Böyük britaniyalı ekspert Ilham Eliyevin siyasi geleceyine şübhe ile yanaşır 

Yan Bremer: «Ilham Eliyev bilir ki, ölkenin siyasi desteyi olan biznes liderlerinden tutmuş, tehlükesizlik qüvvelerine qeder heç kim prezidentin onların maraqlarını qoruyacağına emin deyil»

Böyük Britaniyada qlobal siyasi risqlerin araşdırılması ile meşğul olan «Eurasia Group» teşkilatının prezidenti ve dünyada tanınmış siyasi ekspertlerden olan Yan Bremer «Slate» neşrinde saxta seçkinin gelecek fesadlarından danışır: «Metbuat inqilabı sevir. Inqilab onlara cazibeli fotoşekiller ve heyecanlı video görüntüler verir. Inqilabın olmaması hekayenin olmaması demekdir. Amma bezen, xüsusen de keçmişdeki gizli siyasi ve sosial destabilizasiya ehate olunmayanda ve bütün bunlar ümumi regionun geleceyi üçün problemler yaradanda inqilabın olmaması üzerinde de baş sındırılmalıdır. Xezer regionunda son dövrde iki seçki keçirildi: Qazaxıstandakı prezident seçkileri ve Azerbaycandakı parlament seçkileri. Gürcüstan, Ukrayna ve Qırğızıstanda baş vermiş meşhur inqilablardan sonra bezileri hesab edir ki, hansı postsovet respublikasında seçki keçirilse, orada ekstremal siyasi oyanışlar gözlenilir».

Müellif burada metbuatın diqqetinden qaçan önemli meselelerden danışır. Qeyd olunur ki, bu ölkelerde inqilabın baş vermemesi o demek deyil ki, sabitlik pozulmayacaq: «Inqilabın yoxluğu o menaya gelmir ki, her iki ölke evvelki qeder sabitdir ve ya baş verenlerin heç bir önemi yoxdur. Nazarbayevin qazax hökumeti seçkiden önceki kimi qalsa da, Eliyevin Azerbaycanı indi yeni radikallaşmış ve dağıdıcı müxalifetle üzleşe biler».

Yan Bremer hesab edir ki, Gürcüstan, Ukrayna ve Qırğızıstanda hökumet deyişikliyinin bir çox ümumi sebebleri var idi: «Onların heç birinde Qazaxıstan ve Azerbaycanı sabitleşdiren neft ve qaz yox idi». Ekspertin fikrince, neft gelirlerinin bu menada çox önemli rolu var. Onun fikrince, neft gelirleri insanların yaşayış terzini yaxşılaşdırsa da, Azerbaycanda bele deyil: «Düzdür, gelirler düzgün bölüşdürülmür. Lakin bu hökumetlerin aldığı elave gelirler elitanın esas ferdleri ve qrupları satın alması üçün resruslar teyin edir ve onlar daha yaxşı maliyye imkanları ile, harada lazımdırsa, repressiyadan istifade edirler. Hem Azerbaycandakı hem de Qazaxıstandakı hakim rejimler bütün bu menfeetlerden faydalanıblar».

Yan Bremer her iki ölkedeki  mövcud rejimlerin son seçkilerden sonra ciddi tehlüke qarşısında qalmasına başqa bir sebeb de gösterir: «ABŞ-ın virtual şekilde bu ölkelerde hakimiyyet deyişikliyi ehtimalı ile bağlı heç bir gözlentisi yox idi. Vaşinqton regionun sabitliyi namine, sakitce hazırkı rejimleri desteklediyi bir vaxtda siyasi islahatlarla bağlı standart öhdelikler qoymaqla sessiz oturmuşdu».

Bütün bunlara baxmayaraq, ekspertin fikrince, sabitliyin pozulması ehtimalları çox böyükdür: «Qazaxıstanın Nazarbayevi hakimiyyete yeterince nezaret ede bilse de, Azerbaycanın Eliyevi hazırda real ciddi ziddiyyetlerle üzleşir. Siyasi bacarığı olan Nazarbayevin indi 65 yaşı var ve o, 15 il önce hakimiyyete gelib. SSRI-nin dağılmasına getirib çıxaran çaxnaşmalar yolu ile yeni ölkeye başçılıq etmezden önce Merkezi Komitenin katibi idi. O, hele de Qerbden destek alır...

44 yaşı olan I.Eliyev ise 2 il önce atasının ölümünden sonra hakimiyyete gelib. Nazarbayev kimi hakimiyyeti qazanmadığı, bunun yerine hakimiyyet ona verildiyi üçün siyasi kapitalın ziddiyyetleri özünü biruze verir. 5 il önce hakimiyyeti atasından alan Suriya prezidenti Beşer Esed kimi, o da hakimiyyetdeki vaxtının çoxunu prezidentliyinin asılı olduğu elitanın etibarını qazanmağa serf edib. Onun bu istiqametde  işi hele başa çatmayıb».

Ekspert hesab edir ki, I.Eliyev özü de bilir ki, ona yaxın bezileri var ki, atdığı bütün addımları yaxından izleyir ve bunu yaxşı deyerlendirir: «Ilham Eliyev onu da bilir ki, özünün en güclü terefdarları, ölkenin siyasi desteyi olan biznes liderlerinden tutmuş, tehlükesizlik qüvvelerine qeder heç kim cavan prezidentin onların maraqlarını qoruyacağına arxayın deyil».

Yan Bremer ele düşünür ki, Azerbaycandakı nümayişlerin Ukraynadakından yegane ferqi kütlevilikde olub. Onun fikrince, seçki Azerbaycanın dağınıq müxalifetini birleşdirdi: «Seçkiden önce Azadlıq Herekatı radikal qarşıdurma ve milliyyetçi strategiyaları redd etdi. Ona göre ki, müxalifet liderleri sehven inanırdı ki, ehemiyyetli elektoral üstünlük elde etseler, ABŞ onların cehdlerini tanıyacaq. Amma biz indi müxalifetin taktikalarında deyişiklikler gözleye bilerik. Onlar indi Eliyevin planlarını pozmağa çalışa bilerler.»

Daha sonra Yan Bremer qeyd edir ki, Eliyev özü de bilir ki, müxtelif müxalifet partiyaları «milli müqavimete oynayaraq artan xalq desteyi qazana biler».
Ekspert onu da düşünür ki, Azerbaycanın müxalifet partiyaları, bu menada, islamçı partiyalarla da elaqeye girib,  ölkede bu güne qeder görünmemiş siyasi qüvve yarada biler.

MALIK

Bakı Xəbər qəzeti, 29 dekabr 2005-ci il