İşgəncələr, adam oğurluğu və saxta seçkilər ölkəsi
 
Dövlət Departamentinin hesabatına görə, Azərbaycanda pozulmayan insan haqları yoxdur

Xəbər verildiyi kimi, ABŞ Dövlət Departamenti dünyada insan haqlarının vəziyyətinə dair növbəti illik hesabatını açıqlayıb. Hesabatın Azərbaycana aid bölməsində deyildiyinə görə, bu sahədə vəziyyət 2006-cı ildə də pis olaraq qalıb. Polis özbaşınalıqları, işgəncələr, qanunsuz həbslər, korrupsiya və başqa insan haqları pozuntularına dair çoxsaylı faktlar hesabata daxil edilib. Hesabatda deyilir ki, ötən il ərzində azı üç nəfər polis bölmələrində verilən işgəncələrdən ölüb. Bu faktlardan biri ötən il aprelin 3-də Xızı Rayon Polis İdarəsində qeydə alınıb.

Namiq Məmmədov adlı şəxs polisin onu döyməsindən və işğəncə verməsindən sonra ölüb. Ancaq polis rəsmiləri onun ürək tutmasından vəfat etdiyini bildiriblər.
Bununla belə Məmmədovun bədənində işgəncə əlamətləri aşkar edildiyinə görə, faktla bağlı cinayət işi qaldırılıb. İyulun 25-də isə Mingəçevir Şəhər Polis İdarəsində Rasim Alışov aldığı işgəncələrdən ölüb. Bu faktla bağlı bəzi polis əməkdaşları barəsində araşdırma başlayıb. Sentyabrın 16-da Yuri Səfərəliyev adlı məhbus Qobustan həbsxanasında ölüb. Rəsmilər onun özünə qəsd etdiyini deyiblər. Avqustun 29-da isə İqtisadi İnkişaf Nazirliyinin keçmiş idarə rəisi Əlihüseyn Şalıyev saxlanıldığı təcridxanada ölü aşkar edilib. Rəsmilər onun intihar etdiyini deyiblər, ancaq insan haqları təşkilatları və mərhumun yaxınları buna şübhə edirlər. Hesabatda deyilir ki, Azərbaycan hakimiyyəti 2005-ci ildə polis idarələrində və həbsxanalarda işgəncələrdən ölənlərlə bağlı ciddi araşdırma aparmayıb və günahkarlar cəzalarını almayıb. Sənəddə ötən il Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi bölgəsində atəşkəsin pozulması nəticəsində Azərbaycan tərəfdən 29 nəfərin öldüyü, 44 nəfərin isə yaralandığı bildirilir.

Adam oğurluğu

Dövlət Departamenti qeyd edir ki, il ərzində Azərbaycanda siyasi motivli iki adam oğurluğu hadisəsi baş verib. Martın 6-da 6 naməlum şəxs “Azadlıq” qəzetinin əməkdaşı Fikrət Hüseynlini, sentyabrın 30-da isə Azərbaycanın ən nüfuzlu gündəlik qəzetlərindən birinin redaktoru Eynulla Fətullayevin atası oğurlanıb. Hesabatda 2005-ci ildə Beynəlxalq Bankın prezidentinin xanımının oğurlanması hadisəsi və bu işlə bağlı baş verənlər, Hacı Məmmədovun dəstəsinin üzə çıxarılması ilə bağlı qalmaqala da geniş yer verilir. Ermənistan tərəfindən əsir saxlanılan, yaxud müharibədə xəbərsiz itkin düşən Azərbaycan vətəndaşlarının sayı isə hesabatda deyildiyinə görə 4850 nəfərdir. Bu rəqəm Azərbaycan hökumətinə istinadən verilir.

İşgəncələr

Hesabatda deyilir ki, insan haqları təşkilatları ötən il Azərbaycanda polisin 40-50 məhbusa işgəncə verdiyi haqda faktlara malikdir. Baxmayaraq ki, qanuna görə işgəncə verilməsi 10 ilədək həbslə cəzalandırılır. Ancaq Azərbaycanda işğəncələrə görə məsuliyyət daşıyanlara qarşı cəzasıqlıq mühiti hökm sürür. Siyasi məhbuslar arasında işğəncələrə məruz qalanlar arasında ADP üzvü Natiq Əfəndiyevin adı qeyd edilib. Hesabatda deyilir ki, 2003-cü il prezident seçkilərindən sonra müxalifətin nümayişinin qəddarlıqla dağıdılmasında iştirak etməsinə baxmayaraq Vilayət Eyvazov 2005-ci ildə daxili işlər nazirinin birinci müavini təyin edilib. Ötən il o, həmin vəzifədə qalıb. Azərbaycan həbsxanalarında isə vəziyyət insan həyatı üçün təhlükəli olaraq qalır. Beynəlxalq Qırmızı Xaç Təşkilatının məlumatına görə, il ərzində 53 məhbus həbsxanalarda vərəmdən ölüb.

İnzibati həbslər də Azərbaycanda insan haqlarının ciddi şəkildə pozulmasına səbəb olan amillərdən biri olaraq qalır. İl ərzində 105 polisin insan haqlarını pozduğuna görə cəzalandırıldığı açıqlansa da, hakimiyyət bir çox hallarda belə hərəkətlərə yol vermiş polislərdən heç birini cinayət məsuliyyətinə cəlb etməyib. Qanuna görə, polis vətəndaşı məhkəmənin qərarı olmadan 24 saatdan çox həbsdə saxlaya bilməz. Ancaq qeydə alınan çoxsaylı faktlara görə polis bəzən vətəndaşı günlərlə heç bir məhkəmə sanksiyası olmadan həbsdə saxlayır. İnzibati həbslərdən isə müxalifət fəallarına qarşı təzyiq üçün geniş istifadə edilir.

Dövlət Departamenti 2005-ci il parlament seçkiləri ərəfəsində dövlət çevrilişinə cəhd ittihamı ilə həbs edilən yüksək rütbəli məmurların, o cümlədən keçmiş səhiyyə naziri Əli İnsanovun və keçmiş iqtisadi inkişaf naziri Fərhad Əliyevin işinə də geniş yer ayırıb. Bildirilir ki, insan haqları təşkilatları və vəkillər saxlanılan məmurlardan bir çoxunun səhhətinin ağır olmasına baxmayaraq, onların tibbi yardım almasına imkan verilmədiyini deyirlər. Bəzi QHT-lər isə keçmiş məmurların siyasi motivlərlə həbs edildiyini açıqlayıb. Sənəddə deyilir ki, Azərbaycanda müstəqil məhkəmə sisteminin olmaması ciddi problem olaraq qalır. İl ərzində siyasi motivli məhkəmə hökmləri ADP üzvü N.Əfəndyevə və Müsavat partiyasının fəalı Pirəli Orucova qarşı çıxarılıb.

Siyasi məhbus problemi

Hesabatda deyilir ki, yerli QHT-lər ölkədə siyasi məhbus probleminin qaldığını bildiriblər. Məlumatlara görə, siyasi məhbusların sayı 51-dir. Onların arasında “Yeni Fikir” gənclər təşkilatının fəalları da var. Bildirilir ki, xarici müşahidəçilər və insan haqları fəalları onların barəsində aparılan məhkəmə prosesinin beynəlxalq standartlara cavab vermədiyini, bu şəxslərin siyasi motivlərlə həbs edildiyini açıqlayıblar.

Söz azadlığı

Hesabatda deyildiyinə görə, ATƏT ötən il Azərbaycanda söz və mətbuat azadlıqları sahəsində vəziyyətin pisləşməkdə davam etdiyini açıqlayıb. İl ərzində jurnalistlərə qarşı çoxsaylı fiziki zorakılıqlar, həbslər və böhtan ittihamı ilə məhkəmə iddiaları qeydə alınıb. Bildirilir ki, il ərzində bir çox aparıcı müxalifətyönlü qəzetlər tirajlarını azaltmalı olublar. Sənəddə ölkədə yeganə müstəqil telekanal olan ANS-in bağlanması faktı da əks olunur. “Bizim Yol” qəzetinin redaktoru Bahəddin Həziyevin oğurlanaraq döyülməsi, naməlum şəxslərin onun ailə üzvlərini öldürməklə hədələməsi, “Azadlıq” qəzetinin əməkdaşı Mirzə Sakitin həbsi, “Gündəlik Azərbaycan” və “Realnıy Azerbaydjan” qəzetlərinin nəşrini dayandırmağa məcbur edilməsi kimi faktlar söz və mətbuat azadlıqları sahəsində vəziyyətin pisləşdiyini göstərən faktlar sırasına daxil edilib. Hesabatda “Monitor” jurnalının redaktoru Elmar Hüseynovun qatillərinin hələ də tapılmadığı qeyd olunur. Bildirilir ki, Daxili İşlər Nazirliyinin keçmiş yüksək rütbəli zabiti H.Məmmədov məhkəmə zamanı E.Hüseynovun keçmiş iqtisadi inkişaf naziri Fərhad Əliyevin sifarişi ilə öldürüldüyünü desə də, insan haqları fəalları və jurnalistin həmkarları bu etirafa şübhə ilə yanaşıblar.

Qeyd edək ki, hesabatda ən geniş bölmə məhz söz və mətbuat azadlıqlarının vəziyyətindən bəhs edilir. Ona görə ki, il ərzində bu sahədə daha çox pozuntular qeydə alınıb.

Dövlət Departamenti qeyd edir ki, Azərbaycanda sərbəst toplaşmaq azadlıqlarına da əməl edilmir. İl ərzində hakimiyyət siyasi partiyalara yürüş və mitinq keçirməyi faktiki olaraq qadağan edib. Seçkilərlə bağlı da Azərbaycanda vəziyyət dəyişməyib. Hesabatda deyildiyinə görə, ATƏT 2005-ci il parlament seçkilərinin nəticələrinə dair yekun rəyini ötən ilin əvvəlində açıqlayıb. Həmin rəydə göstərilir ki, seçkilər azad və ədalətli olmayıb. Azərbaycanda keçirilən sonuncu prezident seçkiləri də hesabatda deyildiyi kimi beynəlxalq standartlardan uzaq olub və İ.Əliyevin hakimiyyəti formal olaraq atasından təhvil almasına xidmət edib.

Hesabatda deyilir ki, müxalifət partiyaları ölkənin siyasi həyatında fəal rol oynamaqda davam ediblər. Bununla belə bir çox müxalifət fəalları hökumətin siyasi motivli təzqyiqlərinə və inzibati həbslərə məruz qalıblar. Azərbaycanda əmək hüquqları, uşaqların vəziyyəti, qadın alveri, korrupsiya və şəffaflıq sahəsində də ciddi problemlər qalır. Praktiki olaraq hesabat BMT-nin konvensiyası ilə təsbit olunmuş bütün əsas insan haqları və azadlıqları sahəsində ciddi pozuntuların baş verdiyini göstərir. Hesabata görə, Azərbaycanda 20 minədək erməni yaşayır. Qeyd olunmalıdır ki, Dövlət Departamentinin sənədində Azərbaycanda insan haqları sahəsində bərbad vəziyyəti əks etdirən faktlar əks olunsa da, hesabatın dili nisbətən yumşaqdır. Belə ki, mətbuat azadlıqlarının pozulması, jurnalistlərə qarşı hücumlar, işgəncələr kimi hallarla bağlı sənəddə faktların ehtiyatlı konstatasiyasına üstünlük verilib. Baxmayaraq ki, bu kimi faktlara görə siyasi hakimiyyətin birbaşa məsuliyyət daşıdığı şübhə doğurmur. Ümumiyyətlə, son illər Dövlət Departamentinin dünyada insan haqlarının vəziyyətinə dair hesabatlarının təsiri də ciddi şəkildə azalıb. Bu, ilk növbədə indiki ABŞ administrasiyasının siyasətindən qaynaqlanır.

Yeni Müsavat qəzeti, 09 mart 2007-ci il, Siyasət şöbəsi