“PARLAMENT SEÇKİLƏRİ REJİMİN SİYASİ SƏHNƏDƏN GETMƏSİNİN ƏSASINI QOYDU”

İsa Qəmbər: “Azərbaycanın demokratikləşməsi həm də Qərbin praqmatik maraqları ilə bağlıdır”
İsa Qəmbər: “1990-cı ildə də parlamentə gedib-getməmək diskussiyaları vardı”
İsa Qəmbər: “Siyasətdə daha çox informasiya, təhlil və məntiq həlledici olmalıdır”
İsa Qəmbər: “Hakimiyyətin Müsavatla bağlı planları baş tutmayacaq”
İsa Qəmbər: “Mənə xəyanət etmək mümkün deyil”

Azərbaycan cəmiyyəti böyük gözləntilərlə qədəm qoyduğu 2005-ci ili ciddi məyusluqla başa vurmaqdadı. Ölkədə növbəti dəfə seçki saxtakarlığı baş verib, vətəndaşların səsləri oğurlanıb, hüquqları tapdanıb. Bütün bunların fonunda beynəlxalq birlik, Qərb baş verən neqativ hallara göz yumub. Amma buna baxmayaraq, hər zaman olduğu kimi yenə də insanlarda gözləntilər, müəyyən ümidlər, ən əsası isə, suallar qalmaqdadı. Və bu gözləntilərin, ümidlərin, sualların ünvanı yenə də Azərbaycanın demokratik qüvvələridi. Bu səbəbdən də il sonunda hər gün rastlaşdığımız həmin sualların bir qisminə “Azadlıq” blokunun liderlərindən biri, Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbərdən cavab almaq istədik və onu “Bizim qonaq” rubrikasında söhbətə dəvət etdik. Baş redaktorumuz Rauf Arifoğlu qısa “xoşgəldin”dən sonra kəsə sualla söhbətə başladı:

- İsa bəy, əhvalınız necədi?

- Əhvalım ümumən yaxşıdır və mən seçkidən əvvəlkindən daha optimist əhval-ruhiyyədəyəm. Dəvətə görə təşəkkür edirəm və fürsətdən istifadə edib qarşıdan gələn bayramlar münasibətilə sizləri təbrik edirəm. Çətin, mürəkkəb bir il keçdi və “Yeni Müsavat” da hər zaman olduğu kimi mübarizə ilinin öncülü oldu. Arzu edirəm ki, yeni il sizin hər biriniz üçün də, qəzet üçün də uğurlu olsun.

- Özünüz də dediniz ki, seçkidən əvvəlkindən yaxşı əhval-ruhiyyədəyəm. Bu optimistliyiniz hamını təəccübləndirir. Səbəb nədi?

- Nə qədər paradoksal olsa da, hətta indi deyəcəklərim inandırıcı görünməsə də bu il gözlədiyim və proqnozlaşdırdığım hadisə baş verdi. Bütün dünyanın gözünün dikildiyi bir şəraitdə Azərbaycanda parlament seçkiləri keçirildi və seçkilərin total şəkildə saxtalaşdırılmasına baxmayaraq, bəlkə də elə məhz buna görə Azərbaycandakı rejimin siyasi səhnədən getməsinin əsası qoyuldu. Bu seçki dünya birliyi tərəfindən Azərbaycanın indiki rejiminə verilmiş son şans idi. Əliyev rejimi bu şansı dəyərləndirə bilmədi, çox kobud səhvlərə yol verdi. Hətta saxtalaşdırmanın gedişində və seçkidən sonrakı müddətdə də böyük səhvlər etdi. Səhvlər hakimiyyətə Azərbaycan xalqı tərəfindən bağışlanmadığı kimi azad dünya tərəfindən də bağışlanmayacaq.

- Amma pessimist müşahidəçilər bir qədər başqa fikirdədirlər. Onlar hesab edirlər ki, bu cür cəsarətli şəffaf saxtalaşdırmanın əsas səbəbi İlham Əliyevin Qərbin, konkret olaraq Amerikanın buna göz yumacağını bilməsi oldu. Bu fikri bölüşürsünüzmü?

- Qismən. Azad dünya Azərbaycanın demokratikləşməsini zərurət olaraq qəbul edir. Yadınızdadırsa, keçən ilin sonlarında da, bu il də dəfələrlə bildirmişdim ki, artıq Azərbaycanın, regionun demokratikləşməsi sadəcə azad dünyanın azadlıq, demokratiya ideallarıyla yox, həm də Qərbin praqmatik maraqlarıyla bağlıdır. Azad dünya ciddi şəkildə inanırdı ki, tam beynəlxalq standartlar səviyyəsində olmasa da, seçkiyə oxşayan bir seçki keçiriləcək və yeni parlamentdə Azərbaycandakı siyasi qüvvələr nisbəti yuxarı-aşağı öz əksini tapacaq. Əliyev rejimi bunu etmədi, eyni zamanda azad dünya da buna nail ola bilmədi. Çünki konkret indiki mərhələdə Qərbin bunu etməyə gücü çatmadı. Mən qətiyyətlə bu fikri deyirəm ki, Amerika başda olmaqla azad dünya Azərbaycan demokratik qüvvələriylə bir yerdə bu seçkini və bu mərhələni uduzdu.

- Yekun cümləylə biz də razıyıq. Amma “Amerikanın gücü çatmır” ifadəsi bir az qəribə səslənir. Bu tezisi necə müdafiə edə bilərsiniz?

- Öncədən dedim ki, hətta fikirlərimi izah etsəm belə, bu gün deyilənlər cəmiyyətə kafi görünməyə bilər. Çünki hələlik bütün gerçəkləri açıqlamaq, şərh etmək müəyyən səbəblərə görə çətindir. Amma bir balaca təhlilə cəhd edə bilərik. 2003-cü ildə faktiki olaraq Azərbaycanda marağı olan güclər birgə hərəkət etdilər. Rusiya, İran, Türkiyə və Qərb eyni mövqe tutdular, status-kvonun saxlanılmasına, rejimin davam etməsinə xeyir-dua verdilər. Bu, Qərb üçün, azad dünya üçün kifayət qədər çətin qərar idi. Və bu qərar qəbul edilənə qədər Qərbin özündə, Vaşinqtonda, Brüsseldə, başqa önəmli mərkəzlərdə çox ciddi diskussiyalar gedirdi ki, indiki mərhələdə nəyi etmək düzgün olar? Heydər Əliyev dövrünün bitməsi vaxtayırıcı hadisə kimi qəbul edilirdi və “nə etmək olar” sualı gündəmdəydi. O mərhələdə Azərbaycanda demokratik dəyişikliklərin zamanının gəlib çatdığı fikrində olan qüvvələr də vardı, eyni zamanda indiki mərhələdə status-kvonun saxlanmasına üstünlük verilməsinin tərəfdarları da mövcud idi. Diskussiyaların nəticəsində ikinci xətt qəbul olundu - status-kvoya üstünlük verildi və İlham Əliyevə cavan bir kadr kimi zaman vermək tendensiyası üstün gəldi. İlham Əliyevə təxminən bir illik zaman verildi. 2004-cü ilin sonunda ondan hesabat tələb olundu. Yadınızdadırsa, Heydər Əliyevin ilini qeyd etdiyi gün onu Londona çağırdılar. Bu, bir qədər simvolik hadisəydi - yəni prinsip etibarilə çağıran tərəf də dəvəti iki-üç gün sonraya saxlaya bilərdilər, gedən də deyə bilərdi ki, bu gün atamın ilidir, iki-üç gün sonra gedərəm. Amma bu olmadı, məhz həmin gün İlham Əliyev Londona getdi. Orada ondan illik hesabat tələb etdilər. Axı bir illik müddətdə o, iqtisadi və ictimai-siyasi sahədə islahatlar həyata keçirməli, komandanı yeniləşdirməli, korrupsiyaya qarşı ciddi mübarizə başlamalı, Azərbaycanın strateji seçimiylə bağlı prinsipial qərarlar qəbul etməliydi. Bu şərtlərin heç biri rejim tərəfindən yerinə yetirilmədi və artıq həmin mərhələdə rejimin heç bir perspektivinin olmaması azad dünya tərəfindən qəbul edildi. Sonrakı mərhələdə - 2005-ci ildə diskussiyalar başladı ki, nə olmalıdır? Yenə də fərqli mövqelər var idi. Təbii ki, Əliyev rejiminin Qərbdə, Amerikada şəxsi dostları, fərdi marağı hər şeydən üstün tutan qüvvələr də var. Eyni zamanda ciddi qüvvələrdən - qərar qəbul edərkən öz şəxsi maraqlarını yox, dövlətlərinin maraqlarını üstün tutan qüvvələrdən söhbət gedirsə, onların da arasında iki fikir vardı. Fikirlərdən biri 2005-ci ilin parlament seçkilərində Azərbaycanda rejimin dəyişməsi yönündəydi - Gürcüstan və Ukraynadakı kimi seçki kontekstində hakimiyyətin dəyişməsindən söhbət gedirdi. İkinci fikirsə Azərbaycandakı parlament seçkilərinin təxminən 2002-ci ildə Ukraynada keçirilən parlament seçkiləri kimi, yəni seçkiyə oxşar şəkildə keçirilməsi, qüvvələr nisbətinin nəzərə alınması yönündəydi. Bu xətt əslinə qalsa, qalib gəlmişdi. Ancaq seçki tragikomik - bunun tragediya tərəfi bizə, komediya tərəfi isə regionda Rusiyaya uduzan Qərbə aiddi - sonluqla başa çatdı. Azad dünya hətta seçkiyə oxşar seçki keçirmək planına da nail ola bilmədi. Seçkilər nəinki qüvvələr nisbətinin əks olunmasına gətirib çıxardı, əksinə, əvvəlkindən də bərbad bir parlament yarandı. Nəinki siyasətlə orta səviyyədə maraqlanan oxucularımız, hətta ciddi ekspertlər də bunu qəbul edə bilmirlər ki, dünyanın yeganə superqüvvəsi Rusiyaya necə uduza bilər? Məsələnin duzu da burasındadır ki, məhz indiki mərhələdə, indiki məkanda Qərbin edə biləcəyilə Rusiyanın edə biləcəyi tərəziyə qoyulanda Qərb uduzdu. Burada nəzərə almaq lazımdır ki, söhbət Qərbin demokratik dəyişikliklər potensialıyla Rusiya və İranın destabilizasiya potensialından gedir. Bu tərəzidə Qərb uduzdu. Bu, mənə informasiya səviyyəsində bəlli olan həqiqətdir. Ona görə də informasiyaya sahib olmayan analitiklərin şərhləri mənim üçün həlledici rol oynaya bilməz.

- Bəzi analitiklər deyirlər ki, Qərbin uduzmaqla barışmasında Qarabağ amilinin rolu böyük olub. Yəni Qərb indiki mərhələdə vətənpərvər bir parlamentin formalaşmasını istəməyib, çünki 2006-cı ildə Qarabağ məsələsi gündəmdə olacaq və hətta hansısa saziş də imzalana bilər. Son vaxtlar bu yöndə bəyanatlar da verilir. Hətta ermənilər də 2006-cı ilə ümid ili kimi baxdıqlarını bəyan edirlər. Bugünlərdə Ermənistan xarici işlər nazirinin həmin ümidlərin nədən ibarət olmasıyla bağlı anonsları gedib - müəyyən addımlar atılıb, prinsipial məsələlərlə bağlı razılaşma əldə olunub və ancaq kompromislər yoluyla və ictimai rəyi hazırlamaq şərtilə bu proses həyata keçiriləcək. Siz necə hesab edirsiniz, Qarabağ amilinin Azərbaycanda demokratiyanın arxa plana keçməsinə nə qədər təsiri var?

- Bu, həddən artıq ciddi məsələdir. Azərbaycanın demokratik, vətənpərvər qüvvələri 2006-cı ildə, xüsusən ilin ilk 6 ayı ərzində bu məsələni həddən artıq diqqətlə izləməlidirlər, mümkün qədər dəqiq informasiyaya malik olmağa və cəmiyyəti düzgün bilgiləndirməyə çalışmalıdırlar. Böyük dövlətlər, azad dünya heç zaman birvariantlı çalışmayıb. Variantlar çox olur və hər mərhələ bitəndən sonra onun yekunlarına uyğun şəkildə hansı variant daha inandırıcıdırsa, o işə düşür. Seçkilərin bu şəkildə keçirilməsindən sonra dünyanın Əliyev rejiminə təzyiq imkanları artıb və təzyiq imkanlarından yararlanaraq müəyyən məsələləri həll etmək ssenariləri tamamilə realdır. Həllediləsi məsələlərdən biri də Qərbin nöqteyi-nəzərindən regiondakı konfliktlər, o cümlədən Ermənistanla Azərbaycan arasında olan münaqişədir. Bir tərəfdən 2006-cı ildə bu ölkələrdə seçkilərin keçirilməməsi və nisbətən pəncərə yaranması, digər tərəfdən Azərbaycanın hakim rejiminin zəifliyi və təzyiqlərə qarşı açıq qalması, üçüncü tərəfdən də azad dünyanın regionla bağlı proyektlərinin məqamının gəlib çıxması bu məsələni aktuallaşdırır. Biz birmənalı şəkildə qəbul etməliyik ki, Qərb üçün ən önəmli məsələ proseslərin proqnozlaşdırıla, nəzarət altında saxlanıla bilməsi və bizim xoşumuza gəlməyən “sabitlik” məsələsidir. Ancaq artıq zora, diktaturaya, avtoritarizmə yox, demokratik prosedurlara əsaslanan sabitlik önəmlidir. Mən deyəndə ki, hazırda Qərbin ideallarıyla praqmatik maraqları üst-üstə düşür, həm də nefti nəzərdə tuturam. Azərbaycan neftinin dünya bazarına normal, təhlükəsiz şəkildə çıxarıla bilməsi, ölkəmizin öz siyasi-strateji seçimini etməsi və azad dünyayla bir yerdə beynəlxalq terrorizmə qarşı prinsipial mövqe ortaya qoyması üçün burada demokratik sabitlik lazımdır. Eyni zamanda Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin də həlli həmin sabitlik üçün lazımdır. O cümlədən İran məsələsini də unutmaq olmaz. ABŞ başda olmaqla Qərb ən azı İran-Azərbaycan sərhədlərinin Ermənistan və Rusiyanın nəzarətində olmasını istəmir. Qərb həmin sərhədlərin Avroatlantik seçimini etmiş Azərbaycanın nəzarəti altında olmasını istəyir. Ona görə də Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin haqqında danışılan şəkildə həlli ssenarisi aktuallaşıb. Əsasən İranla Azərbaycan arasındakı sərhəd rayonları olmaqla 5 rayon verilir, Laçınla Kəlbəcər arxa plana atılır - çünki onlar İranla sərhəd kontekstində həlledici ərazilər deyillər - və bura sülhməramlı qüvvələr yerləşdirilirsə, artıq bu, Qərb üçün təminatlı sabitlik deməkdir. Neçə ildən sonra referendum məsələsi də sazişə daxil olursa, bu da ermənilərin marağının təmin edilməsi və faktiki olaraq Azərbaycanın Dağlıq Qarabağdan imtina etməsidir. Bu məsələ var və dediyim digər məsələlərlə bağlı gündəlikdədir.

- Qarabağ məsələsilə bağlı gedən prosesləri yaxından izləyirsinizmi? Məlumat alırsınızmı?

- Təbii. Bu prosesi daim diqqətdə saxlamışıq. Seçki dövründə də məsələ diqqətimizdə olub. Hətta bizə məlumatlar çatırdı ki, hamının başı seçkiyə qarışdığı mərhələdə Azərbaycan hakimiyyəti Ermənistan hakimiyyətilə Parisdə gizli görüşlər keçirir. Bu prosesdən Moskvanın da xəbəri vardı. Bir növ ABŞ-ı prosesdən kənarda saxlayaraq, məsələnin həll olunması cəhdlərindən söhbət gedirdi. Bizim həmin gizli danışıqlardan xəbərimiz vardı və eyni zamanda bilirdik ki, bu baş tutan məsələ deyil. İndi də hesab edirəm ki, Azərbaycanın maraqları nəzərə alınmadan, beynəlxalq prinsiplərə uyğun olmadan konflikti həll etmək cəhdləri baş tutmayacaq.

- Təhlilinizdə dediniz ki, Azərbaycan hakimiyyəti beynəlxalq təzyiqlərə açıq qalıb. İndi ona təzyiq etmək imkanları daha çoxdur. Bu da istənilən halda Azərbaycan üçün təhlükə deməkdir. Siz İlham Əliyevə dialoqla bağlı müraciət etmisiniz. Bundan əlavə, müxalifət partiyaları, o cümlədən Müsavat dəfələrlə bəyan edib ki, Qarabağ məsələsində bizim üçün iqtidar-müxalifət məfhumu yoxdur, biz bu məsələylə bağlı hakimiyyətlə əməkdaşlıq etməyə, hətta müəyyən məqamlarda öz fəaliyyətimizi məhdudlaşdırmağa hazırıq. Qarabağ məsələsi dünyanın gündəminə gəldiyi indiki məqamda hakimiyyətin təzyiqlərə açıq olması səbəbindən Azərbaycana zərər gəlməməsi üçün hansısa addımlar atmaq, görüşüb-danışmaq məsələsinə necə baxırsınız? Bu məzmunda dialoqa hazırsınızmı?

- Birincisi, bizim dialoq təklifimiz qüvvədə qalır. Xatırlayırsınızsa, biz İlham Əliyevə dialoq təklif edəndə onun mövzularını rəsmiləşdirməmişdik və çərçivəsini müəyyənləşdirməmişdik. Bildirmişdik ki, tərəfləri maraqlandıran məsələlər ətrafında müzakirələr aparıla bilər. Təbii ki, bizim üçün ən həlledici məsələ torpaq məsələsidir. İkincisi, biz görürük ki, bu adam dialoq təklifimizi dəyərləndirə bilmir. Bunun bəlkə də bizdən daha çox özünə lazım olduğunu dərk edə bilmir. Üçüncüsü, sizin də dediyiniz kimi, biz dəfələrlə bəyan və sübut etmişik ki, torpaq məsələsində heç bir müxalifətçilikdən söhbət gedə bilməz. Qarabağ bizim ümummilli məsələmizdir. Hələ 1997-ci ildə bizim təşəbbüsümüzlə bir sıra müxalifət, hakimiyyət və hakimiyyətyönlü partiyaların iştirakıyla birgə bəyanat imzalanıb. Orada da göstərilib ki, bu bəyanatı imzalayan siyasi partiyalar Ermənistan və Azərbaycan arasında hərbi əməliyyatlar, müharibə bərpa olunarsa, bundan siyasi məqsədlər üçün istifadə etməyəcəklər, partiyaların siyasi fəaliyyəti minimuma endiriləcək və bütün fəaliyyət vətənin, xalqın qüvvəsinin müqavimətə səfərbər olunmasına yönələcək. Bu bizim prinsipial, dəyişməyən mövqeyimizdir. Hətta Əliyev rejimi bu müqəddəs məsələdə də xalqazidd mövqe tutmaq fikrinə düşsə belə biz Azərbaycanın demokratik qüvvələri olaraq öz üzərimizə düşən işi - müqaviməti təşkil etməyi həyata keçirəcəyik. Heç kim düşünməsin ki, Azərbaycan xalqının rəyi nəzərə alınmadan bu regionda sərhədləri dəyişmək mümkündür.

- İnsanları indi daha çox maraqlandıran bundan sonra nə olacağıdır. Hər şey bitdimi, yoxsa şanslar qalırmı? İnsanlar 2006-cı ildən nə gözləsinlər? 26 noyabrdakı qəddarlıq və ondan sonra mitinqlərə icazə verilməməsi cəmiyyətdə ciddi məyusluq yaradıb və onlar bilmək istəyirlər ki, Azərbaycanda hakimiyyəti demokratik yolla dəyişdirmək imkanları qalırmı?

- Seçkisonrası dövrü doğrudan da iki mərhələyə bölmək mümkündür - 6 noyabrdan 26 noyabra qədər olan və 26 noyabrdan sonra indi də davam edən müddət. Bunlar tamamilə fərqli mərhələlərdir. Mən fikrimi bildirmişəm ki, hələ seçki prosesi bitməyib. Hakimiyyətin bunu rəsmiləşdirmək cəhdlərinə baxmayaraq, ən azı ATƏT-in və Avropa Şurasının mövqelərini ortaya qoyacağı müddətə qədər seçkiylə bağlı məsələlər də davam edəcək. Bunu nəzərə alaraq çox qısa müddətdə situasiyanın dəyişməsi, yeni seçki keçirilməsi ehtimalını istisna etmirəm. Ancaq eyni zamanda cəmiyyəti arxayınlaşdırmaq da düzgün olmazdı. Biz 2006-cı ilə mübarizə ili kimi hazırlaşmalıyıq. 2006-cı ildə proseslər 2005-dən heç də az maraqlı olmayacaq. 2006-cı il regionun mövqeyinin aydınlaşması ili və beynəlxalq dairələrin region uğrunda mübarizəsinin ən həlledici illərindən biri olacaq. Bunlar da birlikdə Azərbaycanda demokratik dəyişikliklərin mümkünlüyünü şərtləndirəcək. Biz bu ilin verdiyi imkanlardan nə cür istifadə edəcəyik - artıq bu, Azərbaycanın demokratik qüvvələrinə aid olan məsələdir. Hesab edirəm ki, ilin verdiyi imkanları yüksək səviyyədə dəyərləndirməyi bacarmalı, ilin yaratdığı təhlükələrin də qarşısını almağa hazır olmalıyıq. 2006-cı il yenə də Azərbaycan demokratik qüvvələrindən fədakarlıq, prinsipiallıq və mübarizə tələb edəcək.

- 2006-cı ildə “Azadlıq” bloku olacaqmı?

- 2005-ci il başa çatmaqdadır və təbii ki, biz 2006-cı ili “Azadlıq” blokuyla birgə başlayacağıq. Sonrakı mərhələdə isə “Azadlıq” blokunun yeniləşməsinə ehtiyac olacaq. Çünki bu blok seçkilərdə iştirak etmək məqsədilə yaranmışdı və seçki mərhələsi yekunlaşandan sonra blok üzvləri sual qarşısında qalacaqlar. Əslinə qalsa, biz indidən bu suallar üzərində düşünürük. “Azadlıq” blokunun siyasi bloka çevrilməsi və yeniləşməsi, genişlənməsi zərurəti göz qabağındadır. Əgər bu işin öhdəsindən gələ biləcəyiksə, “Azadlıq” bloku 2006-cı ildə yeni keyfiyyətdə və yeni kəmiyyətdə işini davam etdirəcək.

- Bu işin öhdəsindən gəlmək mümkün olacaqmı, onu soruşmaq istəyirik...

- Bir neçə məsələ var - 2005-ci ilin parlament seçkilərinə qiymət verilməsi, 2006-cı ilin hədəflərinin müəyyənləşdirilməsi, “Azadlıq” bloku siyasi bloka çevriləcəyi halda onun hədəflərinin konkretləşdirilməsi və blokun formatı. Ən azı bu dörd məsələdə ümumi mövqe, razılıq tələb olunur. Bu dörd istiqamətdə ciddi, səmərəli diskussiyalar getməlidir.

- Sonuncu dəfə “Azadlıq” bloku nə zaman toplaşıb?

- “Azadlıq” bloku tərkibində ötən həftənin sonunda, daha geniş formatda isə bu gün (dünən - red) toplaşmışdıq - Milli Birlik Hərəkatı və AMİP liderləri də müzakirələrdə iştirak edirdilər.

- İnsanları blok daxilində münasibətlərin necə olması da çox maraqlandırır. İttihamlar, gileylər, qınaqlar, konfliktlər varmı?

- İctimaiyyət bilməlidir ki, bu siyasi qüvvələrə kifayət qədər yetkin insanlar rəhbərlik edirlər və onlar ən çətin məsələləri də konstruktiv ruhda müzakirə etməyə qadirdirlər. Biz ən məsuliyyətli mərhələdə birgə fəaliyyət göstərmişik və indi və birliyimizi qoruyub saxlayırıq. Müəyyən məsələlərdə fərqli fikirlər var, ancaq bu nəinki problem yaratmır, əksinə, daha ciddi diskussiyalara zəmin yaradır.

- Fərqli fikirlər blok daxilində olan rəqabətdənmi irəli gəlir? Söhbət 2008-ci ildə gözlənilən prezident seçkiləri kontekstindəki rəqabətdən gedir...

Azərbaycan cəmiyyəti böyük gözləntilərlə qədəm qoyduğu 2005-ci ili ciddi məyusluqla başa vurmaqdadı. Ölkədə növbəti dəfə seçki saxtakarlığı baş verib, vətəndaşların səsləri oğurlanıb, hüquqları tapdanıb. Bütün bunların fonunda beynəlxalq birlik, Qərb baş verən neqativ hallara göz yumub. Amma buna baxmayaraq, hər zaman olduğu kimi yenə də insanlarda gözləntilər, müəyyən ümidlər, ən əsası isə, suallar qalmaqdadı. Və bu gözləntilərin, ümidlərin, sualların ünvanı yenə də Azərbaycanın demokratik qüvvələridi. Bu səbəbdən də il sonunda hər gün rastlaşdığımız həmin sualların bir qisminə “Azadlıq” blokunun liderlərindən biri, Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbərdən cavab almaq istədik və onu “Bizim qonaq” rubrikasında söhbətə dəvət etdik.

Söhbətin bu məqamında “Azadlıq” bloku daxilindəki durumla bağlı suallarımıza cavab almaq istəyirik. İsa bəy etiraf edir ki, blok daxilində müəyyən məsələlərdə fərqli fikirlər var. Ancaq bildirir ki, fərqli fikirlər nəinki problemə səbəb olur, əksinə, daha ciddi diskussiyalara zəmin yaradır.

- Fərqli fikirlər blok daxilində olan rəqabətdənmi irəli gəlir? Söhbət 2008-ci ildə gözlənilən prezident seçkiləri kontekstindəki rəqabətdən gedir...

- Fikir ayrılıqlarını yalnız həmin amillə şərtləndirmək düzgün olmazdı. Ən azı da Müsavatın mövqeyi baxımından bunu belə qiymətləndirmək doğru olmazdı. Biz seçkidən- seçkiyə fəaliyyət göstərən, yalnız hakimiyyətə gəlmək barədə düşünən siyasi qüvvə deyilik. İstənilən mərhələdə ictimai maraq, dövlətin, xalqın mənafeyi bizim üçün öndədir. Mövqeyimiz də bu amillər əsasında formalaşır. Ümid edirəm ki, bloka daxil olan digər qüvvələr də məsələlərə bu meyarlarla yanaşırlar. Fikir ayrılığının informasiya imkanlarındakı, təhlilin aparılmasındakı fərqlər və görünür, həmin nəticələr əsasında qəbul edilən qərarlar səviyyəsində səbəbləri var.

- Deməli, hər halda, rəqabət də təsir göstərir...

- Mən istisna etmirəm. Ancaq düşünmürəm ki, bu, həlledici amil ola bilər.

- Blokun gücləndirilməsi və bu rəqabətin aradan qaldırılması üçün hansısa proqramlar, planlar varmı?

- Müxtəlif ideyalar var. Blokun siyasi quruma çevrilməsi və konsolidasiyanın gücləndirilməsi ideyası da həmin təkliflərdən biri kimi dəyərləndirilməlidir.

- Hazırda ən aktual mövzulardan biri də təkrar seçkilərdə və parlamentin işində iştirak edib-etməməklə bağlıdır. Bu məsələylə bağlı fikir ayrılığını və blokun özünün qorunub saxlanması zərurətini uzlaşdırmaq mümkün olacaqmı?

- Müzakirələrimiz davam edəcək və hesab edirəm ki, məntiq üstün gələcək. Mən sizdən fərqli olaraq parlamentin işində iştirak edib-etməmək, təkrar seçkilərə gedib-getməmək məsələsini aktual hesab etmirəm. Xüsusən də ikinci məsələ aktual deyil.

- Niyə?

- Ən azı fevralın ortalarına qədər bizim məsləhətləşmək və düşünmək imkanımız var.

- Amma müttəfiqləriniz bu məsələlərin üzərində ideologiya qururlar. Parlamentin işində və təkrar seçkidə iştirak tərəfdarı olanlar “vətən xaini” kimi təqdim olunurlar. Bu məsələylə bağlı fikir mübadiləsi olurmu?

- Təbii ki, fikir mübadiləsi, müzakirələr olur. Əvvəla, hesab edirəm ki, “vətən xaini” və digər bu kimi ifadələrin işlənməsi bəzi jurnalist dostlarımızın emosionallığına bağlıdır. Siyasi liderlər bu terminlərə daha ehtiyatlı yanaşırlar və yaxud yanaşmalıdırlar.

- Bu ifadələr jurnalistlər yox, siyasətçilər tərəfindən işlədilib...

- Mən hesab edirəm ki, həlledici suallar parlamentin işində iştirak edib-etməmək deyil. Bunu günün əsas məsələsi hesab etmək, gündəliyin əsas mövzusuna çevirmək cəhdləri o qədər də düzgün deyil. Bunun da çox sadə səbəbi var. Məsələyə real baxsaq, görəcəyik ki, nə parlamentin işində iştirak etmək ölkədəki siyasi vəziyyəti dəyişməyə təminat vermir, nə də iştirak etməmək. Öz-özlüyündə bu addımların heç biri demokratik qüvvələrin siyasi uğurunu təmin etmir. Demokratik qüvvələrin siyasi uğuru situasiyanı düzgün dəyərləndirmək, 2006-cı ilə ölçülüb-biçilmiş fəaliyyət proqramıyla çıxmaq və həmin proqramı həyata keçirmək üçün zəruri fədakarlığı, birliyi nümayiş etdirməkdir. Ona görə də bu məsələləri aktuallaşdırmağı bir qədər süni cəhdlər kimi qiymətləndirirəm.

- Bizim deputatlar parlamentin işində iştirak etsələr, onları vətən xaini hesab etmək olarmı?

- Məncə, yox. Yenə də deyirəm ki, bu, emosional yanaşmadır. Siyasətdə isə daha çox informasiya, təhlil və məntiq həlledici olmalıdır. İndiyə qədər parlamentin işində iştirak edən onlarla demokratik düşərgə nümayəndələri olub və biz onlara parlamentin işində iştirak edib-etmədiyinə görə yox, nə cür iştirak etdiyinə görə qiymət vermişik. Bu diskussiyaları birinci dəfə deyil ki, müşahidə edirik. 1990-cı ildə də bu diskussiyalar vardı. O zaman 360 nəfərlik Ali Sovetə təxminən 25 nəfər AXC üzvü və AXC-yə yaxın demokratik fikirli insanların seçilməsi mümkün olmuşdu. Çox ciddi diskussiya gedirdi ki, biz bu seçkiləri saxta sayırıqsa, Ali Sovetin işində iştirak etmək onu legitimləşdirməkdi, millətə xəyanətdir və sairə. O zaman mən birinci turda parlamentə keçməmişdim. Seçkiyə qatıldığım dairədə hörmətli ziyalılarımızdan birindən öndə olduğum üçün nəticələri ləğv etmişdilər. Mən yalnız ikinci turda - dekabr-yanvar aylarında parlamentə seçildim.

R.Arifoğlunun replikası: Deməli, siz bir dəfə təkrar seçkilərdə iştirak etmisiniz...

- (Gülür və sözünə davam edir) Seçilməməyimə baxmayaraq, o zaman mən mütləq parlamentin işində iştirakın tərəfdarı kimi çıxış etmişdim. O zaman da bunu xəyanət kimi qiymətləndirənlər var idi. Amma mən və bir çox dostlarımız iştirak tərəfdarı kimi çıxış etdik və çox yaxşı ki, o vaxt düzgün qərar qəbul edildi. Həmin 25 adam faktiki olaraq ümumxalq hərəkatının lokomotivi kimi fəaliyyət göstərdilər və ciddi dəyişikliklərə nail oldular. İndi deyirlər ki, 7-8 nəfər adam var, onlar bu parlamentdə nə edə bilərlər? Nisbət təxminən həminkidir. Sadəcə olaraq söhbət ondan gedir ki, 90-cı ildə həmin deputatların arxasında xalq, xalq hərəkatı vardı, indi varmı? Parlamentə getməsi ehtimal olunan insanların arxasında bu qüvvə varmı? Yox kimi görünür, ancaq əgər qüvvə yoxdursa, parlamentə getməyəndə nə olacaq? O qüvvə ortaya çıxacaq? Məncə, məsələlərə kompleks yanaşmaq lazımdı. Düzgün qərarlar qəbul etməyə hər zaman imkan var. Bizim qərarlarımız həm ölkədaxili situasiyanı, ictimai rəyi, qüvvələr nisbətini, həm də beynəlxalq şəraiti, beynəlxalq təşkilatların mövqeyini, regionda gedən prosesləri nəzərə almaqla qəbul edilməlidir.

- Siz qələbəsi təsdiqlənən insanlara arxayınsınızmı? 90-cı ildə o insanlar parlamentə getdilər, sınaqdan çıxdılar, təşəbbüsü götürdülər və xalq dəstəyilə hakimiyyətin dəyişməsinin əsas qəhrəmanı oldular. Bizim indiki deputatlarla bağlı da belə arxayınlıq varmı?

- Tam arxayınam. Onlar bizim inandığımız və halal qələbə qazanmış silahdaşlarımızdı. Eyni zamanda onu da deyim ki, insan funksiya yaratdığı kimi, funksiya da qəhrəmanı yarada bilir. 1993-cü ilin iyun qiyamından sonra yaranmış vəziyyəti xatırlayın. O zamana qədər cəmiyyətdə də, hakimiyyətdə də, parlamentdə də lider olan şəxslərin əksəriyyəti bu və ya digər səbəblərdən parlamentin işində iştirak edə bilmədilər - tutulan tutuldu, kənara çəkilməli olan çəkildi, çıxarılan çıxarıldı. Ancaq mübarizənin yükünü bizim dostlarımız üzərlərinə götürdülər. İbrahim İbrahimli həmin günlərə qədər həlledici siyasətçi kimi görünmürdü, ancaq nə cür cəsarətlə, fədakarlıqla və məntiqlə bizim mövqeyimizi müdafiə edirdi? Rəhmətlik Ədalət Rəhimli, həmişə çox sakit, təmkinli, sülhpərvər görünən Nurəddin Əhədov necə mübarizə apardılar?

- Tofiq Qasımov da o cümlədən...

- Tofiq Qasımova söhbət yoxdu, o, həmişə lider olub. Mən o zaman üçün nisbətən yeni simaları deyirəm. Mirmahmud ağa, Hicran Kərimli... Bu adamlar mübarizəni pismi apardılar? O çətin şəraitdə, bir tərəfdən Heydər Əliyevin qılıncının dalı da, qabağı da kəsən zamanda, digər tərəfdən Surət Hüseynovun özünün və tərəfdarlarının orada oturduğu mərhələdə cəmi 5-6 nəfər parlamentdə mübarizəyə başladı və hakimiyyət onlarla bacarmadı. Heydər Əliyev Tofiq Qasımov və İbrahim İbrahimlini parlamentdən çıxarmağa məcbur oldu. Parlamentdə iştirak edib-etməmək məsələsi Müsavatın Məclisində müzakirə olunanda Qubad bəy maraqlı bir tezis söylədi. Dedi ki, sabah indiki parlamentin YAP-çı deputatlarından biri bəyanat versə ki, Müsavata, yaxud başqa bir partiyaya keçirəm, hamı onu alqışlarla qarşılayacaq, keçmişinə, bioqrafiyasına baxmayaraq, onu qəhrəman adlandıracaq. Necə olur ki, biz öz adamlarımızı öz əlimizlə kənara itələyək, onlara inamsızlıq ifadə edək? Belə bir problem yoxdur. Əslinə qalsa, mən hesab edirəm ki, bu parlamentdən kifayət qədər adam xalqın tərəfinə keçəcək.

- Müsavat Partiyasının qapıları xalqın tərəfinə keçmək istəyəcək deputatların üzünə açıqdımı? Onlara “mandatı qoy, gəl” deyilməyəcək ki?

- Arqument kimi müxtəlif fikirlər səsləndirilə bilər, ancaq təbii ki, bu tipli hallar olacaqsa, məsələyə çox diqqətlə, fərdi şəkildə yanaşılacaq. Prinsip etibarilə hesab edirəm ki, parlamentdə siyasi həyata yenicə qədəm qoymuş və hələ böyük səhvlərə imza atmağa imkanı olmamış adamlar da var. Eyni zamanda Allahın tövbə qapısı açıqdırsa, bəndələrin mövqeyi nə cür ola bilər? Hər bir konkret hal dəyərləndiriləcək.

- Parlamentin siyahısını heç təhlil etmisinizmi?

- Bu parlamentin İlham Əliyevə sədaqət göstəricisi əvvəlki parlamentin Heydər Əliyevə sədaqət göstəricisindən xeyli aşağıdadır. Parlamentin kifayət qədər rəngarəng tərkibi var və yenə təkrar edirəm ki, orada kifayət qədər ləkələnməmiş, ciddi səhvlərə yol verməmiş adamlar var.

- Sədaqət göstəricisindən söz düşmüşkən, başqa bir maraqlı mövzuya keçid etmək istəyirik. İlham Əliyev atasındanqalma komandanın bir sıra parlaq simalarını, hətta öz dostlarını həbsə atdırıb və deyilənə görə, onlara işgəncələr verdirir. Siz baş verənləri izləyirsinizmi? Nələr baş verir? Əvvəla, Fərhad Əliyev, Rafiq Əliyev, Əli İnsanov və digərləri İlham Əliyevdən dönüblərsə, niyə dönüblər? Onda perspektiv görmürlərmi? İkincisi, bütün bunlar oyundursa və həmin şəxslər qurbandırsa, İlham Əliyev niyə bu addımlara gedir?

- Hər sualınız geniş bir müsahibə üçün mövzu açır. İlham Əliyev saxta seçki və zorakılıq nəticəsində prezident kürsüsünə əyləşəndən sonra onun qarşısında iki yol var idi. Birinci və düzgün yol əvvəlki komandadan qurtulmaq, ciddi siyasi-iqtisadi islahatlar aparmaq, korrupsiyaya qarşı mübarizəyə başlamaq və Azərbaycanın həlledici siyasi-strateji seçimini etmək idi. İlham Əliyev ikinci və səhv yolla irəliləməyə üstünlük verdi. O yolda ki, düzgün addımlar atmaq mümkün deyil. Bu səhv yolla getdiyi müddətdə taktiki baxımdan özünə fayda gətirən hər bir addımı strateji baxımdan ona ziyan vurur və vuracaq. Baş vermiş hadisələrə də həmin səhv yolun konkret nəticələri kimi baxmaq lazımdı. O bir çox səbəblərdən komandada müəyyən dəyişikliklər etmək barədə düşünürdü və bunu seçkidən sonrakı dövrə saxlamaq qərarına gəlmişdi. Ancaq oktyabr ayındakı bir sıra proseslər onu tələsdirdi və prinsip etibarilə taktiki baxımdan uğur qazansa da, strateji baxımdan səhv etməyə məcbur oldu. Əliyev rejimi xalqdan, xalqın fəallığından həddən artıq qorxur. Onlar Rəsul Quliyevin gəlməsilə ölkədə siyasi situasiyanın dəyişəcəyindən və proseslərin sürətlənəcəyindən dəhşətli dərəcədə qorxurdular. İnformasiyanı bir kənara qoyaq, həmin mərhələdə baş verən hadisələri yada salaq - siz də bunlardan yazırdınız. O ərəfədə Rusiyanın kəşfiyyat rəhbərləri bir-birinin arxasınca Azərbaycana gəlib-gedirdilər. Onların gəlişlərindən, Azərbaycanın hakimiyyət dairələrilə söhbətlərindən sonra həmin həbslər başlandı. Bu məsələlər bir-birinə bağlıdır. Özünüz o zaman baş verənləri yada salsanız və o zamankı yazılarınızı təkrar nəzərdən keçirsəniz, bir çox sualların cavabını tapacaqsınız.

- Yəni belə çıxır ki, komanda İlham Əliyevə güvənmir...

- Bir tərəfdən, bu komandada Heydər Əliyevi qəbul edən, ancaq İlham Əliyevi qəbul etməyən adamlar var - bunu bilirsiniz. Digər tərəfdən, özlərini İlham Əliyevdən situasiyaya daha çox hazır hesab edən adamlar vardı. Onlar təbii ki, müəyyən dəyişikliklər barədə düşünürdülər və İlham Əliyevin də addımları kifayət dərəcədə bununla bağlıydı.

- Proses bitibmi?

- Yox, bu, qətiyyən prosesin sonu deyil. Bu addımların öz sosial bazasını daraltdığına gətirib çıxardığını gördüyü üçün rejim bir qədər tərəddüd keçirir, ancaq proses davam edəcək. Onlar bir sıra digər nazirləri də kənarlaşdırmağa, yeniliklər etməyə məhkumdurlar. Bu addımların hamısı da onların bazasının daralmasına gətirib çıxaracaq.

- Həmin kənarlaşdırılacağı gözlənilən şəxslər müxalifətlə gizli əməkdaşlığa meyl etsələr, onlara müsbət cavab verilməsi mümkündürmü?

- Müsavat heç bir zaman bu tipli oyunlara getməyib. Ona görə də sualınıza Müsavat tərəfindən müsbət cavab vermək çətin məsələdi. Mən hesab edirəm ki, həmin şəxslər özlərində cəsarət tapıb açıq şəkildə mövqelərini ortaya qoymalıdırlar.

- Bu onlar üçün baha başa gələ bilər...

- İşdən çıxarılanların müəyyən hissəsi həbs olunacaq. Həbslər davam edəcək. Bəziləri ola bilər ki, başqa vəzifələrə, o cümlədən səfir vəzifəsinə təyin olunsunlar. Bəziləri isə bütün varidatı əlindən alınmaq şərtilə kənara atılacaq. Xatırlayırsınızsa, mən seçkiqabağı televiziya çıxışlarımda da məmurlara müraciət edərək onlara bəzi mesajlar vermişdim və nələr olacağını bildirmişdim. Yadınızdadırsa, demişdim ki, oktyabrın sonuna doğru namizədlərin siyahısı daraldılacaq, onlara qarşı təzyiqlər olacaq. İndi həmin məsələlər böyük miqyasda davam edir və edəcək. Mən hesab edirəm ki, gizli əməkdaşlıq yox, açıq vətəndaş mövqeyi ortaya qoyulmalıdır. Axı bizim cəmiyyətin də zəif cəhətlərindən biri budur ki, vəzifəli şəxslərdən biri özündə cəsarət tapıb istefa verə bilmir. Xalqın qarşısına çıxıb deyə bilmir ki, mənim filan səhvlərim olub, mən bunlara görə sizdən üzr istəyirəm və ləyaqətli bir Azərbaycan vətəndaşı kimi yaşamaq niyyətindəyəm. Yəqin razılaşarsınız ki, belə bir cəsarətli vətəndaş addımı atan şəxsi bütün cəmiyyət normal qarşılayar və onu qiymətləndirər. Elə bir şəxsə qarşı hakimiyyətin böyük repressiyalar etmək imkanları da kifayət qədər məhdud olar. Bu adamlar qorxanda onlara qarşı repressiyalar artır, susanda onlara qarşı işgəncə ehtimalı çoxalır. Ancaq təsəvvür edin ki, bu adamlardan biri bildiyi həqiqətlərin onda birini ortaya qoysun. Ondan sonra bu şəxslərə qarşı repressiya da çətinləşəcək - çünki hər şey bilinəcək.

- Bu halda mümkündürmü ki, hazırda həbsdə olan məmurların məhkəmələrində bir sıra həqiqətlər açıqlansın...

- Təbii. Onların cəsarətindən və ümumi situasiyadan çox şey asılıdır. Axı bu adamlar bir yerdə olublar. Bu adamlar bir-birinin bütün sirlərini bilirlər və korrupsiyaya da bir yerdə bulaşıblar.

- Klassik mafiya üsuluyla bu şəxsləri məhkəməyə qədər aradan götürə bilərlərmi? Bu günlərdə sabiq iqtisadi inkişaf naziri Fərhad Əliyev ölümdən dönüb və ölkə tarixində ilk dəfə olaraq dustaq MTN-dən Mərkəzi Klinik Xəstəxanaya aparılıb...

- Çox düzgün olaraq bir sıra qəzetlər, o cümlədən “Yeni Müsavat” bu məsələnin üzərinə getdi. Çünki doğrudan da bu, çox ciddi məsələdir. Fərhad Əliyev, Əli İnsanov, digər məmurlar - kim olurlar olsunlar - bu şəxslərin əməllərində hansı hüquq pozuntuları olur-olsun, onların insan hüquqları var və bu hüquqlar qorunmalıdır. Böyük ehtimalla, Fərhad Əliyevə qarşı psixotrop dərmanlardan istifadə olunub. Mən bunu böyük də olsa, ehtimal şəklində deyirəm, çünki əlimizdə sübut yoxdur. Ancaq nəzərə alsaq ki, digər məhbuslardan fərqli olaraq Fərhad Əliyev bugünə qədər hər hansı bir ifadə verməyib, məhz ona qarşı bu üsullardan istifadə olunması ehtimalı kifayət qədər böyükdür.

- Bu günlərdə yazılı, yaxud şifahi ifadə olsa, tam əminlik yaranar ki, ona həqiqətən psixotrop dərman verilib?

- Xeyli dərəcədə onunla izah etmək olar. Xüsusən də o ifadənin mahiyyətinə baxandan sonra bu fikirdə möhkəmlənmək ehtimalı qalır. Bir var, insanlara fiziki işgəncələr verilir, onlardan zorla məlumat, yaxud yalan informasiya qopardılır, bir də var psixotrop dərmanlardan istifadə olunur. Həmin dərmanlar insanın iradəsini zəiflədir, elə bir hala salır ki, o adam nəinki öz iradəsindən asılı olmayan sözlər deyir, hətta yadında da saxlamır ki, nəyi nə şəkildə deyib. Ona görə də mən bu ehtimalı ciddi hesab edirəm. Cəmiyyət, siyasi qüvvələr, media, insan haqlarını müdafiə təşkilatları kimliyindən və cəmiyyət qarşısında hansı günahlarının olmasından asılı olmayaraq, bütün insanların, o cümlədən Fərhad Əliyevin hüquqlarını müdafiə etməlidirlər.

- Özlüyünüzdə bu məsələni necə həll etmisiniz - gələcəkdə hakimiyyətdə olarkən Sizə xəyanət edən dostlarınıza hansı cəzanı verəcəksiniz?

- Mənə xəyanət etmək mümkün deyil axı. Mən dostlarımdan heç biriylə korrupsiya, cinayət münasibətlərinə daxil olmamışam və olmayacağam. Bu baxımdan mənə xəyanət etmək də mümkün deyil. Münasibətlər düzgün qurulanda, hamı qanuna əməl edəndə yaxşı idarə etmək də, xəyanətə əsas verməmək də mümkündür.

- 1993-cü ildə komandada bir xeyli xəyanət faktları oldu. Biz o tipli xəyanətlərdən danışırıq...

- O kontekstdə bizə xəyanət edənlərin hansı biri cəmiyyətdə öz əvvəlki nüfuzunun yüzdə birini saxlaya bilib? Saxlaya da bilməz. Ancaq cinayətkar rejimin içindən kiminsə kiməsə xəyanət etməsi faktından danışarkən, nəzərə almaq lazımdır ki, tərəflərin hansının çox, hansının az itirdiyi də hələ məlum deyil.

- Növbəti seçkilərədək Müsavatın monolitliyinin qorunub saxlanacağına əminsinizmi? Məlumatlar var ki, hakimiyyət partiyaya qarşı təxribat planları hazırlayır...

- Hakimiyyət 2006-cı ildə Müsavata qarşı indiyədək etmədiyi bir şəkildə kampaniya aparmaq fikrindədir. Müsavatdan adamları qoparmaq, rayon təşkilatlarını parçalamaq, rəhbərlikdə təfriqə yaratmaq kimi planları var. Sözün doğrusu, o məlumat bizə çatdığı zaman mən xeyli güldüm. Çünki böyük ehtimalla, heç bir ciddi qopmaya nail ola bilməcəyəklər. Ancaq hətta nəyisə qoparda bilsələr də, bunun Müsavata heç bir mənfi təsiri olmayacaq. Müsavat düzgün yoldadırsa, ondan qopanlar ifşa olunurlar. Biz kəmiyyət baxımından da bir şey itirmirik - bir nəfər xain gedir, əvəzinə 100 ləyaqətli adam gəlir. Bunu ən ağır günlərdə, 2003-cü ilin oktyabrında görmüşük. O zaman 3-5 nəfər gedən oldu, amma yüzlərlə ləyaqətli insanlar Müsavata qoşuldular. Yəni bu məsələ nəinki kəmiyyət baxımından, mahiyyət etibarilə də narahat etmir. Çünki gedən özünü ifşa edəcək. Önəmli olan budur ki, biz düz yolda olaq, səhvə yol verməyək, millətin, vətənin marağından kənarda hər hansı addım atmayaq. Bunları etməsək, xırda-para qopmaların heç bir təsiri ola bilməz.

- Amma “Azadlıq” blokuna daxil olan partiyalardan birində - ADP-də ciddi narazılıqlar var. Tərəflər bir-birini açıq şəkildə ittiham edirlər. Bu problemin perspektivini necə görürsünüz? Rəsul Quliyev ADP-dən ayrılarsa, yaxud Sərdar Cəlaloğlu ADP-ni Rəsul Quliyevdən ayırarsa, siz münasibətləri kiminlə quracaqsınız?

- Mən inanmaq istərdim ki, biz belə bir seçim qarşısında qalmayacağıq. Aydın məsələdir ki, ADP-də rəhbərlik səviyyəsində çox dəyərli adamlar olmaq şərtilə iki önəmli fiqur var - partiyanın lideri Rəsul Quliyev və partiyanı faktiki idarə edən şəxs - Sərdar Cəlaloğlu. Onlardan hər hansı birinin ayrılması ADP-nin ciddi şəkildə zəifləməsinə gətirib çıxara bilər. Ona görə də mən ümid edirəm ki, ADP bu sınaqdan keçə biləcək və biz də seçim qarşısında qalmayacağıq. Seçim qarşısında qalmağa məcbur olsaq, haqq-ədalət harda olacaqsa, Müsavat da orda olacaq - hər zamankı kimi.

- Rəsul Quliyev müxalifətə qarşı bir sıra ittihamlar irəli sürüb. Onları oxumusunuzmu, münasibətiniz necədir?

- Gözləyirəm ki, məqalə tamamlansın, sonra bir yerdə oxuyum.

- İsa bəy, son seçkilər bir daha göstərdi ki, müstəqil televiziyanın olmaması müxalifət üçün ciddi problem olaraq qalır. Bu yöndə nələrisə planlaşdırırsınızmı?

- Sualınızdan istifadə edərək, televiziya məsələsinə münasibət bildirmək istəyirəm. Seçkidən sonrakı müddətdə Azərbaycanda fəaliyyət göstərən televiziya kanallarının heç biri “Azadlıq” blokunun liderlərinə canlı yayıma gəlməyə və seçkilərin nəticələri, indiki vəziyyət barədə fikir bildirməyə imkan verməyiblər. Yalnız ANS-i bir qədər fərqləndirmək olar, bu televiziya az-çox müxalif fikrin eşidilməsinə imkan yaradır. Ancaq o biri televiziyalar, ümumiyyətlə, müxalifəti yaxın buraxmırlar. İctimai Televiziya isə saxta bir şəkildə guya müxalifət düşərgəsinə zaman ayırır kimi görünmək istəyir - müxalifətin bəzi mütəxəssislərini bilavasitə siyasi situasiyaya aid olmayan mövzularda söhbətə dəvət edir və bununla da hesabat hazırlamaq istəyir ki, guya müxalifətə də yer verilir. Ancaq İctimai Televiziya məhz ona görə qurulmuşdu ki, dövlət televiziyası və hakimiyyətin nəzarətində olan digər televiziyalar müxalif fikrin eşidilməsinə imkan yaratmırlar. Buna baxmayaraq, İctimai Televiziyanın bir variantına çevrilib. Biz buna qəti etirazımızı “Azadlıq” bloku səviyyəsində bildirmişik. Hesab edirik ki, Avropa Şurasında Azərbaycanın öhdəlikləri müzakirə olunarkən bu məsələyə də diqqət yetirilməlidir. O ki qaldı həqiqətən müstəqil televiziyaya, bu, aktual məsələ olaraq qarşımızda durur. Gələn il bu yöndə müəyyən çalışmalarımız olacaq. Artıq o mərhələyə daxil olmuşuq ki, bu, mümkün olacaq. Ola bilər ki, bu, keçən ilin fonlarında fəaliyyətini dayandırmağa məcbur olmuş “Azadlıq” televiziyasının bazasında olsun, ola bilər başqa formada olsun. Ancaq biz bu məsələni həll edəcəyik.

- Sizin seçkilərdən əvvəl müxtəlif xarici ölkələrə səfərləriniz olmuşdu - bu barədə yazmışıq. Seçkidən sonra da bəzi səfərləriniz oldu və son olaraq Ukraynaya getdiniz. Bir sıra qəzetlər yazıblar ki, bu səfərdə Yuşşenkoyla görüşmüsünüz. Bu doğrudurmu? Və bu xarici səfərlərin təfsilatlarının açıqlanmamasının səbəbi nədir?

- Öncə xarici səfərlər məsələsinə aid bir-iki cümlə deyim. Seçkidən sonra azad dünyanın mövqeyi Azərbaycan cəmiyyətini təmin etməsə də, seçkiyəqədərki müddətdə hamınız razılaşırdınız ki, azad dünyanın Azərbaycandakı situasiyaya diqqəti hər zamankından qat-qat çox idi. Bunun bir sıra obyektiv səbəbləri olduğu kimi, inanın ki, subyektiv səbəbləri də var. Subyektiv səbəblərdən biri də mənim və demokratik qüvvələrin digər liderlərinin səyləri, xarici səfərləri, görüşləriydi. Biz diqqəti bura cəlb etməyə nail olmuşduq. Bu proses davam edir. Bizim səfərlərin nəticələri hələ tamamlanmayıb, gələcəkdə təsirini göstərəcək. Son səfərimizə gəlincə, o da çox səmərəli oldu. Amma son səfərimizdə Yuşşenkoyla görüş olmayıb. Olsaydı, deyərdim...

- Əvvəlki səfərdə olmuşdu?

- Gəlin belə danışaq. Hər dəfə mənim Ukraynaya, Türkiyəyə, başqa dövlətlərə səfərim ərəfəsində Azərbaycan hakimiyyət dairələri həmin ölkələrdəki səfirlərə də, əlaqə saxlaya bildikləri yetkililərə də müraciət edib bildirirlər ki, sizin hakimiyyət nümayəndələri İsa Qəmbərlə görüşsələr, bu, ölkələr arasındakı münasibətlərə ciddi şəkildə mənfi təsir göstərə bilər. Ona görə də biz hətta müəyyən görüşlərimiz olanda da həmin görüşlər barədə məlumat verməklə əlavə problem yaratmaq istəmirik.

- 2005-ci il həm də jurnalist Elmar Hüseynovun qətlə yetirilməsi ili oldu. Biz bilirik ki, siz bu məsələyə ardıcıl və prinsipial şəkildə diqqət ayırırsınız. Necə hesab edirsiniz, Elmar kimi gənc, perspektivli, istedadlı jurnalisti öldürən, onun körpə balasını yetim qoyan və bunu sifariş verən qüvvələr tapılacaqmı?

- Buna heç bir şübhəniz olmasın. Bu cinayətin üstü açılacaq və Elmar Hüseynovun qətlini sifariş verənlər də, icra edənlər də qanun qarşısında cavab verəcəklər.

- Sona yaxın siyasi məhbuslarla bağlı məsələyə də münasibətinizi bilmək istərdik. Bu il də Azərbaycanda siyasi məhbus problemi bitmədi. 2006-cı ildə demokratik düşərgənin həbsdə olan nümayəndələrinin azad olunacağına ümidlər varmı?

- Demokratik dövlətdə, Avropa Şurasının üzvü olan ölkədə siyasi dustaq olmamalıdır. Hesab edirəm ki, siyasi məhbusların hamısı, ən azı bu gün həbsdə olan siyasi məhbuslar gələn il azadlığa qovuşacaqlar. Mən buna əminəm. Eyni zamanda bilmək lazımdı ki, bu rejimin mahiyyəti siyasi məhbusları doğurur. Ona görə də rejim dəyişməyənə qədər siyasi dustaq problemi də gündəmdə olacaq. Həmçinin mən hesab edirəm ki, biz təkcə siyasi dustaqların yox, ümumiyyətlə, bütün insanların, o cümlədən də bu gün həbsxanada olan insanların hüquqlarını müdafiə etməliyik. Onların içərisində günahsız insanlar az deyil. Xeyli insan günahsız şəkildə həbs olunub, ədalətsiz rejimin, rüşvətxor məhkəmə sisteminin qurbanı olub. Xırda-para səhvlərinə görə həbs olunan insanlar var. Bu adamların hamısının azad olunmasına çalışmalıyıq. Hətta günahı, cinayəti olan insanların da hüquqları qorunmalıdır. Azərbaycandakı həbsxana sistemi çağdaş dünyaya layiq səviyyədə deyil. Bu sistem dəyişməli, islahatlar aparılmalıdır və günahından, cinayətindən asılı olmayaraq, insanların hamısının hüquqları qorunmalıdır. Hətta ağır cəza alan adamların da digər hüquqları pozulmamalıdır. Çünki onlar artıq cəza alıblar. Sonda isə Allah bütün dustaqların qapısını açsın deyirəm.

- 2006-cı il ərəfəsində oxucularımıza, tərəfdarlarınıza, xalqımıza nələr demək istəyərdiniz?

- Mən söhbətə sizi təbrik etməklə başlamışdım, indi isə fürsətdən istifadə edib, oxucularınızı və bütün xalqımızı təbrik etmək istəyirəm. Arzu edirəm ki, həmrəylik günü elə şəkildə qeyd olunsun ki, 2006-cı ildə həmrəyliyimizi gücləndirə, inkişaf etdirə bilək. Mən xalqımıza xoşbəxtlik arzu edirəm. Eyni zamanda əminəm ki, gələn il lazım olan fədakarlığı və birliyi nümayiş etdirə bilsək, 2003-cü ildə və bu il əsası qoyulan dəyişikliklər 2006-cı ildə özünü göstərməyə başlayacaq, biz hədəflərimizə çatacağıq.

Söhbəti qələmə aldı: Könül ŞAMİLQIZI, Yeni Müsavat, 29-30-31 dekabr 2005-ci il