və ya ABŞ dünyəvi, qərbpərəst müxalifətin tapdalanmasına göz yummaqla, Azərbaycanda necə dini ekstremizmin güclənməsinə rəvac verir
Misir sindromu
Ötən ilin sonunda ABŞ-ın ən nüfuzlu qəzetlərin olan The New York Times və The Washington Post qəzetlərində dalbadal eyni ruhlu, eyni istiqamətli məqalələr dərc olundu. Hər iki məqalədə Azərbaycanın adı çəkilir, Bush administrasiyasının bu ölkədə siyasəti kəskin tənqid olunur, ABŞ-ın başqa müsəlman dövlətlərindəki analoji siyasətinin nəyə gətirib çıxardığı misal gətirilirdi... Bununla artıq demək olar ki, qərb ekspertləri Azərbaycandakı siyasi prosesləri Misirdəkinə oxşadırlar. Belə ki, ABŞ bu yaxın şərq ölkəsində son 40 ildəki küt siyasəti müxalifətin sıradan çıxarılmasına göz yumaq olmuşdu. Nəticədə "Müsəlman Qardaşlığı" adlı islamçı, radikal bir partiya peyda olmuş, güclənmiş və prezident Mübarəkin bütün qadağalarına rəğmən (parlamentdə fəaliyyətindən söhbət gedir), sonda bu partiya parlamentdə 79 yer qazanmışdır. Müsəlman Qardaşlığı partiyasının antiamerika və antiisrail əhval-ruhiyyəsi getdikcə ABŞ-ın maraqlarına təhlükə yaradır. Beləliklə Hüsnü Mübarəkin diktator hərəkətlərinə, əsasən də normal, dünyəvi müxalifəti əzməsinə ABŞ islam radikalizmin güclənməsinə belə rəvac vermişdi.
Azərbaycana ezam olunmamışdan qabaq Misirdə ABŞ səfirinin siyasi məsələlər üzrə müşaviri olmuş Reno Harnishə bütün bunlar çox yaxşı məlumdur. Bununla belə, Harnish Azərbaycanda iki taleyüklü qeyri-demokratik və ədalətsiz seçkiyə imza atmış, İlham Əliyev rejiminin hakimiyyətdə qalıb möhkəmlənməsinə dəstək vermişdir.
ABŞ-ın Azərbaycanla bağlı siyasətini kimlər müəyyən edir?
Misirdə olduğu kimi ABŞ-ın Azərbaycanda təhlükəsizlik maraqları var. Son
seçkilərdən onu göstərdi ki, prezident Bushun Azadlığa aid verdiyi
demokratiyanın bütün dünyaya yayılması siyasəti Azərbaycana aid deyilmiş. Bu
günə qədər ABŞ yüksək səviyyəli rəsmilərinin heç biri (Bush, Kondaliza Rays və
ya Dik Çeyni) Azərbaycandakı son seçkilərə aid bir söz belə olsun deməmişlər.
Bəs 2005-də Azərbaycanla bağlı siyasəti Washingtonda müəyyənləşdirən kimlər
olub? Bunlar ilk növbədə ABŞ Milli təhlükəsizlik məsələləri üzrə müavini Stiven
Hadley cənablarının ofisi və bu ofisin yetirməsi, dövlət katibinin Avropa və
Avrasiya məsələləri üzrə köməkçisinin (assistentinin), Daniel Fried cənablarının
müavini Matthew Bryzadir (Matyu Breyzer). Bu siyahıya onun bosu Daniel Friedin
özünü də aid etmək olardı, lakin cənab Bryza cənablarının enerji lobbisi ilə
yaxınlığı Azərbaycandakı seçkilərin taleyində əsas rol oynamışdı.Adının gizli qalmasını xahiş edən bir mənbənin bildirdiyinə görə məhz Bryza noyabrın 25-də İlham Əliyevlə gizli görüşdükdən sonra Bakıdan çıxan kimi müxalifətin sabahkı dinc mitinqinin qəddarcasına dağıdılmasına qərar verilmişdi. Məhz Washingtona qayıdışından sonra onun bilavasitə təsiri nəticəsində Dövlət Departamenti seçkilərin nəticələrinin alqışladığını bəyan etmişdir. Həmin mənbə bir faktı da bizim diqqətimizə çatdırmışdı ki, Harnishin noyabrın 27-də ABŞ-a qəfil uçması da bu məsələ ilə əlaqədar olub. Harnishin bəyanatının Dövlət Departamentinin qərarından qabaq verilməsi də bundan xəbər verir. Harnishin bu gic bəyanatı nəinki ölkə müxalifətini, hətta dövlət Departamentinin bəzi əməkdaşlarını da ciddi təəccübləndirmişdi.
Bryza və Baran
Bildirilir ki, Bryza saxta seçkilərə demokratik don geydirmək üçün öz enerji lobbisinə yaxın olan ekspertlərindən istifadə etmişdi. Bu ilk növbədə Bryzarin çoxdankı girlfriendi - rəfiqəsi, Nixon mərkəzindəki enerji proqramlarının direktoru Zeyno Barandır. O, neft şirkətlərinin qrantları və Azərbaycan səfirliyinin köməkliyi ilə seçkilərdən sonra Washingtonda bir sıra seminarlar da təşkil etmişdir. Görün bir seminarlarda mühazirəçilər kimlər imiş: Ariel Cohen, Heritage fondunun araşdırıcısı, Svante Cornell, Washingtonun Orta Asiya və Qafqaz institutunun eksperti, Vladimir Socor, Jamestown fondunun eksperti və təbii ki, Hafiz Paşayev. Sonradan hər 3 şəxsə Azərbaycan səfirliyi tərəfindən yaxşıca gonorar ödənilmiş, Azərbaycana gətirilmiş, Radisson hotelində yerləşdirilmiş və guya ki, seçkiləri müşahidə etmişlər. Onların biri də müxalifətlə və ya müstəqil ekspertlərlə görüşməmişdir. Bu adamlar çıxışlarında həmişə seçkilərin demokratik keçdiyini, müxalifətin zəif olduğunu və İlhamın islahatçı olduğunu bildirmişdilər. Lider kanalının tez-tez sitat gətirdiyi ABŞ ekspertləri bunlar olmuşlar.
Müxalifət Bakıdakı 33 dairədən 25-də qalib gəlmişdi...
Səfir Harnish yerli ABŞ təşkilatlarını, Respublikaçılar İnstitutunu və Milli Demokratiya institutunu susdurmuş, onlara seçkilərə qiymət verməyi qadağan etmişdir. Exit Poll aparan amerikalı ekspertlərin birinin etirafına görə, tək Bakıda 33 dairədən 25-də müxalifət namizədləri qalib gəlmişdi, lakin bu reallıq nə səfirliyi, nə də dövlət Departamentinin görmək istədiyi reallıqla üst-üstə düşmədiyindən, bunu bir neçə Amerika rəsmisi (məsələn, Harnish, Fried) və sorğunu aparan adamlar bilir.
Ümumiyyətlə son illər, Kozlariçdən sonra ABŞ-ın Azərbaycandakı səfirliyi tərəfindən Azərbaycan müxalifəti parçalanmış, zəif və siyasi populyarlığı olmayan bir qüvvə kimi təqdim olunub. Ardıcıl olaraq, Escudero, Ross Willson, onların müşavirləri Elizabeth Shelton və Nensy Macldau və nəhayət Harnish Amerikadakı siyasi dairələrdə müxalifətin perspektivsiz bir qüvvə olduğu imicini yaratmış, Azərbaycanda yalnız Əliyevlərlə iş aparmaq lazım olduğu siyasətini yeritmişlər. Hətta Amerikanın yerli təşkilatlarının birində işləyən nüfuzlu bir nəfər səfir Harnish haqqında, "onun Azərbaycandakı siyasi hərəkatların gedişini anlamadığını" bildirmişdi. Onun sözünə görə, Harnish 2003-cü ilin oktyabrında hökumətin adamlara divan tutmasına nəinki göz yummuş, hətta icazə vermişdi. Azərbaycan ictimaiyyatına da tanış olan bir fakt vardır, prezident aparatının işçisi Şahin Əliyevin o zaman ona zəng vurduğu, vəziyyətin nəzarət altından çıxdığını bildirməsi, Harnishin isə "qanunun imkan verdiyi bütün tədbirləri görməyi" tövsiyə etməsi hamıya məlumdur.
Quldurlar "terrorçuluqla mübarizədə"
Harnishin əvvəlki sələfləri dövlət departamentinin terrorçuluq əleyhinə proqramı çərçivəsində Azərbaycanın bir çox hüquqmühafizə orqanları işçiləri üçün ABŞ-da xüsusi treninq-proqramlar təşkil etmişlər. Bu proqram çərçivəsində indiyədək MTN, DİN, prokurorluq orqanlarının yüzlərlə əməkdaşı ABŞ-ın New Mexoco, Luiziana, Virtdjiniya ştatlarında təlim mərkəzlərində təlim almışlar. Maraqlıdır ki, bu treninqləri keçənlər arasında dinc nümayişçilərə divan tutan, qanunsuz həbslər aparan, siyasi istintaqlar aparan şəxslər və onlara rəhbərlik edənlər də var. Bu rüşvətxor canilər, öz xalqının qanını içməyə hazır olanlar ABŞ vergiödəyicilərinin hesabına ABŞ-a dəvət olunub, təlimatlandırılırlar. Halbuki, senator Patric Wenikin təşəbbüsü ilə qəbul olunmuş ABŞ qanununa düzəliş tələb edir ki, xarici ölkələrdə öz vətəndaşlarına işgəncə verən və ya buna rəvac verən rüşvətxor məmurlar Amerika hökumətinin pulu ilə heç bir proqramda iştirak edə bilməzlər. Səfirlik bunu bilə-bilə heç bir tədbir görməyib, Azərbaycanın rüşvətxor məmurları, polisləri, gömrükçüləri ABŞ-da müxtəlif təlimlər keçirlər. Əlbəttə ki, ABŞ-ın təhlükəsizlik sahəsindəki əməkdaşlığı özləri tərəfindən yüksək səviyyədə qiymətləndirilsə də Azərbaycanın hüquqmühafizə orqanları insan haqlarının pozulmasında, rüşvətxorluqda, cinayətkar aləmlə əməkdaşlıqda ittiham olunur. Görəsən səfir Harnish bunları bilmirmi?
Harnishin "layiqli davamçısı" kim olacaq?
Özü Washingtondan olan mənbəmizin verdiyi son məlumatlara görə isə Matthew Bryza Harnishdən sonra Azərbaycana səfir gəlmək istəyindədir və o, bu istiqamətdə iş aparır. Matthew Bryza Hafiz Paşayev və İlham Əliyevin özü ilə yaxın münasibətlər qurmuş, Azərbaycana gəlmək üçün təşəbbüslər göstərir. Harnishə də bu sərf edir, çünki, Escuderonun fəaliyyətini layiqincə davam etdirən Harnishə də öz davamçısı lazımdır.
Harnish ABŞ Ədliyyə sisteminə qarşı
Amerikanın ədliyyə sistemində artıq çex biznesmeni Kojeninin Azərbaycanın yüksək səviyyəli məmurlarına, Barat Nuriyev, İlham Əliyev və başqalarına rüşvət verməsi artıq çoxdandır sübut olunub və təsdiqini tapıb. Bircə qalıb ki, məhkəmə bunu rəsmən elan etsin. Bunu Harnish də dəqiq bilir, o hətta vaxtilə ABŞ Ədliyyə Nazirliyinin sorğusu ilə Azərbaycanda özəlləşdirməyə dair çoxlu materiallar da toplayıb. Bu iş çoxdandır ki, New York məhkəməsində həm mülki, həm də cinayət işi kimi davam etməkdədir, məhkəmə başa çatmasa da, öz yolu ilə addım-addım irəli gedir, ona heç kim mane ola bilmir. Məhkəmə bitməsə də, bir fakt məlumdur ki, ABŞ ədliyyə sistemi Azərbaycanın birinci şəxsinin rüşvət aldığına şübhə etmir. Cənab Harnishin bundandamı xəbəri yoxdur? Əlbəttə ki, var. Aydındır ki, Amerikada xarici siyasətlə Ədliyyə sistemi məşğul olmur, amma ədliyyə sisteminin rüşvətxor sistemlə isti münasibət qurma faktlarına münasibəti birmənalıdır. Hər şeyin zamana ehtiyacı var.
İlham Əliyev niyə ABŞ-a dəvət olunmur?
Prezident Bush hakimiyyətə gələn kimi korrupsiyaya qarşı bir sərəncamı oldu, öz ölkəsində rüşvət almış məmurların ABŞ-a girişinə qadağa qoyulur. Lakin buna baxmayaraq Harnish İlham Əliyevin Washingtona dəvət olunması uğrunda iş aparır, uğursuz olsa da. Amma Bush administrasiyası reytinqi aşağı olduğuna görə daha bir diktatorun əlini sıxıb görüşməsini sadəcə olaraq ictimai rəydə yaxşı qarşılanmayacağınmı yaxşı başa düşür. Bu gün səfir Harnish gözəl bilir ki, demokratik düşərgədə Amerika administrasiyasına qarşı böyük narazılıqlar və nifrət var. Vəziyyətin bu cür inkişafında ABŞ-ın səfirlərinin bilavasitə günahı var. O bir həqiqəti unudur, Azərbaycanda nefti, qazı çıxarıb aparmaq olar, cinayətkar rejimlə müqavilələr bağlamaq olar, amma insanların beynini dəyişmək olmaz.
Demokratiyaya qarşı "Harnisch"
Tomas Jefersonun, George Washingtonun, Martin Luter Kingin, Jimi Karterin ideyaları, dünya baxışları müsəlman Azərbaycanı üçün yad deyil. Azərbaycan xalqı bütün sivil xalqlar kimi azadlıq və demokratiya istəyir. ABŞ bu dəyərlər uğrunda mübarizə aparan xalqın yanında olmalıdır, özünə müttəfiq bu cür qazanmalıdır. Bu gün isə Amerikanın müttəfiqi Azərbaycanın xalqı deyil, cinayətkar rejimdir, rejimin başçısı İlham Əliyevdir. Xarici siyasətdə öz dəyərlərini üstün tutan ABŞ üçün bu cür müttəfiqlik biabırçılıqdır. İraqda demokratiya istəyən ABŞ Azərbaycanda demokratiyanı çoxdan qurmalı idi. Azərbaycanda baş verənlər artıq bütün dünyanın diqqət mərkəzindədir. ABŞ müsəlman Azərbaycanını birtərəfli qaydada itirmək istəmirsə, bu gün Azərbaycan siyasətini dəyişməlidir, sonra gec olacaq. Misirdəki proseslər bunu sübut edir.
Cənab Harnish, sizin soyadınızın mənası "zirehli sipər" deməkdir. Gəlin siz, adınız kimi demokratiyaya qarşı deyil, diktaturaya qarşı Harnisch olun!
Qələbə bizimlədir!
Rafiq Məmmədli, mammadli@mail.com