélér yazıldı. Onda da çoxlarına elé
gélirdi ki, bunlar artıq söz-söhbétdir vé diskussiyaları
qapatmaq lazımdır. Amma milli téhlükésizlik naziri Namiq
Abbasov sonralar Yerevana gedénlérdén ikisi haqda késkin
fikirlér söyléyéndé hamı müzakiréyé başladı, televiziyalar
tok-şoular keçirdi. Égér sabah milli téhlükésizlik vé ya
xarici işlér naziri, ya elé prezidentin özü Eynulla
Fétullayevin séfériné münasibét bildirsé, bu mésélé hér
yerdé müzakiré olunacaq. Bizcé, hansısa mésélénin
aktuallığını dérk etmék üçün oturub hansısa nazirin
münasibét bildirmésini gözléméyé ehtiyac yoxdur.
Z.M.: Mésélénin kökündé bilirsiz né
dayanır? Namiq Abbasov da jurnalistika fakültésini
bitirmişdi, lakin başqa télimli jurnlaistikanı. Hémin
jurnalistikanın ciddi prinsiplérindén biri
véténpérvérlikdir. Namiq Abbasov da öz anlayışından, éslindé
totalitar jurnalistikanın mövqeyindén çıxış edirdi. Biz isé
jurnalistika nézériyyésindé mövcud olan dörd télimdén
sonuncusunun - demokratik jurnalistikanın mövqeyindén çıxış
edirik.