Müsavat başqanı İsa Qəmbərin partiya Məclisinin toplantısında məruzəsi

Müsavat başqanı İsa Qəmbərin partiya Məclisinin toplantısında ölkədə mövcud ictimai-siyasi durum, 2006-cı ilin yekunları, 2007-ci ildə partiyanın əsas fəaliyyət istiqamətləri barədə məruzəsi:

"hörmətli sədr, hörmətli Məclis üzvləri. Sizin hamınızı salamlayıram. İş elə gətirdi ki, Məclisin toplantısı ilin sonlarına təsadüf etdi. Ona görə də ilin yekunlarını müzakirə etmək, ölkədəki vəziyyətə diqqət yetirmək, Müsavatın bu ildəki fəaliyyətinə diqqət ayırmaq və 2007-ci ildə partiyanın vəzifələrinə nəzər salmaq imkanı yaranır. Bu yöndə bəzi mülahizələrimi sizə çatdırmaq istəyirəm.

Ənənəvi olaraq seçkilərdən sonrakı, xüsusən də parlament seçkilərindən sonrakı il hər zaman Azərbaycanda çox ağır keçir. Bu ağır ili birlikdə yaşadıq, 2005-ci ildə parlament seçkilərinin nəticələrinin kobud şəkildə saxtalaşdırılması, öz hüquqları uğrunda mübarizə aparan insanların repressiyalarla, polis zorakılığı ilə üzləşməsi yenə də cəmiyyətdə ciddi ümidsizlik, gələcəyə, demokratik institutlara, demokratik dəyişikliklərin mümkünlüyünə, ümumiyyətlə, Əliyev rejiminin dəyişməsinə inamsızlığı daha da gücləndirdi və 2006-cı il bu təəssüratla keçdi.

İl ərzində təbii ki, müsbət hadisələr də olub. Müsavat Partiyası öz tarixi ənənəsinə sadiq qalaraq hər zaman ağa ağ, qaraya qara deməyə adət edib, rənglər arasında müxtəlif çalarları da görməyi, diqqəti ona cəlb etməyi bacarıb. Təbii ki, arxada qalmaqda olan ildə müsbət hadisələr də olub. Bu ildə uzun illərdən bəri haqqında danışılan Bakı-Tiflis-Ceyhan neft boru kəməri işə düşüb, Azərbaycana neft pulları daxil olmağa başlayıb, müəyyən dərəcədə işləyən insanların maaşlarının, təqaüdçülərin təqaüdlərinin artırılması baş verib. Deyə bilərik ki, Əliyev rejimi Qarabağla bağlı təslimçi saziş imzalamayıb. Bunu da müsbət hadisə kimi qeyd etmək məcburiyyətindəyik. İl ərzində Azərbaycanla Avropa Birliyi arasında qonşuluq siyasəti çərçivəsində əməkdaşlıq proqramı imzalanıb. Bu ildə GUAM fəallaşıb və daha real ittifaq kimi fəaliyyət göstərməyə başlayıb. Bu cür faktların sayını artırmağa çətinlik çəksək də, artıra bilərik. Yəni müsbət hadisələr olub.

Bütövlükdə isə ölkənin qarşısında duran hər hansı ciddi məsələ həll olunmayıb, ölkənin iqtisadi inkişafının və əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəlməsi ilə bağlı ciddi irəliləyiş əldə olunmayıb. İşğal olunmuş torpaqlarımızın azad edilməsi istiqamətində heç bir real addım atılmayıb. Azərbaycanın çağdaş dünyada prinsipial seçimini etməsi, yerini müəyyənləşdirməsi istiqamətində qərarlar verilməyib. Bütün bunlar da bu ilin reallığıdır. Seçkiləri saxtalaşdıran Əliyev rejimi 2006-cı ildə mövcud demokratik imkanları da məhdudlaşdırmaq xəttini seçib, bütün istiqamətlərdə demokratik dəyərlərə qarşı hücumları davam elətdirib. İl ərzində partiyaların fəaliyyətinə xeyli məhdudiyyətlər, problemlər yaradılıb. Azad sözə, mətbuata qarşı basqılar hər zamankından da böyük miqyas alıb. Mən faktlarla sizlərin vaxtını almaq istəmirəm, bütün bunlar hamınıza gözəl bəllidir. Ölkədə siyasi məhbusların sayı yenidən artmağa başlayıb, sərbəst toplaşmaq və digər fundamental azadlıqlar məhdudlaşdırılıb. Bu da 2006-cı ilin acı gerçəkliyidir.

Qarabağ danışıqları, torpaqlarımımızın azad edilməsi istiqamətində də heç bir irəliləyiş yoxdur. Əksinə, vəziyyət daha da ağırlaşıb. Çünki əvvəl şayiə şəklində deyilən, informasiya kimi ortaya çıxan bir məqama - Dağlıq Qarabağda referendum keçiriməsinə - hakimiyyət razılıq verib. Parlament seçkilərində total saxtakarlığa dünyanın göz yumması naminə Azərbaycan hakimiyyəti bunu edib. Əvvəllər hakimiyyət nümayəndələri bu mövzudan yayınmağa çalışır, bəzən həyasızcasına bunu inkar edirdilər, axır vaxtlar isə bunu inkar etməyə gücləri çatmadı, artıq etiraf etdilər ki, belə bir razılıq verilib. Əgər diqqətlə oxusanız bu, xarici işlər nazirinin, dövlət başçısının açıqlamalarında da özünü göstərir. Bu rejim 2005-ci ildə ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri ilə görüşlərdə Dağlıq Qarabağda referendum keçirilməsi prinsipinə ümumi razılığını bildirib. Bu da təbii ki, yolverilməz bir hadisədir. Nə ilə pərdələsələr də bu, Azərbaycan torpaqlarının itirilməsinə prinsipial razılıq vermək deməkdir. Çünki hamıya aydındır ki, Dağlıq Qarabağda refrendum keçiriləcəksə, orda bu məsələyə münasibət bildirən insanlar ya Dağlıq Qarabağın müstəqilliyinə, ya da Ermənistanla birləşməsinə üstünlük verəcəklər. Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı icması öz topaqlarına qayıdandan sonra refrendumun keçirləcəyini demək gözdən pərdə asmaq kimi bir şeydir. Çünki 1988-ci ilin rəsmi rəqəmlərinə görə Dağıq Qarabağın 180 minlik əhalisindən yalnız 40 mini azərbaycanlılar olub. Bu baxımdan keçiriləcək referedumun nəticəsi aydındır. Eyni zamanda refrendumun keçirilməsinin Azərbaycan Konstitusiyasına da zidd olduğu göz qabağındadır. Bütün bunlara baxmayaraq, hakimiyyətin referenduma razılıq verməsi heç bir şəkildə izah oluna, qəbul edilə, bağışlana bilməz. Biz hakimiyyətin bu il təslimçi sülhə razılıq verməməsini də müsbət hadisə kimi qeydə etməyə məcğbur olduq. hakimiyyəğ ən azı reallıqda buna getməməli, səhvini aradan qaldırmaq barədə düşünməlidir. Cəmiyyət, o cümlədən Müsavat bu məsələni daim diqqət mərkəzində saxlamalı hər hansı təslimçi sazişin imzalanmasına imkan verilməməlidir. Əslində biz bildirmişldik ki, mövcud qlobal reallıqlar Qarabağ məsələsinin bu gün ədalətli və ədalətsiz həllinə imkan vermir. hələ ki, bu proqnozlar özünü doğruldur, amma bu, heç bir arxayınçılıq yaratmamalıdır. Ona görə ki, hər hansı situasiyada balans dəyişə və hakimiyyət güzəştə gedə bilər. Məsələnin həll olunmaması da bizimçün məqbul variant deyil. Biz Qarabağ probleminin həllini istəyirik və irəliləyişlərin olmasının tərəfdarıyıq.

Ölkədə iqtisadi göstəricilər haqda mif yaradıcılığı inkişaf edir, aldadıcı rəqəmlərdən gen-bol istifadə olunur. Bəlkə də o rəqəmlərin bəziləri həqiqətə uyğundur. Bir tərəfdən Azərbaycan neftinin dünya bazarına çıxması, digər tərəfdən, neftin qiymətinin artması təbii ki, Azərbaycana xeyli neft dollarlarının gəlməsini təmin edir. Bu da ümumi daxili məhsulun rəqəmlərinin fantastik şəkildə artmasını təmin edir. hakimiyyət nümayəndələrinin son illər Azərbaycanı dünyanını iqtisadiyyatı ən çox inkişaf etmiş ölkəsi kimi təqdim etmələri bu rəqəmə əsaslanır. Amma onlar unudurlar, bəzən bizim iqtisadchilar ve deputatlar onların yadına salır ki, əgər həmin göstəricini qabardırlarsa, həmin göstəricilərə görə birinci yerdə Azərbaycan durursa, ikinci yerdə bərbad vəziyyətə düşən İraq dayanır.

Ən önəmlisi odur ki, bu göstəricilər olsa da ölkədə nə real iqtisadi inkişafa, nə də xalqın sosial-iqtisadi durumunun yaxşılışmasına heç bir imkan, şans verilməyib. Mövcud hakimiyyətin hər hansı iqtisadi proqramının olmaması, düşünülmüş iqtisadi idarəçiliyin olmaması, ölkəni bürüyən dəhşətli, müdhiş korrupsiyanın mövcudluğuna görə, nə real iqtisadi inkişafdan, nə də xalqın həyat səviyyəsinin yüksəlməsindən danışmaq mümkün deyil.

Eyni sözləri hakimiyyətin xarici siyasət kursu haqda da demək mümkündür. Dəfələrlə qeyd olunmasına baxmayaraq, bu hakimiyyətin nə xarici siyasət konsepsiyası, nə müdafiə doktirinası, nə də digər sahələrdə hər bir dövlətin özünün atributu olan prinsipial sənədləri mövcud deyil. Azərbaycan hakimiyyətinin xarici siyasəti təəssüf ki, ölkənin yox, hakimiyyətin maraqlarına uyğun bir şəkildə epizoddan-epizoda, hadisədən-hadisəyə müəyyənləşdirilən bir şəkildə davam edib. Dövr, Azərbaycanın prinsipial maraqları tələb etməsinə baxmayaraq bu hakimiyyətin ucbatından ölkə çağdaş dünyada öz yerini müəyyənləşdirə bilməyib. hakimiyyət saxta bir balans siyasətindən bəhs edir. Bu, real balans siyasəti də deyil. Eyni zamanda balans siyasətinin müəyyən formaları, hədləri, sərhədləri var. Bəlkə də əvvəlki illərdə reallıq buna imkan verirdi. Amma indiki, 21-ci əsrin reallığı Azrbaycanın çağdaş dünyada öz yerini prinsipial şəkildə müəyyənləşdirməsini tələb edir. Azərbaycanın maraqları da ölkəmizin avroatlantik məkana inteqrasiyasını, Avropa Birliyi və NATO istiqamətində real addımlar atmasını istəyir. Bu gün bunu azad dünya da istəiyr. Çünki azad dünya öz sərhədlərini genişləndirmək, getdikcə daha çox ölkələrin, ərazilərin azad dünyanın qayadalarına görə idarə olunmasının tərəfdarıdır. Açıq şəkildə Azərbaycan hakimiyyətindən bu yöndə addımların gözləndiyinə işarələr vurulur. Son zamanlar Gürcüstanın bu addımları atmasına baxmayaraq, Azərbaycan hakimiyyəti bunu etmək istəmir, Rusiya və İranla müxtəlif manevrləri davam etdirir. Biz qonşularla normal münasibətlərin əleyhinə deyilik, əksinə, münasibətlərin inkişafının tərəfdarıyıq. Amma bütün bunlar Azərbaycanın əsas seçiminə, NATO-ya, Avropa Birliyinə daxil olmasına problem yaratmamalıdır.

Azərbaycan hakimiyyəti hansı tərəfin təzyiqləri çoxdursa, o yöndə Azərbaycanın maraqlarına uyğun olmayan qərarlar qəbul edib. Son dövrlərdə bu daha çox İran ətrafında baş verən hadisələrdə özünü göstərib. Ən biabırçı faktlardan biri bu yaxınlarda baş verdi. BMT Baş Assableyasında İranda insan haqlarının pozulması məsələsi müzakirə olundu. Orda o cümlədən İranda milli azlıqların hüquqlarının tapdanması məsələsi də qoyulmuşdu. Təsəvvür edin ki, İranda 35 milyonluq azərbaycanlının yaşamasını nəzərə almayan bu hakimiyyət digər avtoritar, totalitar rejimlərlə birgə həmin qətnamənin əleyhinə səs verdi. hətta İrandan asılı olan, onlardan qaz aldığına görə ehtiyatlı davranmağa məcbur olan Gürcüstan da bu məsələdə bitərəf qaldı. Bizim hakimiyyət isə bunu da bacarmadı və Azərbaycan məsələsinə öz münasibətini bir daha ortaya qoydu. Onsuz da Azərbaycanı təhdid edən, ölkəmiz üçün problemlər yaradan İran rejimi əgər nüvə silahı əldə edəcəksə, bu, Azərbyacan üçün təhlükəli vəziyyət yaradacaq. Faktiki olaraq İrandakı rejimin nüvə silahı əldə etməsi qlobal, regional təhlükə olduğu kimi, Azərbaycan üçün böyük təhlükədir və bu, Azərbaycanın suverenliyinin məhdudlaşdırılmasına gətirib çıxara ilər. Müsavat rəhbərliyi bu məsələni dəfələrlə müzakirə edib və mövqeyini ortaya qoyub. 2006-cı ildə İranın nüvə proqamınını qarşısınını alınası mükün olmadı. Danışıqlar yenə də davam edir. Təbii ki, biz məsələnin danışıqlar yoluyla həllinin tərəfdarıyıq. Eyni zamanda bu məsələnin həllində Azərbaycan dövləti hamıdan çox maraqlı olmalıdır.

Bu cür ağır vəziyyətdə olan ölkədə partiyaların normal fəaliyyət göstərməsi həddən artıq çətindir və Müsavat Partiyası belə ağır şəraitdə 2006-cı ildə fəaliyyətini davam etdirib. Partiyanın 2006-cı ildəki fəaliyyəti ilə bağlı prinsipial məqamlara toxunmaq istəyirəm. Bunlardan biri parlamentin işinə qatılmaqla bağlı qəbul etdiyimiz qərardır. Məclis müzakirələrdən sonra parlamentin işində iştirakla bağlı qərar verdi. hesab edirəm ki, ötən zaman bu addımın doğru olduğunu bir daha təsdiq etdi. O zaman bu məsələ ilə bağlı müxtəlif yanaşmalar oldu. Bizim əsas arqumetlərdən biri o oldu ki, mövcud vəziyyətdə əsas məsələ parlamentin işində işirak edib-etməməkdə deyil. Demişdik ki, parlamentin işində iştirak etməklə o fikirdə deyilik ki, ölkənin bütün problemlərini həll edəcəyik, bizim parlamentdəki kiçik bir qrupumuz orda məsələlərin həllinə nail olacaq. Nə də o düşüncədə də olmamışıq ki, əvvəlki müttəfiqlərimizin dediyi kimi, Milli Məclisin işindən imtina etmək her hansi bir uğurlu netice verəcək və irəliləyişə gətirib çıxaracaq. Sadəcə, biz demişdik ki,parlamentin işində iştirak bizə əlavə bir tribuna, əlavə bir resurs verəcək. Arxada qalan il də bunu sübut etdi. Bizim deputat qrupumuzdan irtica şəraitində parlamentdə böyük nəticələr gözləmək mümkün deyil. Amma qrup bir çox prinsipal məsələlərə ictimai diqqəti cəlb edib, Müsavatın, eyni zamanda demokratik düşərgənin, əslində Azərbaycanın maraqlarından çıxış edərək hakimiyyətin bir çox oyunlarının qarşısını almağa cəhd göstərdi. Xüsusən də son aylarda büdcəylə, sosial məsələlərlə, hərbi xidmətə çağırışla bağlı müzakirələrdə prinsipallıq nümayiş etdirərək, həm parlamentin daxilində ümumi fikrə təsir göstərə, həm də ölkədə bu məqamlara diqqət celb ede bildi. Təbii ki, nə biz, nə deputatlarımız bu fəaliyyətdən o qədər də razı deyilik və hesab edirik ki, daha çox işlər görmək olar. hesab edirik ki, növbəti ildə bu məsələyə daha çox diqqət olmalıdır.

Bizim parlamentin işində iştirakımız bahanə edildi və 2005-ci ilə yaratdığımız, kifayət qədər uğurlu fəaliyyət göstərən "Azadlıq" blokunda parçalanma baş verdi. Bu, bizim iradəmizin ziddinə oldu. Biz həmkarlarımıza təklif etdik ki, əməkdaşlığı davam etdirək, parlamertdə birgə iştirak edək, depuatat dostlarımız da təkcə Müsavatı yox, bloku, bütün düşərgəni təmisil etsin, bunu qəbul etmədilər. Təklif etdik ki, parlamentə qatılmaqla bağlı münasibətimiz fəqli olsa belə, bloku parçalamayaq, bir yerdə fəaliyyəti davam etdirək, bu mövqeyimiz də qəbul olunmadı. Bu halda biz təbii ki, qərarımızı verib, öz yolumuzu, mübarizəmizi davam etdirməliydik.
2006-cı ildə demokratik qüvvələrin əməkdaşlığı ictimai müzakirələrdə hallanan bir məsələ olsa da, bu yöndə ciddi irəliləyişə nail olmaq mümkün olmadı, yalnız azad sözə edilən təzyiqlərə görə məcburiyyət qarşısında demokratik qüvvələr Koordinasiya Şurasında bir araya gəldilər, qısa müddətdə birgə fəaliyyət mümkün oldu. Sonrakı mərhədədə isə təəssüf ki, bizim təkliflərə baxmayaraq Korrdinasiya Şurasının fəaliyyəti bərpa olunmayıb və bu imkandan səmərəli istifadə edilmir. halbuki bu qurum demokratik düşərgəni toparlamaq üçün uğurlu bir variant ola bilər. Biz də bunu nəzərə alaraq qurumun işinin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı təkliflərimizi hazırlayıb həm həmkarlarımıza, həm də ictimaiyyətə təqdim etmişik. O təkliflər yenə də qüvvədə qalır. Biz bu istiqamətdə səylərimizi davam etdirəcəyik.

Bu müddətdə prinisipial qərarlarımızdan biri də Mərkəzi Seçki Komissiyasının işində iştirakdan imtinayla bağlı olub. Bu da kifayət qədər mürəkkəb, çətin bir qərar idi. hakimiyyət Müsavata MSK-da iki yer, o cümlədən, katib postu təklif etsə də, biz hərtərəfli müzakirələrdən sonra bundan imtina etmək qərarına gəldik. Bəzən "parlmentin işində iştirak edən partiya seçki komissiyalarında da olmalıydı" fikirlərini eşidirik. Bu, formal baxımdan belədir. Seçki komissiyalarında iştirak çoxsaylı partiya üzvlərinin işlə, maaşla təmin edilməsi demək olsa belə, bundan imtina etdik. Amma əslində parlamentə qatılmaqla, seçki komissiyalarının işində iştirak fərqli məqamlardır. Fərq ondadır ki, biz parlamentə AŞ PA-da aparılan müzakirələrdən, ATƏT-in seçkilərə bağlı yekun hesabatı açıqlanandan sonra getdik. Əgər beynəlxalq birlik parlament seçkiləriylə bağlı prinsipial qərarlar çıxarsaydı, parlamentin tanınmaması, hətta mandatının AŞ PA-da müəyyən müddətə təxirə salınması variantında da iştirakdan imtina barədə ciddi düşünə bilərdik. Amma bunların heç iri baş vermədi, əksinə, beynəlxalq birlik parlamentin işində iştirak etməməyi qeyri-konstruktiv qərar kimi dəyərləndirdi. Bu parlamentlə əməkdaşlıq edəcəklərini bəyan etdilər. Bundan sonra bizim Milli Mclisin işində iştirak etməməyimizin məntiqi olmazdı. Amma indiki halda situasiya fərqlidir. Bizim MSK-nın işində iştirak etməməyimiz vəziyyətə kifayət qədər təsir edə bilər. Çünki bu məsələdə demokratik ictimaiyyət bizim kimi seçki komissiyalarının paritet əsaslarla formalaşmasının tərəfdarıdır. həm ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan haqları Bürosü, həm də Avropa Şurasının Venesiya Komissiyası seçki komissiyalarının paritet əsaslarla təkmilləşdirilməsini istəyirlər. Bu məsələdə beynəlxalq birliyin Azərbacan hakimiyyəti ilə həm açıq, həm də qapalı formada dialoqu davam edir. Bu yöndə hakimiyyətə tövsiyələr verilir. Belə bir şəraitdə bizim seçki komissiyalarında iştirak etməyimiz hakimiyyətin beynəlxalq təşkilatlarla aparılan danışaqlarda mövqeyini xeyli gücləndirərdi. Onlar deyəcəkdilər ki, müxalifət də seçki komissiyyalarında təmsil olunur. Bizim iştirak etməməyimiz isə bu bahənəni hakimiyyətin əlindən aldı və onlar ciddi bir şəkildə iddia edə bilmirlər ki, seçki komissiyalarında müxalifətin də təmsilçiləri var. Bunu biz reallıqdan da bilirik, beynəlxalq təşkilatlarla söhbətlərdən də görürük ki, bu, nəzərə alınır. Bu, prinsipial qərar idi. Əslində Azərbaycanın müasir tarixində ilk dəfədir ki, hansısa partiya seçki komissiyalarında onlara birbaşa yer təklif edildiyi halda həmin imkandan imtina edir. Bizim bu hərəkətimiz ölkədə demokratiyanın maraqlarını partiya mənafelərindən üstün tutmağımızın ciddi bir nümunəsi kimi qeyd olunmalıdır.

Bu il bizim fəaliyyətimizin böyük hissəsi zaman və əhəmiyyət etibarilə Müsavatın qurultayının və bu kontekstdə baş verən proseslərə aid oldu. Bu prosesdə mənfi və müsbət hadisələr də qeyd olunmalıdır. Mən hesab edirəm ki, şəraitin ağırlığına, məhdudiyyətlərə baxmayaraq, kifayət qədər güclü bir qurultay keçirə, Müsavatın gücünü nümayiş etdirə bildik. 2003-cü ilin prezident, 2005-ci ilin parlament seçkilərindən sonra ölkədəki ruh duşgünlü, ümidsizlik şəraitində müsavatçıların sınmadığı, mübarizənini davam etdirməyə hazır oduqlarını bir daha nümayiş etdirdik. Qurultayda partiyanın rəhbər orqanları, Məclis, MNTK, başqan seçildi. Qurultaydan sonra isə Məclisə seçkilər oldu, Divan, Məclisin sədri, katibi və komissiya sədrləri seçildi.

Yeri gəlmişkən, mən seçilən dostlarımızın hamısını təbrik etmək istəyirəm, Sülhəddin bəyi təbrik edirəm ki, bu gün ilk dəfədir ki, Məclisi idarə edir, kifayət qədər yaxşı idarə edir. Bundan sonrakı müddətdə də sizə uğurlar arzulayıram.

Bu proseslərdə müəyyən xoşagəlməz hadisələr də oldu. Qurutlayda müəyyən xoşagəlməz hadisələr də baş verdi, meclise secki zamani saxtakarliq cehdi oldu, bu, qeyd olunmalıdı, amma o da unudulmamalıdı ki, qurultayın özünün seçdiyi səs sayma komissiyası rəhbərliyin xəbəri və mudaxilesi olmadan bu cəhdin qarşısını aldı. Nəticədə Müsavatın azad və adələtli seçkilər keçirmək ənənəsinə sadiq qaldığı bir daha nümayiş etdirildi. Sonrakı mərhələdə biz çox gərgin bir Məclis sədri seçkiləri dövrünü yaşadıq, kifayət qədər gərginliklər oldu, kifayət qədər xoşagəlməz, hadisələr baş verdi, yersiz iradlar, qarşılıqlı ittihamlar səsləndi.

Amma bütün bunlar Müsavatın gücünü göstərdi. Azərbaycan hakimiyyəti bəzən açıq, bəzənsə üstüörtlü şəkildə iddia edir ki, Azərbaycan xalqı azad və ədalətli seçkilərə hazır deyil, əgər həqiqi bir seçki keçiriləcəksə, qarşıdurmalar yaranacaq, az qala vətəndaşq mübaribəsi hədinə qədər gedib çıxacaq. Qapalı danışıqlarda bunu çox deyirlər və Qərbi inandırmağa çalışırlar ki, bizim xalq demokratiyaya hazır deyil. Belə bir mərhələdə bizim də bu prosesin çətinliklərindən narahat olmağımız və hansısa bir şəkildə seçki yox, konsensus yoluyla məsələni həll etmək istəyimiz hardasa başa düşülən ola bilərdi. Bu müddətdə partiya daxilindən də, dostlardan da təkliflər eşidildi ki, bu cür gərginliyə ehtiyac yoxdur, hansısa bir konsensus tapıb məsələni həll etmək lazımdır. Təbii ki, konsensus hər zaman tapmaq mümkündür. Bizim bunu etməyə də kifayət qədər siyasi iradəmiz vardı. Amma mən hesab edirəm ki, Müsavat Partiyası ölkəyə demokratiya nümunəsi göstərməkdə davam etməlidir. Bunu dəfələrlə etmişik. Azərbaycanda ilk ilkin seçki nümünəsini Müsavat gerçəkləşdirib, bütün partiyadaxili seçkiləri gizli səsvermə yoluyla azad və ədalətli şəkildə keçirmək nümunəsini biz ortaya qoymuşuq. hesab edirəm ki, biz bu xətti davam etdirməliyk.

Sonrakı müddətdə də partiyanın aparatının formalaşdırılması və s. proseslərdə də müəyyən fikir ayrılıqları, qarşılıqlı mübahisələr oldu. Biz bütün bu məsələləri dostcasına, nizamnamə çərçivəsində həll edə bilərik. Müsavat Partiyasında elə bir problem yoxdur ki, onu nizamnamə çərçivəsində, aşkarlıq, şəffaflıq çərçivəsində, bütün fikirləri nəzər almaqla, çoxluğun səsi, azlığın mövqeyi nəzərə alınmaqla həll etmək mümkün olmasın. hesab edirəm ki, Müsavatın nizamnaməsi də, praktikası da bütün bu məsələlərlə bağlı partiya strukturlarında normal diskussiyalar aparmaq və qərarlar qəbul etməyə imkan verir.

Amma fakt odur ki, qurultay sonrakı dövr kifayət qədər uzun çəkdi, bizim 2006-cı il üçün hazırlanan yaxşı bir fəaliyyət proqramımız vardı. Onun gerçəkləşməsi üçün obyektiv səbəblər çox idi, amma vaxtımızın, enerjimizin bir hissəsinin də qurultay və ondan sonrakı proseslərə sərf olunması proqramdakı bütün müddəaların istədiyimiz şəkildə həyata keçirilməsinə problemlər yaratdı. O baxımdan biz 2007-ci il barədə ciddi düşünməliyik. Bu ilə çox ciddi yanaşmalıyıq. Bu günlərdə ATƏT-in Varşava Bürosunun rəhbəri Kristian Ştrohalla görüşəndə o dedi ki, biz 2007-ci ili imkanlar ili kimi dəyərləndiririk. Təbii ki, o, ATƏT-in yanaşması baxımından bunu deyir. Mən də hesab edirəm ki, biz də bu ildən maksimum istifadə etməyə çalışmalıyıq.

2007-ci il üçün Müsavatın fəaliyyət proqramı ilə bağlı mükəmməl sənəd hazırlanıb, sizlərə təqdim olunub. Onu müzakirə etmək lazımdır. Mən tezisvari şəkildə əsas fəaliyyət istiqamətləri barədə fikirlərimi bildirmək istəyirəm. Mən hesab edirəm ki, əsas fəaliyyət istiqamətləri aşağıdakı səkkiz istiqamət olmalıdır.
1.Müsavatın yenidən intellektual qüvvə mərkəzinə çevrilməsi. 90-cı illərin ortalarından başlayaraq biz bu nümunəni ortaya qoymuşduq. Partiyanın bütün strukturları çox aktiv şəkildə işləyirdi, çalışırdı. Demək olar ki, həyatın bütün sahələri ilə bağlı qanun layihələri, təkliflələr paketi işlənib hazırlanırdı, ictimaiyyətə, yeri gələndə hakimiyyətə təqdim olunurdu. Əslinə qalsa diqqətli bir araşdırmaçı 90-cı illərin sonlarından başlayaraq bu günə qədər Azərbaycanda müsbət adlandırıla biləcək addımların əksəriyyətinin Müsavatın proqram və konsepsiyalarında öz əksini tapdığının şahidi ola bilər. Bir çox məsələləri ilk dəfə olaraq Müsavat gündəmə gətirib, yalnız bir neçə ildən sonra hakimiyyət bu təkliflərdən, konsepsiyalardan istifadə edib. Biz 2003-cü ilə bütün bu göstəricilər üzrə gücümüzün pik nöqtəsində gəlmişik, seçkiləri də udmuşduq. Amma hakimiyyətin qəddarlığı, repressiyaları nəticəsində qələbəmizi gerçəkləşdirmək imkanı olmamışdı. Etiraf etmək lazımdır ki, sonrakı illərdə bu istiqamətdə diqqətimiz azalmışdı. hesab edirəm ki, həmin istiqamətdə görülən işləri bərpa etmək lazımdır. Kifayət qədər illər keçib. Bir çox proqramlarımızın, konsepsiyalarımızın təzələnməsi vacibdir. 2006-cı ildə bunları etməyə çalışdıq, amma az sahələrdə. 2007-ci ildə isə biz bunu etməliyik. Mən xüsusən sosial-iqtisadi sahəyə diqqətin artırılmasını məqsədəuyğun sayıram. Bütünü digər sahələrin önəmini kənara qoymadan. Bu sahədə çox ciddi araşdırmalara, təklifələrə ehtiyac var. hesab edirəm ki, Müsavat Partiyasının potensialı buna imkan verər.

2. Bu istiqamət isə partiyanın idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi olmalıdır. Bu sahədə görüləcək işlərimiz çoxdur. Problemlər olsa da, imkanlar da var. Bu imkanlardan istifadə edib idarə olunmasını gələn ildə təkmilləşdirməyə çalışmalıyıq.

3. Rayon təşkilatlarının işinin gücləndirilməsi. Bir çox rayon təşkilatlarının rəhbərləri burda iştirak edirlər. Biz onların fədakarlıqlarını çox yüksək qiymətləndiririk. Amma onu da etiraf edək ki, işi gücləndirmək üçün xeyli rezervlər var. Bu yönlərdə iş gücləndirilməlidir. Bu, rayon təşkilatlarının üzərinə düşən vəzifədir. Eyni zamanda partiya rəhbərliyi də mərkəzlə rayon təşkilatları arasında əlaqələrin gücləndirilməsi istiqamətində bir çox işlər görməlidir. Biz də bu işləri görməyə çalışmalıyıq.

4. Müsavat deputat qrupunun fəliyyətinin gücləndirilməsi, eyni zamanda partiyanın bu qrupa dəstəyinin artılımsasını düzgün sayıram. Bir qədər əvvəl də dedim, deputat qrupu mümkün olan qədər çalışıb, müsbət nəticələr də əldə olunub. Ancaq bu işi təkmiləşdirmək də mümkündür. Deputat dostlarımız da bu barədə düşünürlər. hesab edirəm ki, biz 2006-cı ildə deputat qrupupa daha çox dəstək verə bilərdik. 2007-ci ildə bütün bunları etməliyik. O qrupun parlamentdə rolunun, təsirinin artması üçün bir çox işlər görülə bilər və bunları etməliyk.

5. Demokratik düşərgədə uğurlu əməkdaşlıq modellərinin müəyyənləşiilməsi və reallaşdırılması baş verməldir. hesab edirəm ki, 2006-cı il mövcudluqlara, baş verənlərə qiymət vermək, bir az soyuqqanlı yanaşmaq üçün bir qədər əsaslar, faktlar verdi. Artıq konkret qərarlar qəbul etmək zamanıdır. Biz qeyd etdiyimiz kimi, Koordinasiya Şurası istiqamətində təkliflərimizi qüvvədə saxlayırıq və bu yöndə səylərimizi davam etdirəcəyik. hesab edirəm ki, həmkarlarımız bu yöndə obyektiv mövqe tutmalı, Koordinasiya Şurasının işinin alınmasında maraqlı olmalıdırlar. Biz bu qurum barədə danışanda hansısa siyasi bloku nəzərdə tutmuruq. heç kim düşünməməlidir ki, biz bu məsələdə hansıa siyasi birlik yaranmasını təklif edirik. Təkliflərimizdə də dəqiq şəkildə göstərilib ki, Şuranın ilk işlərindən biri bizim hansı sahələrdə əməkdaşlıq edə biləcəyimizi müəyyənəşdirmək olmalıdır. Yəni burda siyasi yox, funksional birlikdən söhbət gedir. Əgər həmkarlarımız bu məsələdə o qədər də maraq göstərməyəcəklərsə, biz Koordinasiya Şurasının gerçəkləşdirilməsi ilə bağlı başqa variantları da düşünməli olacağıq. Eyni zamanda 2007-ci ildə konkret siyasi birliklər barədə düşünməyin vaxtıdır. Bu barədə də ciddi düşünmək lazımdır.

6. Altıncı istiqamət kimi mən bütövlükdə partiyanın cəmiyyətlə əlaqələrinin genişləndirilməsi məqsədəuyğun sayıram. Bu, çox geniş bir işdir, burda bütün məsələlərdən - media, qəetlərlə əlaqələr, cəmiyyətin müxtəlif kəsimləri ilə əlaqələrdən söhbət gedir. Bu gün ümumi sözlər danışmaq yox, konkret məsələlərdə mövqe ortaya qoymaq lazımdır. İnsanlarımız görməlidir ki, onların hər bir problemində Müsavat Partiyası onlarla bir yerdədir. hər bir məqamda problemlərlə üzləşən insanlarımızla bir yerdə olmalıyıq, onlar bizim dəstəyimizi görməlidirlər. Gücümüz çatan məsələləri həll etməliyik, çatmayan məsələlərdə də insanlarımız görməlidirlər ki, onlarla bir yerdəyik, həmrəyik, onlar üçün çalışırıq.

7. Partiyanın xarici əlaqlərinin genişləndirilməsini nəzərə almaq lazımdır. Bu yöndə də görüləsi işlər var. İndiyə qədər nələrə namil olmuşuqsa, onları da əsas götürərək bu işləri xeyli gücləndirmək lazımdır. Yeri gəlmişkən, bu işin istiqamətlərindən biri də Avropa ilə əlaqələrin gücləndirilməsidir. Məclisin gündəliyində də bu məsələ var. Söhbət Avropa Liberal Demokrat və İslahat Partiyasına Müsavatın müraciət etməsi ilə bağlıdır. Onun adı partiya olsa da, əslində partiya deyil. Bu, Avropadakı bütün liberal partiyaları birləşdirən bir ittifaqdır. Son illərdə ittifaqın rəhbərləri ilə dəfələrlə görüşlərimiz olub. Bir çox baxımdan Müsavatın bu birliyə daxil olması bizim əlaqələrin genişlənməsinə, Müsavatın Avropada daha çox tanınmasına, əlaqələrinin genişlənməsinə gətirib çıxaracaq. Biz unutmamalıyıq ki, Müsavat yarandığı gündən liberal dəyərlərin daşıyıcısıdır. Partiyanın yaradıcıları müsavatçılıq ideyasını "milli zəmində liberal məfkurə" adlandırırdilar. Yəni bu əslinə qalsa, bizim keçdiyimiz yoldur. Yüz il ərzində bu yolu gedirik, bu gün də həmin yolu davam etdirməsində heç bir problem yoxdur. Bəzən fikirlər səslənir ki, bu ittifaqa daxil olmaq üçün partiyada proqram dəyişikliyi etməyə ehtiyac yarana bilər. Mən belə bir problemlə üzləşəcəyimizi güman etmirəm. Mən fikirdəyəm ki, Müsavatın proqramında liberal dəyərlər geniş şəkildə öz əksini tapıb. Avropa liberal partiyalarının içində elə partiyalar var ki, Sosial Liberal, eləsi var ki, Milli Liberal Partiyası adlanır. Güman etməyin ki, hansısa partiyanın adında milli sözü yoxdursa, həmin qurum öz milli maraqlarını unutmaq fikrindədir. Avropa partiyalarının hamısı liberal dəyərləri çox müqəddəs hesab etməklə yanaşı öz ölkələrinin, xalqlarının maraqlarını da gözəl dərk edirlər. Yeri gələndə o dəyərləri də qoruyurlar. Müsavat kimi tarixi, təcrübəli bir partiya üçün də bu məsələdə heç bir problem yoxdur. Biz həmin ittifaqa daxil olmaq barədə qərar qəbul etsək, müraciət hazırlayıb göndərəcəyik. Ondan sonra prosedurlar başlanacaq, mərhələləri keçə-keçə həmin ittifaqın üzvü olacağıq. Mən ittifaqın rəhərləriylə ilkin müzakirələr aparmışam. Onlar bildiriblər ki, Müsavatı həmin qurumda görməyə şad olarlar. Biz Azərbaycanın Avropaya inteqrasiyasını istəyiriksə, bütün məsələlərdə öndə olan Müsavatın bu məsələdə də öndə olmasının üstünlükləri var. Doğrudur, standartlar var biz də standartlar barədə düşünməliyik. Biz əgər Avropa Birliyinin üzvü olmaq istəyiriksə, deməli, o standartlar barədə də düşünməli, ölkəmizin bu standartara uyğunlaşmasında maraqlı olmalıyıq.

8. Bütün bu deyilənlərin zəminində və ayrıca bir məsələ kimi təbii ki, 2008-ci ilə hazırlıq hədəfinin müəyyənləşdirilməsinin tərəfdarıyam. Bəzən bizə deyirlər ki, gecikirsiniz. Amma mənə elə gəlir ki, gecikdiymiz bir şey yoxdur. Bizim əsas işimiz seçkilərdə qalib olub hakimiyyətə gəlməkdir. Fəaliyyətimiz hər zaman buna yönəlib. 2007-ci ildə də təklif etdiyim fəaliyyət proqramında göstərilən istiqamətlərdə fəaliyyət göstərə bilsək, hədəflərlə çata bilsək, bu elə 2008-ci ilə hazırlıqdır. Seçkilərlə bağlı qərarları isə istənilən mərhələdə qəbul edə bilərik. Mən bilən burda heç bir problem olmayacaq. Təbii ki, Müsavatın məqsədi hakimiyyətə gəlib, ölkəmizin, xalqımızın problemlərini həll etməkdir. Bizim bu günə qədər etdiklərimiz də, bundar sonra edəcəklərimiz də bu hədəfə doğru yönəlməlidir. Biz demokratik qüvvələrin hakimiyyətə gəlməsinin, məmləkətin problemlərinin həllinə çalışmalıyıq, inşallah, buna çalışacağıq ve nail olacagiq.