AZÉRBAYCAN JURNALİSTİ ERMÉNİSTANA VÉ DAĞLIQ QARABAĞA GETMÉLİDİRMİ?
2005-01-17 - 16:05:00

Azérbaycan jurnalistlérinin Erménistana vé işğal edilmiş torpaqlarımıza séférléri son bir neçé ildé défélérlé mübahiséléré, müzakiréléré sébéb olub. Bu cür séférlér Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimin tébliğatına, legitimléşdirilmésiné xidmét etmir ki? Torpaqlarımız işğal altında olduğu vaxtda erménilérlé él-élé tutub görüşmék né dérécédé düzgündür? Jurnalist öz féaliyyétindé milli maraqları nézéré almalıdırmı? Cémiyyétin bunu jurnalistdén téléb etméyé haqqı çatırmı? Azérbaycan jurnalistlérinin Erménistandan vé Dağlıq Qarabağdan gétirdiyi reportajlar, müsahibélér, informasiyalar olmasaydı, biz né itirérdik?

«Monitor» jurnalının redaktoru Eynulla Fétullayevin yaxın günlérdé Erménistana, ordan da Dağlıq Qarabağa planlaşdırdığı séfér «Media forum»un bu sualları yenidén müzakiréyé çıxarmasına sébéb oldu. Déyirmi masaya Métbuat Şurasının üzvü Zeynal Mémmédlini, «Xétt» analitik proqramının aparıcısı telejurnalist Xéyal Tağıyevi, «Yeni Müsavat» qézetinin yazarı Zamin Hacını vé Eynulla Fétullayevin özünü dévét etdik.

       
 Eynulla FÉTULLAYEV
«Qarabağdan gétirécéyim informasiya hém millétçiyé, hém dé liberala lazımdır»
 Zamin HACI
«Son on ildé bizim jurnalistlérin Qarabağdan gétirdikléri informasiyanın heç bir éhémiyyéti olmayıb»
Zeynal MÉMMÉDLİ
«Jurnalistika etnik ménsubiyyéti qabartmaq meydanı deyil. Égér mén bu ménsubiyyéti qabartmaq istéyirémsé, başqa sénét seçméliyém»
Xéyal TAĞIYEV
«Hémin séférlér olmasaydı, biz o cür maraqlı méqaléléri vé bu cür müzakiréléri itirérdik»

«Media forum»: Eynulla béy, ilk sualımız sizédir: Qarabağa néyé gedirsiz?

Eynulla Fétullayev: Évvéla deyim ki, bu ménim Dağlıq Qarabağa ilk séférim deyil. 1994-cü ilin mayında Bişkek protokolu imzalanandan beş ay sonra biz Erménistan vé Azérbaycan arasında xalq diplomatiyasını héyata keçirméq méqsédilé bir qrup tésis etmişdik. O qrupun térkibindé azérbaycanlı génclérlé birlikdé mén dé Dağlıq Qarabağa vé Erménistana getmişdim. Öz növbésindé erménilér dé Azérbaycana gélmişdilér. Hesab edirém ki, Azérbaycan Qarabağ probleminé münasibétdé prioritet prinsiplérini müéyyénléşdirmélidir. Ya biz Erménistanla müharibé aparmalıyıq, ya da hérb yolundan imtina edib sülh téréfdarı olmalı vé bu sülhü hém dövlét, hém dé xalq diplomatiyası séviyyésindé qurmalıyıq. Bizim dövlétin Qarabağ siyasétindén mélum olur ki, Azérbaycan Erménistanla müharibé aparmaq fikrindé deyil. Ölkénin éksér sosial qruplarında mövcud olan ictimai réy müharibénin davam etdirilmési éleyhinédir. Belé olduğu halda xalq diplomatiyası üsulu işé salınmalı, münaqişé téréflérindén ictimaiyyét nümayéndéléri bir-birlérini dinléméli vé öz mövqelérini çatdırmalıdır. O ki qaldı ménim indiki séférimé, bu tamamilé başqa - sırf jurnalist séféridir. Son zamanlar bizim métbuata nézér salsaq görérik ki, Qarabağda gedén proseslér haqda müféssél, étraflı mélumata malik deyilik. Bu baxımdan ménim Qarabağdan gétirécéyim informasiya hém millétçiyé, hém dé liberala lazımdır. Méncé, hémin materialları sülhü, yoxsa müharibéni müdafié etmésindén asılı olmayaraq bütün tébéqélér maraqla oxuyacaq.

«MF»: Séférlé bağlı téşébbüs kimdén gélib?

E.F.:
Erméni jurnalistlérindén. Mén bir neçé konfransda onlarla görüşmüşém vé müéyyén münasibétlér qurmuşam. Tékliflérini dé normal qarşıladım. Jurnalist mélumat almaq fürsétini qaçırmamalıdır. Dağlıq Qarabağın Azérba ycanın tanımadığı hakimiyyét orqanları téhlükésizliyimlé zémanét verib. Eyni zamanda, onlar ménim Laçın déhliziné, Şuşaya, Dağlıq Qarbağ étrafında işgal olunmuş rayonlardan biriné, hémçinin İranla sérhéd éraziyé séférimi téşkil edécéklérini bildiriblér. «DQR prezidenti» Arkadi Qukasyanla, «baş nazir» Anuşiravan Danilyanla görüşlérim dé planlaşdırılıb. Ümumiyyétlé Dağlıq Qarabağa réhbérlik edén bir sıra şéxslérlé görüşüm gözlénir. Fikrimcé, onların Qarabağ probleminin hélli yolları barédé né düşündüklérini, sülh prosesinin perspektiviné inanıb-inanmadıqlarını bilmék Azérbaycan oxucusu üçün maraqlı olacaq.

«MF»: Séféri kim maliyyéléşdirir?

E.F.: «Monitor» jurnalının redaksiyası. Mén erméni téréfiné évvélcédén demişém ki, bütün xércléri özüm ödéyécém.

«MF»: Zamin béy, 2000-ci ildé jurnalistlérimizin Erménistana séféri ilé bağlı «Azadlıq» qézetindé yazı yazmışdız vé bu cür séférlérin éleyhiné çıxmışdız. Yazıda téklif dé iréli sürmüşdüz ki, torpaqdarımız işğaldan azad olunanadék erméniléri ölkémizé dévét etméyék vé onların da dévétini qébul etméyék. Bilmék istérdik, o ildén bu ilédék méséléyé münasibétinizi déyişmisiz, yoxsa mövqeyinizdé qalırsız?

Zamin Hacı: Açığı, indi münasibétim né ménfi, né dé müsbétdir. Sadécé, laqeydém. Xatırlatdığınız yazıdan bir müddét sonra Azérbaycan jurnalistléri

 «Eynulla Azérbaycan ordusunun ehtiyatda olan zabitidir, özü dé cébhé xéttindé qulluq edib. İndi kim zémanét veréi bilér ki, o, Dağlıq Qarabağa informasiya almağa deyil, informasiya verméyé gedir?»
yené Erménistana séféré yollanmışdılar vé onda mén bir yazı da yazmışdım, başlığı belé idi: «Céhénnémé yaxşı yol». Artıq mén bu méséléyé soyuq yanaşıram. Amma elé bilméyin ki, ménim münasibétim yalnız emosiyadan ibarét olub vé bu yoxdusa, deméli, deméyé sözüm dé yoxdu. Xeyr, soyuq başla da bu cür séférléré münasibét bildiré bilérém. Mésélén, bayaq deyildi ki, Dağlıq Qarabağdan informasiya almaq, orda né baş verdiyini bilmék vacibdir. Ancaq gélin görék, Azérbaycan jurnalistlérinin séférléri bizim Dağlıq Qarabağ haqqında bilmédiyimiz hansı ciddi informasiyanı üzé çıxarıb? Orda işğalçı rejimin olduğunu? Biz bunu bilirik. Unutmayın ki, jurnalistlérin Dağlıq Qarabağa séférléri hémişé çox méhdud marşrut üzré qurulur, onlara néyisé étraflı araşdırmağa, hér şeyi öz gözléri ilé görméyé imkan vermirlér. O ki qaldı Qarabağdakı separatçı rejimin réhbérléri ilé ünsiyyétin, onların né düşündüyünü bilméyin maraqlı olmasına, bu arqumentlér söz yığınından başqa bir şey deyil. Qarabağdakı rejimé réhbérlik edénlérin özlérinin siyasi iradési yoxdur, onlar él buyruqçusudur. Bélké dé Qukasyanın müstéqilliyi, şéxsi iradési olsaydı, onunla danışmaq éhémiyyét késb edérdi. Amma belé deyil. Son vaxtlar méşhurlaşmış «Erménistan Rusiyanın forpostudur» fikrindén çıxış etsék deméliyik ki, Dağlıq Qarabağ forpostun forpostudur. Onlar kimdilér ki, mövqeléri dé olsun? Mén bir méséléyé dé toxunmaq istéyirém - konkret faktı xatırlatmaqla. Bizim kéşfiyyatçılar erménilérin işğal etdiyi, cébhé xéttiné yaxın kéndlérin biriné giréndé ténha, yaşlı bir azérbaycanlı qadına rast géliblér. Qadın kéşfiyyatçılara deyib ki, erménilér géléndé o, kénddén çıxmayıb, işğalçılar da ona déyméyiblér, deyiblér, elé burda qal yaşa. Qadın da o vaxtdan kénddé toyuq-cücé saxlamaqla dolanır, hétta erméni ésgérlériné yemék dé hazırlayır. O, kéşfiyyatçılardan bir héqiqéti dé gizlétméyib, deyib ki, elé olur, ildé iki-üç défé televiziyadan gélib onu çékirlér. Yéni erménilér o qadından özlérini dünyaya sülhpérvér kimi göstérmék üçün istifadé edirlér. Mén hesab edirém ki, haqqında danışılan xalq diplomatiyası vé müzakirésiné toplaşdığımız jurnalist séférléri birbaşa erménilérin işğalçı rejiminé xidmét edir. Onlar nümayiş etdirmék istéyirlér ki, azérbaycanlıları genosidé méruz qoymayıblar, kéndlérimizi yandırıb külé döndérméyiblér. «Baxın, - deyécéklér, - jurnalist dé dévét edirik, gélir, hörmétlé qarşılayırıq, müsahibé dé veririk...» Mén başa düşürém vé razıyam ki, jurnalist hér yeré, hétta dévét olunmadığı yeré dé getmélidir. Bu, jurnalistin peşé borcudur. Ancaq kim aparır séni ora? Égér Eynulla Ağdamdan, yaxud Füzulidén, bizim vé erméni ésgérlérinin xébéri olmadan keçib-gedib hansısa informasiya gétirséydi, mén buna çox sevinérdim. Onda hér şey gözél vé sensasion olardı. Amma séni orda bélédçilér vé mühafizéçilér izléyécék vé mén inanmıram ki, néticédé ortaya éhémiyyétli bir material çıxacaq.

«MF»: Xéyal béy, doğrudanmı xalq diplomatiyası, Zamin Hacının dediyi kimi, yalnız işğalçılara xidmét edir? Bu diplomatiyanın Qarabağda Azérbaycanın suverenliyinin bérpası baxımından heç bir faydası yoxdurmu?

Xéyal Tağıyev: Bilirsiz, xalq diplomatiyası müéyyén qédér şérti ifadédir, onu başqa cür adlanlırmaq, yaxud bu ifadénin izah etmék istédiyi prosesi hér şansı ad altına yığmamaq da olar. Söhbét ondan gedir ki, biz istésék dé, istémésék dé insanlar ünsiyyétdé olurlar vé bunun én müxtélif tézahür formalarını misal gétirmék mümkündür. Biz jurnalistlér dé hardasa erméni jurnalistléri ilé rastlaşırıq, görüşürürük. Bu görüşlérin hansı néticélér verécéyini évvélcédén hesablamaq, qiymétléndirmék çox çétindir. Onları qadağan etmék isé mümkün deyil. Xalq diplomatiyası dediyimiz prosesi n Qarabağın tam itirilmésiné gétirib çıxaracağını düşünmék, méncé, yanlış qénaétdir. Eyni zamanda bütün problemlérin xalq diplomatiyası ilé çözülécéyiné inanmaq da yanlışdır. Siyasi téhlillé méşğul olan jurnalist kimi mén Qarabağ probleminin héllini siyasi müstévidé görürém. Amma biz siyasétçi kimi deyil, jurnalist kimi düşünméli vé peşé prinsiplériné uyğun davranmalıyıq. Mén vaxtilé «Bakı –Yerevan» telekörpüsü layihési çérçivésindé hazırlanan verilişlérin aparıcısı olmuşam. Hémin proqrama da münasibét birménalı deyildi. Amma heç kés deyé bilmézdi ki, o verilişléré maraq yox idi. Eynullanın Qarabağdan qayıdandan sonra bölüşécéyi müşahidélér dé maraqla qarşılanacaq. İnanıram ki, bu cür séférléri qébul edib-etmémésindén asılı olmayaraq heç kim Qarabağdakı véziyyéti öz gözü ilé görmüş Azérbaycan jurnalistinin yazısını qatlayıb qırağa qoymayacaq.

"Mén Zaminé mésléhét görérdim ABŞ Konqresinin saytına baxsın. Orda Azérbaycan vé Erménistan ordusu haqda çox müféssél vé açıq mélumatlar yerléşdirilib. Hétta Azérbaycan téréfinin métbuatdan gizlétdikléri dé o saytda var»

«MF»: Zeynal müéllim, égér Azérbaycan jurnalisti Dağlıq Qarabağa getmékdén imtina edirsé, bu o demékdirmi ki, o, peşé prinsiplérini pozur?

Zeynal Mémmédli: Baxır onun méqsédiné, motiviné. Yéni onu öz istéyiné qarşı Qarabağa göndérmék dé düzgün olmazdı.

«MF»: Hesab edék ki, motiv peşé, jurnalistika ilé yox, milli méséléylé bağlıdır vé jurnalist torpaqları işğal olunmuş téréfin nümayéndési olduğuna göré séférdén imtina edib.

Z.M.: Bu situasiyada méni jurnalistin jurnalist mövqeyi daha çox maraqlandırır, néinki véténdaş mövqeyi. Hér halda, mén onun véténdaş kim i bildirdiyi réyé dé hörmét edirém. Başqa bir rakursdan yanaşanda biz onun imtinasını hém dé belé qiymétléndirméliyik ki, bu jurnalist hansı mövzuda obyektiv yaza bilméyécéyini başa düşür.

«MF»: Siz jurnalistika müéllimi kimi télébélérinizdén milli mésuliyyét hissindén azad féaliyyét göstérméyi téléb edirsizmi?

Z.M.: Béli, çünki bu, jurnalistikanın témél prinsipidir. Dünyada qloballaşma, bütövléşmé gedir. Bura balaca bir dünyadır vé burda sénin eqoistik maraqların, etnik, médéni vé başqa méhdudlaşdırıcı parametrlér médéniyyétlérin qucaqlaşmasına, dünyanın bütünléşmésiné mane ola bilér. Jurnalistika etnik ménsubiyyéti qabartmaq meydanı deyil. Égér mén bu ménsubiyyéti qabartmaq istéyirémsé, başqa sénét seçméliyém. Yéni jurnalistikada mén Azérbaycanı vé ya Erménistanı yox, dünyadakı bütün adamları, onların dünyanın bir hissésindé baş verénléri bilmék haqqını témsil edirém. Méncé, Azérbaycan jurnalisti véziyyéti yalansız, düzgün fiksasiya etmélidir. Bu mövqe bizé dolayısı ilé erménilér arasında da nüfuz qazandıra bilér.

«MF»: Bu sualı bütün iştirakçılara ünvanlıyırıq: Azérbaycan jurnalistinin Qarabağdan gétirdiyi materiallar olmasaydı, Azérbaycan cémiyyéti vé mediası né itirérdi?

E.F.: Bélké dé heç né itirmézdi. Amma mésélé itirib-itirmémékdé deyil. Jurnalistin vézifési oxucuya xidmét etmékdir. Véténé isé o, véténdaş kimi xidmét göstérmélidir. Ona göré dé, jurnalist çalışmalıdır oxucunun marağını ödésin. Mén inanmıram ki, bu gün Azérbaycan oxucusunu Dağlıq Qarabağda gedén proseslér maraqlandırmır, éksiné, onun üçün Qarabağ - bir nömréli mésélédir. İkincisi, mén Zaminin fikriné münasibét bildirmék istérdim. Bu gün Erménistanda Qarabağ klanı hakimiyyétdédir. Qarabağ elitasının Erménistandakı siyasi prosesléré tésiri çox böyükdür. Prezident Köçéryan vaxtilé Dağlıq Qarabağın réhbéri olub, Naira Melkumyan bu déqiqé dé Erménistanın xarici siyasétini müéyyénléşdirén adamlardan biridir vé o da vaxtilé Qarabağın «xarici işlér naziri» olub. Siyahını çox uzatmaq istémirém, sözümün canı ondadır ki, bu gün Qarabağ klanının Erménistanın Qarabağla bağlı kursuna tésiri olduqca böyükdür. Hazırda Erménistanda keçirilécék növbéti prezident seçkilérindé Qarabağ klanından Arkadi Qukasyanın namizédliyini iréli sürümék téklifléri séslénir. Artıq müéyyén tébéqélér onu Köçéryanın varisi kimi qébul edir. Ona göré dé mén Dağlıq Qarbağ hakimiyyétinin oyuncaq qurum olması, prosesléré tésir göstéré bilmémési fikirlérilé razı deyilém. Onların imkanları genişdir. Burda bir méqam da var. Mén méséléyé siyasi, milli müstévildé baxılmasının téréfdarı deyilém. Bélké dé véténpérvérlikdén uzaq vé pasifizm kimi görünécék, amma jurnalistikanın sérhédléri qeyri-müyyéndir vé mén bu peşé üzérindé tabular qoyulmasının éleyhinéyém. Égér Dağlıq Qarabağa gedirémsé, bu o demék deyil ki, mén oranı müstéqil respbulika kimi tanıyıram. Mén ümumiyyétlé bu méséléyé münasibét bildirméméliyém. Bir var jurnalist, bir var véténdaş. Jurnalist sadécé, müşahidé edir, baxır, dinléyir, onun hansısa téréfin mövqeyini müdafié etméyé haqqı yoxdur.

Z.H.: Doğurdan da peşékarlıq baxımından Qarabağa getmék lazımıdır vé ménim Eynullanın, yaxud başqa jurnalistin séfériné etirazım yoxdur. Öz

«Égér Eynullada hér hansı téhlükéli informasiya varsa, onda onun ora getmési dövlét orqanlarının cidldi séhvdir»
işléridir. Sadécé olaraq, söhbét informasiyanın éhémiyyétindén gedirsé, mén hesab edirém ki, son on ildé bizim jurnalistlérin Dağlıq Qarabağdan gétirdikléri informasiyanın heç bir éhémiyyéti olmayıb. Bu séférlér hémişé méhdud çérçivéyé salınıb, onlara heç vaxt imkan verméyiblér ki, araşdırma aparsınlar, cığırdan qırağa çıxsınlar. «Exo» qézeti Dağlıq Qarabağla bağlı méséléléri Azérbaycanda én çox işıqlandıran qézetdir. Amma bu qézetin müxbiri né Qarabağa gedir, né dé başqa yeré. Müasir dünyada buna heç ehtiyac da yoxdur. Méyyén internet saytlarından lazımi mélumatları götürmék olar. Yéni onsuz da biz ordan informasiyalar alırıq. Bir dé ki, adam öldürülübsé vé hamımız biliriksé ki, bu adam öldürülüb, daha bizim üçün meyitin çürümé véziyyétinin hansı séviyyédé olmasının né éhémiyyéti var? Şéxsén ménim Xéyala böyük hörmétim olsa da, mén hémin telekörpülérin biriné dé baxmamışam. İkincisi, yeri géléndé, Azérbaycan cémiyyétini heç Bakıda baş verénlér maraqlandırmır, o ki qalmışdı Dağlıq Qarabağ ola.  

X.T.: Né itiré bilécéyimizlé bağlı sualı cavablandırmazdan évvél telekörpü haqda kiçik bir arayış vermék istérdim. Elé çıxmasın ki, aparıcısı olduğuma göré o verilişlérin maraqla qarşılandığını deyirém. Televerilişlérin reytinqi ilé bağlı sorğu keçirilmişdi vé mélum olmuşdu ki, potensial Azérbaycan tamaşaçılarının téxminén 48-49 faizi o verilişléré baxıb. Jurnalistlérimizin Qarabağdan gétirdiyi materialların olmadığı situasiyanı tésévvür edib qiymétléndirméyé gélincé, bu çox çétin işdir. Fakt ondan ibarétdir ki, bizim jurnalistlér Qarabağa gediblér vé müéyyén yazılar yazıblar. Hémin séférlér olmasaydı, biz elé én birinci o cür maraqlı méqaléléri vé bu cür müzakiréléri itirérdik.

Z.M: Mén prinsipial olaraq nésé itirérdik fikrindé olanlardan deyilém. Amma bu o demék deyil ki, o séférlér lazım deyildi. Éksiné, bu, sistemli olmalı idi. Jurnalist isténilén halda güzgüdür. Mén bilirém ki, hakimiyyétlér xalq diplomatiyasının blef olmasında maraqlıdılar. Orda da, burda da hakimiyyét jurnalistlérdén istifadé etmék istéyir. Onlar buna nail olanda adımıza yaraşmayan véziyyét yaranır. Biz öz mélumatımızla kiminsé qénaétini, mövqeyini sübuta yetirméyé çalışmamalıyıq. Jurnalist öz işini yüksék séviyyédé qurmalıdır. Mén o séférlérin özündéki quramaçılığı, dar méqsédléré xidméti, qrant maraqlarını, Erménistanı demokratik ölké kimi téqdim etmék niyyétlérini, bizi ifrat millétçi kimi göstérmék séylérini başa düşürém. Amma Qarabağ Azadlıq Téşkilatının erméni hérbçilérinin bura gélmési né qarşı çıxışları ménim gözümdé bir az ala-qarğalıq kimi görünür. Eyni zamanda cémiyyétin müéyyén késimi sémimi şékildé öz fikirlérini bildiré bilér vé demokratiya da elé budur.

Z.H.: Hér halda, o insanların hisslérini başa düşmék lazımdır.

Z.M.: Mén hétta onlara haqq da qazandırıram. Amma onları ala-qarğa kimi göstérén - bu göy qurşağında digér rénglérin olmaması, liberal déyérlérin oturuşmamasıdır. Azérbaycanda liberal déyérlér oturuşanda mén onun fikriné hörmét edécém, eyni zamanda düşünécém ki, mén ictimai réyi necé mélumatlandırmışam ki, bu cür réylér yaşayır vé tésir gücünü saxlayır. Ölü mésélésiné gélincé, bu obraz faciénin miqyasını göstérmék üçün uğurludur. Ancaq onu bütövlükdé iki cémiyyété, iki dövlété şamil etmék olmaz.

«MF»: Zeynal müéllim, doğrudanmı, Zamin Hacının dediyi kimi, informasiyanı internetdén götürméklé gedib Qarabağdan gétirméyin arasında heç bir férq yoxdur?

Z.H.: Mén demirém ki, férq yoxdur. Tébii ki, gedib görmék daha yaxşıdır. Amma iş orasındadır ki, né görécéyimiz béllidir. Mén bir méséléni dé deyim.

«Bizim qanunvericilikdé jurnalistin bir ölkédén digériné getmésini qadağan edén maddé yoxdur»
Eynulla Azérbaycan ordusunun ehtiyatda olan zabitidir, özü dé cébhé xéttindé qulluq edib. Deméli, cébhé xéttindéki hérbi hissélér, ehtiyat qüvvélér barédé geniş mélumata malikdir. İndi kim zémanét veréi bilér ki, o, Dağlıq Qarabağa informasiya almağa deyil, informasiya verméyé gedir? 

Z. M.: Eynullanın tutduğu vézifé, onda olan informasiya o héddé deyil axı. Erménilérdé bu informasiyadan qat-qat geniş mélumatlar var. Eynullanın bildiyi uzağı relyefdir, silahın növüdür...

E.F.: Mén Zaminé mésléhét görérdim ABŞ Konqresinin saytına baxsın. Orda Azérbaycan vé Erménistan ordusu haqda çox müféssél vé açıq mélumatlar yerléşdirilib. Hétta Azérbaycan téréfinin métbuatdan gizlétdikléri dé o saytda var.

Z. H.: Dövlét orqanlarının sénin séférindén xébéri var?

E.F.: Xeyr. Mén niyé dövlét orqanlarına mélumat verméliyém ki? Mén onların qarşısında hesabat verméyé borclu deyilém. Onlar Avropa Şurası qarşısında öhdélik götürüblér vé bütün dünyaya béyan edirlér ki, Azérbaycanda véténdaş cémiyyéti mövcuddur.

Z.M.: Égér Eynullada hér hansı téhlükéli informasiya varsa, onda onun ora getmési dövlét orqanlarının cidldi séhvdir.

«MF»: Sizcé, Azérbaycan dövléti jurnalistlérin Erménistana vé Qarabağa séférlérini nizamlamalıdırmı, yoxsa dövlét başqa sahéléri témsil edénlérdén férqli olaraq jurnalistlérin oralara gediş-gélişini sérbést buraxmalıdır?

Z.M.: Évvéla, mén bu séférlérin téşkiliné şübhéli yanaşıram. Téşkilatçılar kimlérdir, onların Erménistanın ictimai réyindé rolu nédén ibarétdir? Jurnalist

«Égér Dağlıq Qarabağa gedirémsé, bu o demék deyil ki, mén oranı müstéqil respbulika kimi tanıyıram»
mütléq bu mélumatları toplamalı vé onu çağıranların kim olduğunu bilmélidir. Çalışmalıdır ki, ondan bu aksiyada vasité kimi itifadé etmésinlér. İnformasiya mübadilési ilé bağlı onu deméliyém ki, hökumétlérin hér hansı maneé yaratmasına imkan vermék olmaz. Biz bilirik ki, hér iki ölkédé posttotalitar dövrün hökumétléri féaliyyét göstérir vé onlar öz bizneslérinin ifşa olunmasını istémirlér. Mén getdim Yerevana vé gördüm ki, bazar bizim ağ balıq, losos, néré balığı ilé doludur. Bircé narşérabımız yox idi, bundan da erménilér bérk gileylénirdilér, çünki İranınkı keyfiyyétsizdir. Mén orda Azérbaycanda buraxılan «Pepsi-kola»nı, «Koka-kola»nı görürdüm. Sözsüz, ménim üçün maraqlı idi ki, bu mallar hansı xétlé gétirilir. Amma mén ora getméséydim, bunu necé göré bilérdim?

Z.H.: Mén Erménistana getméyin éleyhiné deyilém, mén Qarabağa Erménistanın üzérindén getméyin éleyhinéyém. Méncé, bu düzgün yol deyil.

Z.M.: Şéxsén méné téklif olunmuşdu ki, Yerevandan Qarabağa gedim, lakin imtina etdim. Biz ictimai réyi yanlış istiqamétdé isitimar etméméliyk. Ménim Yerevandan Qarabağa getméyim böyük bir şey deyil, amma bu, ictimai réyi yanlış istiqamété yönéldé bilérdi.

X.T.: Sözsüz ki, müéyyén méqamlarda dövlét öz imkanlarından, inzibati resurslarından istifadé edib méhdudiyyétlér qoya bilér. Amma bu, jurnalistikaya aid olmamalıdır. Bizim qanunvericilikdé jurnalistin bir ölkédén digériné getmésini qadağan edén maddé yoxdur.

Z.H.: Amma mésélénin etik téréfi var.

X.T.: Etika hüquqi anlayış deyil. Biri bunu yaxşı qébul edir, o biri isé pis.

Z.H.: Axı o, ictimai réyé tésir göstéré bilér. Bélké Eynullanın götürdüyü müsahibédé Azérbaycanda féaliyyét göstérén terrorçulara nésé bir işaré olacaq?

Z.M.: Burda jurnalistlik bir iş yoxdur. Bu artıq jurnalisté aid mésélé deyil.

X.T.: O cür ittihamları isténilén jurnalisté qarşı iréli sürmék olar. Mésélén, demék olar ki, filan korrupsioner séninlé müsahibésindé kimlérésé işaré verir vé onlar da ona pul aparacaqlar. Méncé, biz real şeylérdén danışsaq, yaxşı olar.

Z.H.: Mén real şeylérdén danışıram.

X.T.: Bizim bu mésélé étrafında müzakiré vé mübahisélérimiz ona göré yaranır ki, Azérbaycanda mühariébéyé dövlét vé millét séviyyésindé müéyyénléşdirilmiş bir münasibét yoxdur. Bir yandan biz deyirik ki, müharibé aparırıq, o biri yandan da problemin yalnız sülh yolu ilé hélliné çalışacağımıza dair Avropa Şurası qarşısında öhdélik götürürük.

Z.H.: Bélké dé mén sizin hamınızdan çox kosmopolitém vé dünyada én zéhlém gedén şey dé müharibédir. Éslindé mén xalq diplomatiyasının én böyük téréfdarlarından biriyém. Ancaq bézén qésdén éks arqument gétirméyé çalışıram ki, bu mürékkéb situasiyanı özüm üçün dé aydınlaşdıra bilim. Tébii ki, biz Qafqazdan heç hara gedési deyilik vé erménilérlé bir yerdé yaşamağa mécburuq. Deméli, onlarla danışıqlar aparmaq zéruridir. Amma iş orasındadır ki, mén bu meyli erménilérdé görmürém. Axı onlar özlérini né vaxt adam balası kimi aparıblar ki, biz dé durub onlarla danışıqlar aparaq?

Z.M.: Ola bilsin, bu fiikirlér bizim mélumatsızlığımızdan doğur...

H.Z.: Yox, elé bir erméni olubmu ki...

Z.M.: Mén deyim... Jurnalistlérdén misal çékécém. Erménistanda bir jurnalistlér birliyi var, Kélbécér vé digér yerlérdé erménilérin törétdiyi véhşiliklér

«Gélin görék, Azérbaycan jurnalistlérinin séférléri bizim Dağlıq Qarabağ haqqında bilmédiyimiz hansı ciddi informasiyanı üzé çıxarıb? Orda işğalçı rejimin olduğunu? Biz bunu bilirik»
barédé materiallar dérc edib. Hémin birliyin 30-dan çox üzvünü işdén çıxarıblar. Onlar azérbaycanlıların éntiq éşyalarını qorumaqla méşğuldular. Mén utanıram ki, Azérbaycanda problemé adi erméninin ménzil problemi, qayğıları baxımından yanaşan jurnalistlér, jurnalist araşdırmaları yoxdur. İstér sémimi olsun, istér méqsédli, erménilérin demokratik görünmési üçün ortada müéyyén ésaslar var. Béli, mén bunun sadécé görüntü olduğunu bilirém, amma fakt odur ki, bu, erménilérdé var, bizdésé yoxdur. 

E.F.: Erménistanın aparıcı müxalifét qézetlérindén biri «Aravot» qézetidir. Mén onun baş redaktoru Aramla görüşmüşém. Ona Erménistanda xain kimi baxırlar. Bu adam cémiyyété belé bir fikri aşılayırdı ki, Erménistan Azérbaycanla daim hérbi qarşıdurma véziyyétindé yaşaya bilméz. Yéni o, vaxtilé Ter-Petrosyanın iréli sürdüyü prinsiplérdén çıxış edirdi. Aram kimi jurnalistlér problemin héllini Qarabağın federativ Azérbaycanın térkibindé qalmasında görürlér vé bu haqda açıq danışırlar. Ona göré biz Erménistan cémiyyétini mühafizékar, irticaçı bir toplu saymamalıyıq. Xeyr. Mén başqa, olduqca loyal mövqeli erméni jurnalistlérini dé tanıyıram. Onlar da deyirlér ki, Erménistan müharibéni udmayıb, sadécé, bir döyüşdé qélébé çalıb. Én maraqlısı odur ki, hémin erméni jurnalistléri Azérbaycan hakimiyyétindén daha véténpérvér mövqedén çıxış edirlér.

Z.H.: Né üçün siz Azérbaycanda erméni qébiristanlıqlarının dağıdılmasına etirazınızı bildirmirsiz?

E.F.: Niyé bildirmémişém ki? Bildirmişém.

Z.H.: Né vaxt?

E.F.: Bir-iki héfté évvél. Heydér Éliyevin véfatının ildönümü ilé bağlı «Monitor» jurnalında yazı yazmışdım: «Qébirlérin dağıdılması vandalizmdir».

Z.H.: Vandalizmin milliyyéti yoxdur. Amma erméni jurnalistlérinin yerindé olub bunu pislémék çox asandır. Onlar döyüşü udublar. Qalib téréf isténilén méğrurluğu nümayiş etdiré bilér.

E.F.: Méncé, bu gün Azérbaycan hakimiyyéti müéyyénléşdirmélidir ki, biz Qarabağ problemini hansı yolla héll edécéyik: sülh, yoxsa müharibé yolu ilé? Dövlét öz prioritetlérini béyan etmélidir.

«MF»: Erméni zabitlérinin NATO-nun hérbi télimléri çérçivésindé Bakıya gélişiné etirazlar zamanı prezident İlham Éliyev bildirmişdi ki, bu cür séférléré onun da münasibéti ménfidir. Prezidentin fikrincé, Azérbaycanla Erménistanın dövlét başçıları vé xarici işlér nazirléri séviyyésindé görüşlér

«Bu cür séférléri qébul edib-etmémésindén asılı olmayaraq heç kim Qarabağdakı véziyyéti öz gözü ilé görmüş Azérbaycan jurnalistinin yazısını qatlayıb qırağa qoymayacaq»

kifayétdir, ictimaiyyét séviyyésindé görüşléré isé ehtiyac yoxdur... 

Z.M.: Éslindé Erménistanın özü dé bunun téréfdarı deyil.

«MF»: Yéni söhbét ondan gedir ki, dövlét öz prioritetini béyan edir, prezident tövsiyyé formasında da olsa bildirir ki, ölké başçısından vé konkret bir nazirliyin nümayéndésindén savayı kimlérinsé erménilérlé görüşmési méséléhét deyil. İndi sual olunur: dövlétin öz prioritetini béyan etmési jurnalistin bu cür séférlérdén imtinası üçün ésasa çevrilé bilérmi?

E.F.: Xeyr, hec bir halda bu qadağalar jurnalisté aid ola bilméz. Bir misal çékim. Ötén ilin avqustunda Bakı Şéhér İcra Hakimiyétinin keçmiş başçısı Réfael Allahverdiyev sérhédi qanunsuz keçéndé mén onun yanında idim. Respublika Prokurorluğundan zéng edib deyéndé ki, bés sén niyé sérhédi pozurdun, cavab verdim ki, mén reportaj hazırlayırdım. Onlar da méné qarşı cinayét işi qaldırmadılar. Prinsipcé, méné jurnalist kimi deyil, véténdaş kimi yanaşsaydılar, hébs olunmalıydım, Cinayét Mécéllésinin müvafiq maddésiné göré, sérhédi qanunsuz keçéné 5-7 il arasında iş düşür. Amma mén izahatımda da yazmışdım ki, millét vékilinin ölkénin hüdudlarını qeyri-qanuni şékildé keçmési ilé bağlı xüsusi reportaj hazırlayırdım.

Z.M.: Amma bu, hüquqi baxımdan séni o zaman hébsdén azad edé bilérdi ki, séninlé redaksiya arasında redaktor tapşırığını subuta yetirén, redaksiyanın bunu qabaqcadan bildiyini tésdiqléyén sénéd olsun. Hüquqi téhlükésizlik mexanizmi téléb edir ki, bu tipli pozuntuya méhz jurnalist araşdırması méqsédilé gedlidiyi résmi sénédlé ésaslandırılsın.

«MF»: Azérbaycan jurnalistlérinin Erménistana vé işğal olunmuş érazilérimizé séférléri bizdé diskussiyaya sébéb olur. Bés erméni jurnalistlérinin Azérbaycana séférlérinin necé, Erménistanda müzakiréyé, etiraza sébéb olduğunu eşitmisizmi?

E.F.: Mén Erménistan métbuatında buna rast gélmémişém. Méncé, bu diskussiyalara ehtiyac yoxdur vé ümumiyyétlé, bu müzakiréléri qapatmaq lazımdır.

Z.M.: Axı erménilér qalib téréfdir.

Z.H.: Erménilér üçün problem deyil dé...

«MF»: Dağlıq Qarabağdakı separatçı rejimin réhbérléri öz maraqlarını hér halda pis bilmézlér. Sizcé, néyé göré onlar Azérbaycan jurnalistinin Qarabağa séfériné heç vaxt mane olmur, buna dérhal razılaşırlar?

X.T.: Hamımız bilirik ki, Azérbaycan danışıqlarda Dağlıq Qarabağın téréf kimi iştirakına razılaşmır. Erménilér isé çalışırlar ki, Qarabağı téréf kimi

«Mén getdim Yerevana vé gördüm ki, bazar bizim ağ balıq, losos, néré balığı ilé doludur. Bircé narşérabımız yox idi»
danışıqlara qoşsunlar. Görünür, separatçılar jurnalist séférlérindén bu prosesé tékan verécék ictimai réyi formalaşdırmaq üçün istifadé etmék istéyirlér. 

 

Z.M.: İsténilén antireklam da reklamdır. Onlar adlarının dırnaq içindé olsa da hallanmasının téréfdarıdılar.

X.T.: Erménilérin müéyyén siyasi arzuları, istékléri var vé onlar buna nail olmağa çalışırlar. Amma mén jurnalistin bu siyasi oyunlarda téréf kimi çıxış etmésini müdafié etmirém. Jurnalsit öz işi ilé méşğul olmalıdır. Éks halda biz eyni méntiqlé İrana da getméméliliyk, çünki İranın da öz maraqları var, bu ölké hétta Erménistanın yaxın müttéfiqidir. İsténilén ölkédé bizim ümumi siyasétimizé, ménafeyimizé uyğun olmayan céhétlér tapmaq olar.

Z.H.: Amma bu qédér dé yox.

X.T.: Bu qédér dé yox, béli. Biz müharibé şéraitindéyik. Amma mén yené ona qayıtmaq istéyirém ki, biz jurnalistik vé oyunlarda iştirak etméméliyk, dövlét maraqlarının témsilçisiné çevrilméméliyk.

E.F.: Gürcülér bu mérhéléni çoxdan keçiblér. Onlarda jurnalistin Abxaziyaya vé ya Osetiyaya getmési heç bir etiraza sébéb olmur, bu, Gürcüstan üçün adi bir hadisédir.

«MF»: Bir neçé il évvél Azérbaycan jurnalistléri Erménistana gedéndé mésélé métbuatda geniş müzakiré olundu, méqalélér yazıldı. Onda da çoxlarına elé gélirdi ki, bunlar artıq söz-söhbétdir vé diskussiyaları qapatmaq lazımdır. Amma milli téhlükésizlik naziri Namiq Abbasov sonralar Yerevana gedénlérdén ikisi haqda késkin fikirlér söyléyéndé hamı müzakiréyé başladı, televiziyalar tok-şoular keçirdi. Égér sabah milli téhlükésizlik vé ya xarici işlér naziri, ya elé prezidentin özü Eynulla Fétullayevin séfériné münasibét bildirsé, bu mésélé hér yerdé müzakiré olunacaq. Bizcé, hansısa mésélénin aktuallığını dérk etmék üçün oturub hansısa nazirin münasibét bildirmésini gözléméyé ehtiyac yoxdur.

Z.M.: Mésélénin kökündé bilirsiz né dayanır? Namiq Abbasov da jurnalistika fakültésini bitirmişdi, lakin başqa télimli jurnlaistikanı. Hémin jurnalistikanın ciddi prinsiplérindén biri véténpérvérlikdir. Namiq Abbasov da öz anlayışından, éslindé totalitar jurnalistikanın mövqeyindén çıxış edirdi. Biz isé jurnalistika nézériyyésindé mövcud olan dörd télimdén sonuncusunun - demokratik jurnalistikanın mövqeyindén çıxış edirik.