ABŞ səfirinə Türkmənbaşı mükafatı

Ən kiçik mitinqdən doğan düşüncələr

Adamı harada sayarlar? Mitinqdə.

Əslində bu hesablama son illərin ən absurd mübahisə və müzakirələrindən biridir. Piyardır. Həm də qarasından. Bu üsuldan bir qayda olaraq müxalifətə qarşı istifadə ediblər. Halbuki mitinqlər heç də hər zaman nəyisə həll etmir. Hətta milyonların toplandığı etiraz aksiyasının ciddi siyasi effekt verməsi üçün real tarixi şərait lazımdır. Həmkarlardan biri deyir ki, basqı və təzyiqlərin olmadığı bir dönəmdə (1992-1993) Heydər Əliyevin tərəfdarlarının mitinqinə Müsavatın ən kiçik mitinqindən qat-qat az adam gəlirdi.

Müsavatın ən kiçik mitinqi isə bazar günü oldu. Papaqlı mitinq idi. Amansız soyuq adamlara sadəlik, təmizlik və rahatlıq gətirmişdi.

Amma adam bu dəfə çox gerçəkçi bir ovqatla fikirləşirdi. Gerçəkçi olmaq gözəlmiş. Hər kəs bilirdi ki, mitinq çox kiçikdir, çox az adam gəlib. Amma hər kəsdə bir rahatlıq vardı. Bu, çoxdan görmədiyim və sezmədiyim bir şeydi. Çoxsaylı mitinqlərdəki eyforiyadan daha səmimi hisslər doğururdu. Daha faydalı görünürdü.

Ən yaxşısı o idi ki, adamlar az olmaqlarından narahat deyildi. Utanmırdılar, çəkinmirdilər. Yarana biləcək mənfi reputasiyadan heç kim narahat deyildi. Yazılacaq məqalələrdən məyus olmağa hazırlaşmırdılar. Çoxdandır eşitmədiyimiz ritorik şüarlarla başa çatan yürüş üçün bundan yaxşı nəticə ola bilməzdi.

İsti otaqda oturub işıqpulunu verməyənlərin nə düşünməsi isə bu nəticə qarşısında bir heçdir.

O da bəllidir ki, Müsavatın son mitinqi gerçəkçi başla mitinq taktikası haqda yenidən düşünməyə zərurət yaratdı. Ondan imtina etməlimi? Bəlkə onu başqa bir taktika ilə sintez etmək lazımdır?

Müxalifətin iki problemi var. Bunlar hər kəsə aiddir: böyüyə də, kiçiyə də, köhnəyə də... Hətta tariximizi dəyişdirəcək yeni bir qüvvə yaransa belə, o da bu iki problemlə üz-üzədir.

Birincisi, cəmiyyətin inamı özünə qaytarılmalıdır. İnsanlar sabahın daha yaxşı olacağına əmin olmalıdır. İnamsızlıq milyonları yararsız bir kütləyə çevirir. İnamsız milyonlardansa inamlı, təşkil olunmuş azlıq daha güclüdür.

İkincisi, cəmiyyət ən təhlükəsiz yolla ölkəni və hakimiyyəti dəyişdirməyin mümkün olduğuna inanmalıdır.

Hər ikisi çətin problemdir. Amma xırdaca bir uğurla, ağıla gəlməyən bir addımla başlanğıc etmək olar.

Dünya dəyişib, gerçəkçi olmaq vaxtıdır. İnsanlar (böyük əksəriyyət) demokratiyanı uğrunda ölmək mümkün olan bir şey kimi qəbul etmir. Səbəbi bəllidir. Əsrlərdir bəşəriyyətə hakim olan klassik və modern yanaşmalar yerini yeni təfəkkürə verir. Neokonservativ və postmodern dövrünün durumu başqadır. Maneələri və əngəlləri fərqlidirsə, mübarizə üsulu da fərqli cəhətlər tələb etməlidir.

Sözgəlişi deyək ki, dünənki mitinqin əvəzinə Müsavat tərəfdarlarına və əhaliyə şəhərin 5 küçəsini rəngli və kiçik vərəqələr səpələməklə boyamağı təşkil etsəydi, tamam başqa effekt alınacaqdı. Üstəlik vərəqələri sayan olmayacaqdı. Həm də həmin vərəqələrdə belə yazılsaydı: “İşığı yenidən bahalaşdırın!” Yaxud bir gün dəniz sahilinə gələn adamlar Xəzərdə üzən minlərlə kağız gəmiciyi müşahidə etsə...

Nə üçün BMM-də ən yaşlı müxalifətçilər tədbir keçirib hökumətdən Azərbaycan qazının Gürcüstana daha ucuz satılmasını tələb etməsinlər? Gürcülərin əzab çəkməsindən nədən danışmayaq? Nədən ABŞ səfirinə Türkmənbaşı mükafatı verməyək?

Bütün bunlar heç də klassik, konservativ və modern olan mübarizə və etiraz üsullarından imtina etmək deyil. Sadəcə onlara əlavədir. Taktikanı, ardıcıllığı seçmək isə təşkilati məsələdir.

Modernin ilkin nəzəriyyəçilərindən olan Maks Veber şərafət deyilən bir dəyərdən danışırdı. Elə hədəflər var ki, təkcə lazım olan deyil, həm də şərəfdir. Elmlə məşğul olmaq. Milli mübarizə. Azadlıq mücadiləsi. Bu zaman insan təkcə fayda üçün fəaliyyət göstərmir, mübarizə aparmır. Burada şərafət ən böyük faydadır. Həyatdan da üstündür. Moderndə olan inqilabçının, mücahidin ortaya çıxması daha çox bu düşüncədən qaynaqlanırdı. Bu gün də mübarizə aparan radikal sollar da, İslam mücahidləri də belə düşünür.

Sual da budur, bəlkə yeni dövr gəlir?

ŞAHVƏLƏD ÇOBANOĞLU