ATDIĞIMIZ ADDIM DÜZGÜNDÜR
HAKİMİYYƏTİ MƏĞLUB ETMƏYƏ GÜCÜMÜZ ÇATACAQ
İsa Qəmbər: “Liberal İttifaqa üzv olmağımız Müsavatın və bütün demokratik qüvvələrin xeyrinədir”
İsa Qəmbər: “Şəxsi rahatlığımız naminə mübarizədən imtinadan söhbət gedə bilməz”

Müsavat Partiyasının Avropa Liberal Demokrat İslahat Partiyaları İttifaqına üzv olması son günlər gündəmin əsas müzakirə mövzusuna çevrilib. Məsələ ətrafında ən müxtəlif yanaşmalar ortaya çıxmaqdadır. Yaranmış məlumat qıtlığı səbəbindən aydınlaşması tələb olunan bir sıra suallar yaranıb. Bunun üçün də qəzetimizin redaktorları Azər Ayxan, Zahid Səfəroğlu və bu sətirlərin müəllifi Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbərlə görüşüb suallara aydınlıq gətirməyə çalışdıq.

- Müsavat Partiyasının Avropa Liberal Demokrat İslahat Partiyaları İttifaqına üzv olması ilə bağlı Müsavat cameəsində müəyyən narahatlıq müşahidə olunur. Həmin beynəlxalq qurumun önəm verdiyi dəyərlərin nə vaxtsa müsavatçılıq ideologiyası, prinsipləri ilə ziddiyyət təşkil etməsi təhlükəsi varmı? Ümumiyyətlə, Müsavat həmin quruma daxil olmaq üçün müraciət etməzdən əvvəl bütün müsbət və mənfilikləri nəzərə alıbmı?

- Müsavat Partiyasının Avropa Liberal Demokratik İslahat Partiyaları İttifaqı üzv olması barədə qərar 2006-cı il dekabrın 23-də Məclisinin toplantısında qəbul edilib. Bu qərar Müsavatın bütün ciddi qərarları kimi hərtərəfli müzakirələrdən, hamının fikri dinlənildikdən sonra demokratik prosedurlara uyğun şəkildə səsvermə keçirilməklə qəbul edilib. Səsvermə zamanı toplantıda iştirak edən Məclis üzvlərindən yalnız bir nəfər bu qərarın əleyhinə səs verib. Qərarın düzgünlüyünə məndə zərrə qədər şübhə yoxdur. Hesab edirəm ki, çox düzgün, zamanında verilmiş qərardır. Müsavat Partiyasının da, Azərbaycanın demokratik qüvvələrinin də mənafeyinə uyğundur. Bu ittifaqla bağlı, təbii ki, bizim kifayət qədər məlumatımız var. Son illərdə bir neçə dəfə qurultaylarında, tədbirlərində işttirak etmişəm. Bu ittifaqa daxil olan müxtəlif partiyaların qurultaylarına qatılmışam. Partiyaların sədrləri ilə, Avropa Parlamentindəki üzvləriylə görüşlərimiz olub. Təbii ki, bu ittifaqın mahiyyətinə bələdik. Yəni istənilən şəxs də buna asanlıqla bələd ola bilər. İnternetdə həmin ittifaqın saytına daxil olub bütün iformasiyaları rahatlıqla götürmək olar. İttifaqın mahiyyətini əks etdirən sənəd 1976-cı il martın 26-da Ştutqart şəhərində qəbul edilib və “Ştutqart bəyannaməsi” adlanır. Bu əsasnaməni əvəz edən sənəddir. Həmin sənədi araşdırsanız görərsiniz ki, bu, hər bir formada Müsavatın proqram məqsədləri ilə ziddiyyət təşkil eləmir. Əksinə, Müsavatın da hər zaman bağlı olduğu demokratik, liberal dəyərləri özündə əks etdirən mükəmməl sənəddir. İttifaqın əsas hədəflərini qısa şəkildə müəyyənləşdirən izahat da var həmin saytda. Üç istiqamətdə fəaliyyət nəzərdə tutulur. Birincisi, Avropa Birliyində və Avropada liberal-demokratik hərəkatı gücləndirmək, ikincisi, Avropadakı liberal demokrat siyasətçilərin bir-birilərini daha yaxşı tanımalarına, ortaq siyasi baxışlar formalaşdırmalarına yardım etmək, üçüncüsü isə Avropa Parlamentindəki seçkilərdə ortaq seçki platforması hazırlayıb iştirak etmək. Bu üçüncü məsələnin bizə aidiyyəti yoxdur. Çünki Azərbaycan Avropa Birliyinin üzvü deyil, ona görə də Avropa Parlamentinə olan seçkilərdə iştirak etmirik. Ancaq qalan ikisinin bizim maraqlara, dəyərlərə tam uyğun olduğuna hər hansı bir sual yoxdur. Eyni zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, bu ittifaqın 30 ildən artıq tarixi var. 30 ildə çox küləklər əsib, çox məsələlər müzakirə edilib, çox qətnamələr qəbul olunub. Təbii ki, biz bu müddətdə 30 il ərzində həmin ittifaqın qəbul etdiyi bütün sənədləri, qətnamələri geninə-boluna araşdırmamışıq. Sadəcə olaraq təəccüb doğuran odur ki, bu ittifaqın üstünlükləri, güclü cəhətləri, beynəlxalq əlaqələrin inkişafı baxımından verdiyi imkanlara diqqət yetirməyən bəzi jurnalistlər nədənsə, qurumun suallar yaradacaq bir-iki qətnaməsini tapıb diqqəti ona cəlb edirlər. Jurnalistləri ittiham eləmək fikrində deyiləm. Təbii ki, jurnalistlərə o sənədləri təqdim eləyən siyasətçilər də yox deyillər.

- Oraya qəbul edilərkən Müsavatın indiki proqramına dəyişiklik etmək tələbi qoyulubmu?

- Bu, ilkin mərhələdə bəzilərinin ortaya atdığı fikir idi. İddia edirdilər ki, Müsavat liberal ittifaqa girərsə, partiya proqram dəyişikliklərini həyata keçirməli, irsdən imtina etməli olacaq. Qəti şəkildə deyirəm ki, bunlar qeyri-ciddi söhbətlərdir. Müsavat ittifaqa daxil olarkən nəinki proqram dəyişikliyi tələbi və ya təklifi olmayıb, heç bu barədə söhbət belə aparılmayıb. Biz orada Avropa liberallarının Müsavat Partiyasına nə qədər sayğı ilə yanaşdığını gördük. Özü də onlar Müsavatın yalnız bugünkü fəaliyyəti ilə yox, təxminən yüzillik tarixi ilə tanışdılar. Mən diqqət elədim ki, partiyamızın tarixini araşdırıblar, 1911-ci ildə Müsavat Partiyası qurularkən islami dəyərlərə daha çox üstünlük verildiyindən də xəbərdardırlar. Sonrakı müddətlərdə Müsavatın proqramında müəyyən dəyişikliklərin baş verməsindən də kifayət qədər məlumatlıdırlar. Onlar üçün çox maraqlıdır ki, Azərbaycanda - Şərq, müsəlman ölkəsində belə bir mükəmməl partiya mövcuddur. Konqresdə sözü mənə verərkən təqdimat zamanı deyildi ki, İsa Qəmbər Müsavat Partiyasının başqanıdır. Müsavat yüz illik şərəfli bir tarixə malik, liberal dəyərlərə əsaslanan partiyadır və əgər Azərbaycanda normal seçkilər keçirilsəydi, səslər düzgün sayılsaydı bu gün Azərbaycanda Müsavat hakimiyyətdə, İsa Qəmbər də prezident olardı. Yəni bu cür təqdimatla 40-a yaxın Avropa ölkəsinin liberal partiyalarının, onların deputatlarının, Avropa Parlamentinin deputatlarının və bir sıra Avropa ölkələrinin baş nazirlərinin, Avropa Birliyinin komissarlarının iştirak etdiyi toplantıda Müsavat Partiyası bu şəkildə təqdim olunur. Bu, Avropa liberallarının Müsavat Partiyasına münasibəti, bu da bəzi dostlarımızın heç bir şeyə əsaslanmayan narahatçılığı.

- Nəsib Nəsibli bəyan edir ki, əgər Müsavatın proqramı dəyişsə, partiyadan gedəcək. Nəsib bəy Müsavatın bərpasında xidmətləri olan şəxsdir və kifayət qədər ciddi adamdır. Sizcə, onun bu narahatçılığı nə ilə bağlıdır?

- Ənənələrimizə uyğun şəkildə hər bir şəxsin fikrinə, mövqeyinə hörmətlə yanaşırıq. O cümlədən Nəsib bəyə də hörmətimiz var, onun fikirlərinə də ehtiramla yanaşırıq. Sadəcə olaraq, hesab edirik ki, bu narahatçılıqların əsası yoxdur. O ki qaldı proqram dəyişəcəyi halda partiyanı tərk eləmək məsələsinə, burada bir söz demək çətindir. Yəni əvvəla, bizim bu gün proqram dəyişikliyi etmək planımız yoxdur və qarşımızda belə bir şərt də qoyulmayıb, qoyula da bilməz. İkincisi, əgər, müsavatçılardan proqramı dəyişmək istəyən olsa bu müzakirə olunacaq, müzakirələrdə Nəsib bəy də, başqaları da iştirak edəcək, fikirlər səslənəcək, sonunda isə hansısa bir fikir qəbul olunacaq. Necə ki, 1997-ci ildə bu qəbul olunmuşdu. Yəni fikri qəbul edilməyən şəxs partiyadan çəkilmək istəyirsə, heç kim bir söz deyə bilməz. Ancaq düşünürəm ki, belə bir problem, təhlükə yoxdur. O baxımdan da heç kimin narahatçılığına da ehtiyac görmürəm.

- Türkiyədən Avropa Liberal Demokrat İslahatlar Partiyaları İttifaqına üzv olan partiya yoxdur. Bu nə ilə bağlıdır?

- Bu səbəbləri xüsusi araşdırmamışam. Ancaq Türkiyənin Liberal-Demokrat partisi Liberal İnternasionalın üzvüdür. Bolqarıstanda milli azlıq olan türklərin partiyası isə həm Avropa Liberal İttifaqının, həm də Liberal İnternasionalın üzvüdür. Söhbət tanınmış siyasətçi Əhməd Doğanın partiyasından gedir. Onun müavini Cövdət Çakarov isə iki il əvvəl Liberal İnternasionalın vitse-prezidenti seçilmişdi. ALDİP-in builki Birlik qurultayında Quzey Kıprısdan Ulusal Birlik Partisi millət vəkili ilə görüşdüm, onlar da bu ittifaqa daxil olmaq üçün müraciət ediblər. Ancaq eyni zamanda Ermənistandan da həmin ittifaqda partiya yoxdur. Qurumda təmsil olunan Almaniyanın Demokratlar Partiyasının öndə olan şəxslərindən biri qraf Lamsdorfla geniş söhbətimiz oldu. O, məndən Türkiyənin Avropa Birliyinə qəbul olunması ilə bağlı fikrimi soruşdu. Ona ətraflı şəkildə izah elədim ki, Avropa Birliyinə qəbul edilməsi məsələsi təkcə Türkiyə üçün sınaq deyil. Avropa Birliyinə qəbul olunmaq üçün birliyin Kopenhagendə müəyyənləşmiş meyarlarına cavab verməyi Türkiyə boynuna götürüb. Ancaq eyni zamanda bu, Avropa Birliyinin özü üçün də sınaqdır. Avropa üçün bir sınaqdır ki, onlar önəmli müsəlman ölkəsini öz sıralarına qəbul edə bilirlər, yoxsa yox? İzah elədim ki, Türkiyədə ciddi siyasi qüvvələrin heç biri Avropa Birliyinə qəbulun əleyhinə deyil. Ancaq Avropa Birliyinin hər zaman Türkiyənin qarşısında müxtəlif şərtlər qoyması, problemlər çıxarması Türkiyədə hər bir kəsi narahat edir və bu, əks reaksiya yaradır. Ona görə də məsələ həllini tapmalıdır və Avropa bəyan elədiyi dəyərlərə uyğun şəkildə yoluna davam eləmək istəyirsə, gələcək dövr xristian dünyası ilə islam dünyası arasında qarşıdurma şəklində yox, birgə əməkdaşlıq şəklində görülməlidir. Almaniyalı həmsöhbətimdən bu məsələyə maraq göstərməsinin səbəbini soruşdum. İzah elədi ki, o, Azad Demokratlar Partiyasının Türkiyə üzrə sözçüsüdür. Bu, bir epizoddur. Burda minlərlə siyasətçilər var. Ən müxtəlif vəzifələr tutan, öz ölkələrinin parlamentlərində önəmli mövqeləri olan şəxslər, partiyalar var. Bu ittifaqın üzvü olan partiyaların 6-sının rəhbəri öz ölkəsində baş nazirdir. 15-dən çox partiya öz ölkələrində hökumətdə təmsil olunurlar. Avropa Birliyinin komissarlarının 8 nəfəri Müsavatın daxil olduğu liberal birliyin üzvü olan şəxslərdir. Onlardan biri - finlandiyalı siyasətçi Olli Rehn qurultayda çıxış da etdi. Avropa Birliyinin genişlənmədən sorumlu komissarıdır. Yəni Türkiyənin də Avropa Birliyinə qəbulu ilə bağlı proseslərdə fəal mövqeyi, həlledici təsiri olan şəxslərdəndir. Çox maraqlı çıxışı oldu. Sonra mən onun internetdə müsahibələrini tapıb oxudum. Birmənalı mövqelər ortaya qoyur. Yəni o və digər liberallar birmənalı şəkildə deyirlər ki, 1915-ci il hadisələrini Avropa Birliyinə qəbul olmaq üçün Türkiyənin qarşısında şərt kimi qoymaq düzgün deyil. Bu hadisələri tarixçilər araşdırmalıdırlar, məsələ siyasiləşdirilməməlidir.

- PKK məsələsində mövqeləri necədir? Deyilənlərə görə, bu məsələdə birmənalı olaraq Türkiyəni müdafiə etmirlər.

- Yenə də bayaq dediyim məqam üzə çıxır. Harda ki, Avropa liberallarının mövqeyi bizim maraqlarmıza uyğun görünür, elə bil o məsələlər sizi az maraqlandırır.

- Müsbət məsələlər müsbətdir...

- Müsbəti çatdırdıqmı ictimaiyyətə?! Müsavatın Avropa Liberal Demokrat İslahat Partiyaları İttifaqına daxil olması barədə məlumat Azərbaycana çatanda bir çox şəxslər bizi təbrik edirdilər. İndi bəzi dostlarımızın təşəbbüsü ilə bu ittifaqın Azərbaycanda birmənalı qarşılanmayan cəhətləri müzakirə mövzusuna çevrilib. Biz bu ittifaqın Azərbaycana, Müsavata verdiyi imkanları ictimaiyyətə, müsavatçılara çatdırdıqmı? Bu işi görüb qurtardıqmı ki, deyirsiz, müsbət müsbətdir. Müsbət o zaman müsbətdir ki, onu hamı bilir. Bilirmi bizim ictimaiyyət bu müsbəti? Sayta girib o ittifaqın verdiyi imkanları araşdırdınızmı? O imkanları “Yeni Müsavat”ın oxucularına çatdırdınızmı? Bayaq çıxış etdiyini xatırlatdığım Avropa Birliyinin komissarı Olli Rehn müsahibəsində PKK-nın terror aktlarını qəti şəkildə pisləyib. Türkiyə hökumətinin öz vətəndaşlarının təhlükəsizliyini müdafiə eləməyə tam haqqı olduğunu bildirib. Bu məsələdə Avropa Birliyinin Türkiyə ilə birgə olduğunu bəyan edib. Yəni bu Avropa Liberal Demokrat İslahat Partiyaları İttifaqının PKK məsələsinə yanaşmasının bir nümunəsidir. Burada bəzi yanaşmalar təqdim olunur ki, guya Avropa liberalları PKK-nı müdafiə edirlər. Bu həqiqətən uyğun olmayan məlumatdır. Avropa liberalları bütün Avropa siyasətçiləri kimi milli azlıqların hüquqlarını müdafiə edir. Bunu hansısa bir şəkildə PKK ilə bağlamaq heç bir məntiqə sığmır. Liberallar qəbul etdikləri sənədlərdə də, çıxışlarında da PKK terrorunu birmənalı pisləyirlər.

- Qarabağ məsələsində onların mövqeyi necədir?

- Bu məsələni izləmək, araşdırmaq lazımdır. Təbii ki, bu, diqqətimizdə olacaq. Hesab edirəm ki, bizim bu ittifaqın üzvü olmağımız Qarabağla bağlı həqiqətlərin Avropa liberallarına daha dolğun, daha ətraflı şəkildə çatdırılmasına kömək edəcək.

- Əsas iradlardan biri məhz elə indicə siz dediyiniz kimi ətraflı araşdırma aparılmadan həmin ittifaqa üzv olmaq üçün müraciət etməkdir. Hərtərəfli araşdırma aparılmadan üzvlük üçün bir quruma ərizə ilə müraciət etməyi haradasa bir qüsur kimi qəbul edirsinizmi? Ən azı, sözügedən ittifaqın Qarabağ məsələsində mövqeyinin necə olduğunun araşdırılması vacib deyildimi?

- Sizə izah elədim ki, biz bu təşkilatın mahiyyətini araşdırdıqdan sonra qəbul olunmaq üçün müraciət etmişik. İzah elədim ki, bu ittifaqın əsasnaməsini 1976-cı ildə Ştutqartda qəbul edilmiş bəyannamə təşkil edir. Sonra sizə şərh elədim ki, 30 ildən artıq müddətdə bu təşkilatın qəbul etdiyi bütün sənədləri hələ araşdırmamışıq. Burda da hansısa bir qəbahət axtarmaq düzgün olmazdı. Çünki guya kimsə Müsavat Partiyasına qəbul olunanda Müsavatın 100 ilə yaxın müddətdə qəbul etdiyi bütün qərarları, qətnamələri, bəyanatları oxuyub sonra müraciət edir? Xeyr, ən yaxşı halda proqramı, nizamnaməni və bugünkü fəaliyyəti öyrənir. 100 il ərzində qəbul olunmuş qərarları, bəyanatları oxuyub demirlər ki, filan yerdə vergül mənim xoşuma gəlmir, ona görə də Müsavata üzvlük üçün ərizə vermək olmaz. Siz elə bir adam tanıyırsınızmı ki, 1992-ci ildən bu günə qədər Müsavatın qəbul etdiyi bütün qərarları, bəyanatları oxusun və bundan sonra qərar versin ki, partiyaya gəlirəm, yoxsa yox. Eləcə də hər hansı təşkilata daxil olarkən həlledici məsələ onun fundamental dəyərləri, proqram sənədləridir. Liberalların da fundamental dəyərləri insan azadlıqları, demokratik dəyərlərdir. Əsasnamələri ilə tanış olub oxucularınıza da çatdırsanız, çox yaxşı olar. Sualımızın son hissəsinə gəldikdə isə nəzərə alın ki, elə bizim bu ittifaqın üzvü olmağımız orada Qarabağ məsələsində daha obyektiv mövqe tutulmasına təsir edəcək.

- Müsavatın sözügedən ittifaqa üzv olması ilə bağlı əsas mübahisə yaradan həmin qurumun Türkiyədə yaşayan kürdlərlə bağlı qəbul elədiyi qətnamədir. Bu, doğrudanmı sizin dediyiniz kimi o qədər də təhlükəli və əhəmiyyətli məsələ deyil və bunun Müsavat Partiyası ilə Türkiyədəki bəzi qüvvələr arasında problem yaratmayacaq dərəcədə əhəmiyyəti yoxdur?

- Siz Avropa Birliyinin kürd məsələsi ilə bağlı mövqeyindən, qərarlarından, qətnamələrindən xəbərdarsınız?

- Xeyr. Çünki ittifaqın kürd məsələsinə necə yanaşması bizə dünən məlum olub. Ona görə də təşkilatın qətnamələri ilə yaxından tanış ola bilməmişik.

- Deməli, ən azı bir müsbət cəhəti özünüz üçün qeyd edin ki, Müsavatın bu addımından sonra Azərbaycanda jurnalistlər Avropa təşkilatları ilə daha çox maraqlanmağa başlayıblar. Avropa Birliyinin milli azlıqlar məsələsinə yanaşması ilə Avropa liberallarının milli azlıqlar məsələsinə yanaşmasında heç bir fərq yoxdur. Əslinə qalsa, Azərbaycan dövlətinin, siyasi təşkilatlarının da bu məsələdə - yəni söhbət təkcə kürdlərə yanaşmadan getmir - fundamental mövqeyi fərqli ola bilməz. Xatırladıram ki, Azərbaycanda milli azlıqların hüquqları ilə bağlı sənəd Əbülfəz Elçibəyin hakimiyyəti dövründə qəbul olunub. İndiyə qədər də nümunəvi sənəd kimi xatırlanır və istifadə edilir. Ən radikal separatçı mövqedən çıxış eləmək istəyən insanlar belə, onların qarşılarına həmin sənəd qoyulanda etiraz eləməyə arqument tapa bilmirlər. Milli azlıqların hüquqları ilə bağlı müddəalar Azərbaycanın konstitusiyasında da öz əksini tapıb. Konkret olaraq, Türkiyə məsələsində əgər söhbət kürdlərdən getsəydi, məncə, bu, heç bir problem yaratmazdı. Çünki Türkiyə demokratik ölkədir. Söhbət ondan gedir ki, Türkiyədə kürdlərin haqları uğrunda mübarizə adı altında PKK adlı bir təşkilat fəaliyyət göstərir. PKK indiyədək on minlərlə insanın məhvinə səbəb olub. Burda kürdlərlə PKK arasında sərhəd qoymağı bacarmaq lazımdır. Türkiyənin dövlət adamlarının da yanaşması bu cürdür. Türkiyədə bu məsələlərdə ən prinsipial mövqe tutan Milliyyətçi Hərəkat Partiyasıdır. MHP-nin sənədlərinə baxsanız görərsiniz ki, onlar da PKK ilə kürdləri heç vaxt eyniləşdirməyiblər. Mənə belə gəlir ki, bu baxımdan da Avropa liberallarının etnik kürdlərə yanaşmasında hansısa bir kriminal görmək yersizdir.

- Nəsib Nəsibli bildirir ki, Müsavat Partiyası millətçiliyi liberallıqdan arxa plana keçirir. Doğrudanmı belədir və Avropa Liberal Demokrat İslahat Partiyaları İttifaqına qoşulmaq bu planın tərkib hissəsidir? Nəsib bəy qeyd edir ki, bütün Avropada liberallıq iflasa uğramaqdadır, mühafizəkarlıq isə əksinə, getdikcə daha çox yayılır.

- Birinci qeyd etdiyiniz məsələ obyektiv yanaşma deyil. İkinci məsələ-sual isə maraqlıdır. Birinci ilə bağlı onu deyim ki, Müsavat qurucuları Azərbaycan xalqına elə bir mükəmməl irs qoyub gediblər ki, bu irs Avropanın aparıcı siyasətçiləri tərəfindən qeyd-şərtsiz qəbul olunur. Biz fəxr eləməliyik ki, dünyada liberalizmin daşıyıcıları olan insanlar Müsavatın 100 illik proseslərdəki fəaliyyətinə, proqram sənədlərinə, bugünkü fəaliyyətinə qiymət verib Müsavatı öz sıralarına qürurla qəbul edirlər. Hazırda dünyada ifrat mövqelərdən imtina prosesi gedir. Yəni bu gün heç bir normal demokratik ölkədə ifrat millətçi partiyanın uğur qazandığının şahidi ola bilməzsiniz. Avropa ölkələrinin heç birində ifrat solçu, ifrat sağçı partiya irəli gedə bilməz. Hakimiyyətə gələn qüvvələr hər zaman mərkəzdə olurlar və əgər sağ mərkəzçidirsə solların, sol mərkəzçidirsə sağların bəzi iddialarını qəbul edirlər. Müsavat ideoloqları isə bu problemi yüz il əvvəl həll ediblər. Elə bir proqram ortaya qoyublar ki, burda milli və liberal dəyərlər də, milli təsanüd və dini-mənəvi dəyərlər də öz əksini tapıb. Bununla fəxr eləmək lazımdır. İndiyədək heç zaman Müsavatın proqramında, müsavatçılıqdakı bir dəyəri başqa dəyərə qarşı qoyan haqlı olmayıb. İndi də haqlı ola bilməz. Bu dəyərləri kompleks halda qəbul eləmək lazımdır.

Yenə xatırlatmaq istəyirəm ki, Müsavat ideoloqları müsavatçılığı liberal-demokratik milli məfkurə kimi tərif ediblər. Üçüncü bir məqama toxunaq. Unutmaq olmaz ki, Müsavat Partiyası müstəmləkə şəraitində yaranıb. İkiillik müstəqillikdən sonra müsavatçılar 1920-ci ildən 1991-ci ilədək Azərbaycanda müəyyən müddət gizli şəraitdə, xaricdə isə mühacir statusunda Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparıblar. Bir millətin müstəqilliyi millət üçün ən böyük hədəfdir. Bu baxımdan millətçiliyin bu illər ərzində öndə olması bütün o digər dəyərlərin içində normaldır və heç bir sual yarada bilməz. Müsavatı bərpa etdiyimiz ilk illərdə də müstəqillik hələ yeni əldə olunurdu, müstəqilliyimizə real təhlükələr var idi. O zaman da bu hədəfə həlledici bir hədəf kimi prioritet idi. İndi rahat şəkildə deyə bilərik, Azərbaycanın müstəqilliyi geridönməz xarakter alıb.

Yeri gəlmişkən, müstəqilliyin geridönməz xarakter almasının təminatçılarından biri azad dünyadır. Azad dünya - Avropa, Amerika amili olmasa, biz yenə Rusiya və İran kimi ekspansionist dövlətlərlə təkbətək qala bilərik. Yəni hazırda müstəqil Azərbaycanın problemləri nə qədər çox olsa da, bu problemlərin həlli yolu demokratiyadan, liberal dəyərlərin dərkindən və tətbiqindən keçir. Bu gün Azərbaycan xalqının öz potensial gücünü reallaşdıra bilməsi üçün xalqımıza, cəmiyyətimizə və hər bir insanımıza azadlıq verilməlidir. Bunun da ən düzgün yolu, metodikası liberalizmin inkişafıdır.

Mühafizəkarlığın inkişafı məsələsinə gəlincə, mən bir neçə gün əvvəlki mətbuat konfansında da qeyd etdim ki, bizim seçə biləcəyimiz digər imkan mühafizəkar qüvvələrdir, Xristian Demokrat Partiyalarının İttifaqıdır. Bu mühafizəkarlar mənə əsasən maraqlar üzərində qurulmuş qüvvə kimi görünür. Təsadüfi deyil ki, onlar bir çox Qərb ölkələrində hakimiyyətdədirlər, yaxud uzun müddət hakimiyyətdə olublar və onların iqtidarda olduğu dövlətlər demokratiya məsələsini ikinci plana keçirməyə razılaşıblar, enerji və sabitlik məsələlərini demokratik dəyərlərdən öndə görüblər. Liberal qanad isə dəyərlərə və bəyan etdiyi ideallara üstünlük verirlər. Onlar üçün insanın azadlığı fundamental məsələdir. Ola bilər ki, mühafizəkarların güclənməsi tezisinin həqiqətdən xali olmadığını burda qeyd edək. Ancaq bunun məhz Avropanın özündə bir böhran kimi tanınmasını da yaddan çıxarmayaq. Unutmayaq ki, bir sıra mütəfəkkirlərin də dediyi kimi, bəşəriyyətin böhrandan çıxarılmasının yolu maraqlara yox, dəyərlərə üstünlük verilməsindən keçir.

- Bəzilərinin fikrincə, İsa Qəmbər partiyanın başqanı olaraq Müsavatın ənənəvi millətçi və islamçı imicindən narahatdır. Ona görə də bu cür manevrlərlə uzun illər formalaşmış rəyi, imici dəyişmək istəyir. Bu fikirlərdə həqiqət elementi varmı?

- Bilirsiniz ki, bir şəxs olaraq mən narahat adam deyiləm. Mənim liberal ittifaqa daxil olmaq mövqeyində olmağım siz deyən məsələ ilə bağlı deyil. Ancaq eyni zamanda onu da inkar eləmək olmaz ki, Müsavatın dünyada yanlış bir şəkildə tanınması gerçəyi də var. Rusiyanın və bəzi Qərb ölkələrinin internet saytlarına baxsanız Müsavatı panislamçı, pantürkist, şovinist bir partiya kimi tanıyanlar və təqdim edənlər var. Axı bu, həqiqətəuyğun deyil. Müsavat yarandığı gündən müstəqillik uğrunda mübarizə aparıb, bu mübarizədə Rusiya imperiyası tərkibində olan digər türk xalqlarıyla, müsəlmanlarla birgə olmağı hədəfləyib. Bu, panislamizm, pantürkizm deyil. Bu, müstəmləkədən azad olmaq yolunda birlikdir, əməkdaşlıqdır. Əgər bir qədər əvvəl mənim söylədiyim kimi Avropanın aparıcı qüvvələri Müsavat Partiyasını liberal dəyərlərə sədaqətli siyasi qüvvə olaraq öz sıralarına qəbul edirlərsə, bunun özü Müsavat haqqında həmin o yanlış fikirlərin aradan qalxması deməkdir. Müsavatın dünyada daha yaxşı tanınması deməkdir. Eyni zamanda bu, bir prosesin ilkin addımıdır. Liberal ittifaq çox böyük imkanlar yaradan şəbəkədir. Bu şəbəkədən nə cür istifadə edəcəyimiz bizdən asılıdır. Biz bir addımla 30-dan artıq Avropa ölkəsində 50 müttəfiq partiya əldə etmişik.

- Bu şəbəkə gələn il prezident seçkilərində Müsavata, Azərbaycanda demokratiyaya hansısa formada dəstək verəcəkmi?

- Liberal ittifaqla əlaqələrimizi birgünlük məsələ, yaxud bir seçkilik məsələ kimi qəbul eləmirəm. Bu, prinsipial bir qərarıdır və davamlı olacaq. Aydın məsələdir ki, liberallar dəyərlərə önəm verən bir qüvvə kimi Azərbaycanda da azadlıqlara, demokratiyaya, seçkilərin şəffaflığına diqqət göstərirlər. Təsadüfi deyil ki, 2005-ci ildə Avropa Parlamentində Azərbaycandakı seçkilərlə bağlı bir qətnamə qəbul edilmişdi. Həmin qətnamə Avropa Parlamentindəki liberal qrupun təşəbbüsü ilə qəbul olunmuşdu.
Təbii ki, gələn il bu istiqamətdə addımlar olacaq. Onlar bizim fikirlərimizlə maraqlandılar ki, seçkilərlə bağlı nə edə bilərlər? Həm Avropa Parlamentində, həm öz ölkələrindəki parlamentlərdə, həm öz ölkələrinin hakimiyyətlərinə təsir göstərmək və sair üsullarla addımlar olacaq. Bunlar olacaq, ancaq mən istəmirəm ki, biz bir tərəfdən maraqlara yox, dəyərlərə üstünlük verən ittifaq kimi tanımladaq, sonra da o ittifaqı partiyamızın bugünkü maraqlarında önəçəkək.

- Quruma daxil olmaq məsələsinin Müsavatda bir ciddi gərginlik yaratmayacağına, qopmaların olmayacağına əminliyiniz var? Nəsib bəy deyib ki, Müsavatın proqramı dəyişsə, partiyadan gedəcək.

- Nəsib bəy deyir ki, proqram dəyişməsə, partiyadan getmək fikri yoxdur. Böyük əksəriyyətin də ki, proqramı dəyişmək fikri yoxdur. Ona görə də mən hər hansı problem görmürəm.

- Bəs hakimiyyət yaranmış vəziyyətdən Müsavata qarşı yararlana, antitəbliğat qura bilərmi?

- Hakimiyyət təbii ki, Müsavatın fəaliyyətindən, seçkilərdə iştirak qərarından narahatdır. Bunu mən söz olaraq yox, məlumat olaraq deyirəm. Hakimiyyətdaxili proseslərdən xəbərdar olan bir adam kimi deyirəm ki, Müsavatın Avropa Liberal İttifaqına qəbul olunması da iqtidardakılarda narahatlıq yaradıb. Bunu da mən faktlarla bilirəm ki, kimlər kimlərə zəng edib, kimlər kimdən və nədən narahatçılıqlarını ifadə ediblər. Cəmiyyətdə maraqlı bir proses başlayıb. Bir neçə gün əvvəl tanınmış siyasətçilərdən birinin müsahibəsini gördüm. Hər zaman olduğu kimi yenə Müsavat Partiyası haqqında yuxarıdan aşağı danışır, yersiz ifadələr işlədir. Sonra da deyir yəqin ki, Müsavatın seçkilərdə iştirak qərarı ilə bağlı hakimiyyət yenə də Hafiz Hacıyev kimilərdən istifadə edəcək, halbuki Müsavatı və İsa Qəmbəri daha səviyyəli, arqumentli şəkildə ifşa eləmək mümkündür. Yəni açıq-aydın hakimiyyətə özünü, öz xidmətlərini təklif edir ki, Hafizdən yox, məndən istifadə edin. Yəni təkcə o adam deyil, bir çoxları-müxtəlif partiyalar, siyasətçilər yarışa giriblər. Hakimiyyətə deyirlər ki, Müsavatı söymək üçün filankəsə nə ehtiyac var, məndən istifadə edin. Bu da əslinə qalsa Müsavatın gücündən xəbər verən bir məsələdir.

Hakimiyyət təbii ki, hər şeydən, o cümlədən indi yaranmış situasiyadan istfadə eləməyə çalışa bilər. Ancaq çalışıb nə edəcək? Dostlarımızdan biri dedi ki, milli azlıqlarla bağlı Azərbaycan dövlətinin fundamental mövqeyi Əbülfəz Elçibəy hakimiyyəti, seksual azlıqlarla bağlı Azərbaycan dövlətinin fundamental mövqeyi isə Heydər Əliyevin dönəmində Azərbaycan Avropa Şurasına qəbul olunarkən ortaya qoyulub. Bu hakimiyyət o zaman boynuna götürüb ki, seksual azlıqların hüquqlarını müdafiə edəcək. Bundan sonra hakimiyyət kimə nə deyə bilər, sözün açığı, bizi o qədər də ilgiləndirmir.

- Bəzi açıqlamalardan oxuduq ki, Liberal Partiya 2001-ci ildə seksual azlıqların məsələsi ilə bağlı qətnamə qəbul edib. Kişinin kişi ilə evlənməsində problem görmədikləri və sair məsələlər əksini tapır. Müşahidələrimizə görə, müsavatçıları narahat edən məqamlardan biri də budur. Məsləhətdirsə, bu barədə də bir aydınlıq istərdik...

- Mən bütün məsələlərin açıq danışılmasının tərəfdarıyam. Bu mövzuda bir neçə qəzetlər, radiolar məndən soruşublar. Mən də onlara cavab verdim ki, axı seksual azlıqlar məsələsi Azərbaycan üçün aktual deyil. Bu gün Azərbaycanda mənə bir nəfər seksual orientasiyasına görə təqib edilən, həbs olunan adam göstərə bilməzsiniz. Bu gün 7 jurnalist yazılarına görə, onlarla digər insan siyasi mövqeyinə görə həbsdədir. Bizim üçün aktual məsələ budur. Seksual azlıqlar məsələsi Azərbaycan üçün aktual deyil. Nə zaman gündəliyə gələcək, cəmiyyət də o zaman sualın cavabını tapacaq. Necə ki, bu gün Avropa ölkələri bu suala cavab vermək məcburiyyətindədir.

Seksual azlıqlar məsələsi ilə bağlı narahat olanlara bir daha xatırladıram ki, Azərbaycan Avropa Şurasına üzv olarkən seksual azlıqların hüquqlarının müdafiəsilə bağlı öhdəlik götürüb. Həmin narazı və narahat olan dostlar niyə demirlər ki, Azərbaycan Avropa Şurasından çıxsın? Niyə bu məsələni qaldırmırlar? Məgər 2001-ci ildə bilmirdilər ki, Avropa Şurası bu məsələni bir öhdəlik kimi Azərbaycanın qarşısında qoyub?

İstərdim ki, heç kim bu mövzu ətrafında spekulyasiya eləməsin. Hakimiyyət ölkənin problemlərini kənara qoyub plyonka sökdürməklə məşğul olacaq, bizim siyasətçilər, jurnalistlər isə ciddi problemləri kənara itələyib seksual azlıqlarla bağlı hay-küy qaldıracaqlar. Bu, ciddi yanaşma deyil.

- Bəzi qəzetlərdə isə belə şərhlər də verilir ki, Müsavat Partiyası, İsa Qəmbər sözügedən təşkilata daxil olmaqla seçkiöncəsi Amerikaya “Avropaya üz tuturam” mesajını verir...

- Əksinə, bəzi ekspertlər 2003-cü ildən sonra bu fikirdəydilər ki, biz ABŞ və Türkiyə istiqamətində yaxşı işləyirik, Avropa istiqamətinə isə yetərli diqqət ayırmırıq. Biz son mərhələdə bu problemi həll etməyə çalışdıq və ona uğurlu şəkildə nail olduq. Bizim əməkdaşlıq etdiyimiz qüvvələr Amerika ilə də Avroatlantik əməkdaşlığın tərəfdarı olan qüvvələrdir. Eyni zamanda Türkiyə məsələsində prinsipial dəyərlərə uyğun mövqe tutan qüvvələrdir. Ona görə də hesab edirəm ki, hər hansı bir problem yaşanmayacaq.

- (Bu arada başqa mövzuya keçid alırıq). Son vaxtlar İlham Əliyevin seçki təbliğatına vüsət verildiyi açıq müşahidə olunur. Onun ətrafına elektorat toplamaq cəhdləri sezilir, yeni iqtidar partiyasının yaradılması adı altında Bakı və Bakıətrafı bölgələrin əhalisini öz tərəflərinə çəkmək yönündə iş aparılır. Sizcə, bu addımlar hakimiyyətin 2008-ci il prezident seçkilərini müəyyən qədər demokratik keçirmək zərurətinin dərkindən qaynaqlanmır ki?

- Hər zaman belə başlayır. Hakimiyyət öncə özünü inandırmağa çalışır ki, elektorat onun tərəfindədir. Sonra ciddi araşdırmalara başlayırlar, mətbuata çıxmayan rəy sorğuları keçirilir. Görürlər ki, vəziyyət heç də yaxşı deyil, qələbə real görünmür. Bundan sonra proqramlar hazırlanır. Hər bölgənin özünə uyğun şəkildə işlənməsi proqramı işə düşür. Seçki mərhələsində görürlər ki, bu da vəziyyəti dəyişmədi.

Biz hər zaman xalqımıza demişik ki, hakimiyyət seçki üçün sizə nə verirsə, sizdən oğurladığının hesabınadır. Ona görə də nə verirsə alın, ancaq öz vicdanınızın səsinə qulaq asın. Bu şüar hər zaman təsirini göstərir. Seçicilər hakimiyyətin seçkilər ərəfəsi canfəşanlığına əhəmiyyət verməyərək, öz iradələrinə uyğun şəkildə seçim edirlər. Mən inanıram ki, 2008-ci ildə də belə olacaq. Hakimiyyət ya uduzduğunu etiraf etməli, ya da seçkini total şəkildə saxtalaşdırıb qeyri-legitim hakimiyyət formasında davam etməyə məcbur olacaq. Hakimiyyətdə olan qüvvələr dərk etməlidirlər ki, bu şəkildə uzun müddət yolu davam eləyə bilməyəcəklər. Cəmiyyətin iradəsi ilə hesablaşmalıdırlar.

- Deyilənlərə görə, hətta sıravi müsavatçıları da yeni yaradılması bildirilən partiyaya müxtəlif vədlərlə cəlb etmək istəyirlər...

- Mən müsavatçılara tam etimad edirəm və əminəm ki, hər zaman düzgün qərarlar qəbul edəcəklər.

- 2003-cü ildə İlham Əliyevə supergüclərin, beynəlxalq qüvvələrin dəstək verdiyi açıq görünürdü. 2008-ci ildə analoji dəstəyin veriləcəyi ehtimalı varmı?

- Beynəlxalq dairələr göründüyü qədər bu rejimdən razı deyillər. Çünki Əliyev iqtidarı həm Rusiya, həm də ABŞ və İran qarşısında bir-birinə ciddi öhdəliklər götürüb. 4 ildir bu adam həmin öhdəliklərin ən ciddilərini yerinə yetirə bilmir. Ona görə də gərginlik gündən-günə artır. Saydığım qüvvələrin hər biri bundan narazılıq edir. Nəyə görə Qarabağ məsələsində Azərbaycan hakimiyyətinə təzyiq qalır? Çünki söz verib ki, referendum keçiriləcək. Eləcə də bəzi məsələlərdə İrana, bəzi məsələlərdə Rusiyaya vəd verib.

- Bu vədlərin hesabına hakimiyyətin ömrünün yenidən uzadılması şansı varmı?

- Yox. İlham Əliyev bundan sonra vədlərlə hakimiyyətin istədiyi qədər uzada bilməz. Çünki bu adamı və bu rejimi Qərb, azad dünya birmənalı şəkildə tanıyıb. Yeri gəlmişkən, heç Rusiya da mövcud hakimiyyətdən xüsusi razı deyil. 2008-ci il prezident seçkilərinin taleyini yalnız kiminsə vədləri, yanaşması yox, prosesdə iştirak edən əsas qüvvələrin işinin və cəmiyyətin fəallığının səviyyəsi həll edəcək. Məsələyə eyni zamanda Azərbaycanda və regionda beynəlxalq qüvvələr nisbətinin konkret həmin dövrdəki göstəriciləri təsir edəcək.

- Prezidentliyə namizədliyiniz irəli sürüldü. Heç bir qanun-qayda tanımayan və seçki saxtakarlıqlarından çəkinməyən hakimiyyətlə seçkilərdə necə mübarizə aparacaqsınız? Qələbəni reallaşdırmaq formulunu necə görürsünüz?

- Əgər biz ÿşəxsi rahatlığımızı düşünsəydik, əlbəttə ki, onda seçkidə iştirak etməmək qərarı daha məntiqli olardı. Seçkiyə qatılmırsan, bir-iki dənə bəyanat verirsən, bir-iki dəfə mitinqə cəhd edirsən - ya kağız üzərində, ya da küçədə - bununla da iş bitir. Hesab edirəm ki, Azərbaycanın indiki durumunda belə bir qərar mübarizədən imtina etmək deməkdir. Başqa partiyalar özləri bilər, ancaq bizim buna sadəcə, mənəvi haqqımız yoxdur. Bu hakimiyyətlə barışmaq, öz şəxsi rahatlığımız naminə bu recimlə mübarizədən imtina eləmək Müsavat üçün mümkün olan qərar deyil.

Ona görə də biz mübarizə yolunu seçdik və meydanı cinayətkar rejimə buraxmayacağımızı bəyan etdik. Eyni zamanda bunu yalnız bir missiya olaraq, mövqe naminə atılan addım kimi dəyərləndirmirik. Biz real mübarizə aparmaq fikrindəyik və hesab edirik ki, qələbə çalıb hakimiyyətə gəlmək tamamilə mümkündür. Mübarizə çətin olacaq. Ancaq onu da unutmaq lazım deyil ki, bir il əvvəl real görünməyən bu gün gerçək görünür, bu gün gerçək görünməyən 10 ay sonra real görünə bilər. Hazırkı ictimai fəallıq göstəricisi bizim üçün əbədi ictimai fəallıq göstəricisi kimi görünməməlidir. 2008-ci ildə bu hakimiyyəti məğlub etməyə gücümüz çatacaq.

- Hakimiyyətin 2003-cü il seçkiöncəsi aqressivliyinin 2008-ci ildə də təkrarlanacağı ehtimalı necədir?

- Nəzəri cəhətdən mövcud hakimiyyətdən hər şey gözləmək olar. Eyni zamanda 2008-ci il prezident seçkilərinə beynəlxalq diqqətin daha çox olacağına da mənim şübhəm yoxdur. Seçkilərə artıq bir il qalmışdan beynəlxalq təşkilatlar seçki ilə bağlı qərarlar verir, qətnamələr qəbul edirlər, mövqe bildirirlər, prosesi diqqətdə saxlayacaqlarını bəyan edirlər. Bu baxımdan da hesab edirəm ki, vəziyyət fərqli olacaq. ÿÿ

- Bəzən belə fikirlər səslənir ki, hətta ürəyindən xalqla bir yerdə olmaq keçən məmurlar həlledici məqamlarda ona görə mövqe bildirmirlər ki, İsa Qəmbərin hakimiyyətə gələcəyi təqdirdə şəxsi talelərindən, mal-mülklərindən narahatdırlar. Hakimiyyətdə olacağınız halda, korrupsiya və digər qanunsuz yollarla varlanmış məmurlara münasibət necə olacaq?

- Bu tipli suallara biz 2003-cü ildə cavab vermişik. Yəqin ki, 2008-ci il prezident seçkiləri ərəfəsində də qayıdacağıq. Onu qeyd etmək istərdim ki, məmurlar İsa Qəmbərdən narahat deyillər. Məmurlar İlham Əliyevdən narahatdırlar. Çünki bilirlər ki, İlham Əliyev ən yaxın dostlarını, atasının ən yaxın adamlarını həbsxanalara atdırır. Onların bütün mülkiyyətini - nə yolla qazanılıb bu, başqa söhbətdir - əllərindən aldırır. Buna görə, xalqla yaxınlaşa bilmirlər. Onların arasında bir çoxları var ki, əgər rejimin onlara divan tutmaq qorxusu olmasa, dərhal istefa verməyə hazırdırlar. Görmədiniz, sabiq yüksək vəzifəli şəxslərdən biri bu yaxınlarda agentliyə müsahibəsində açıq şəkildə bildirmişdi ki, mənim uğurlu istefama paxıllıq edirlər. Yəni bunlar istefa verib bundan sonra özlərini və mülkiyyətlərinin bir hissəsini qorumağı uğur, xilas kimi dəyərləndirirlər. Mən faktlarla bilirəm ki, bir çox yüksək vəzifəli məmurlar bunu arzulayır.

- Hakimiyyətə gəlsəniz, onların taleyi necə olacaq?

- Heç kimin taleyi indiki recimin nəzarəti altında olduğu dövrdəkindən daha təhlükəli, daha pis olmayacaq.

- Əli İnsanovun və digər sabiqlərin Müsavat Partiyası ilə yaxınlaşmaq istədiyi haqda müntəzəm məlumatlar yayılır. Hətta bildirilir ki, sabiqlər seçkiqabağı Müsavatı imkanları daxilində dəstəkləyəcəklər. Müsavata müsbət mənada əl uzatsalar, qəbul edəcəksiniz?

- Hakimiyyət narahatdır ki, vəzifədən uzaqlaşdırılan və cəzalandırılan şəxslər demokratik qüvvələrə dəstək verəcəklər. Odur ki, verdiyiniz sual yaxşı sualdır. Ancaq onun cavabını bu saat işıqlandırmağa ehtiyac yoxdur. Müsavat Partiyası özünün 100 illik şərəfli yolunu davam etdirir və əminəm ki, 2008-ci ildə bu yolda çox uğurlu nəticələr əldə edə biləcəyik.

- Namizədliyinizi kiminsə xeyrinə geri götürmək variantı varmı?

- Aydın məsələdir ki, ağlı başında olan adam heç zaman özünü başqalarından ağıllı hesab eləməz, heç zaman deməz ki, bu millətin məndən başqa nicatı yoxdur. İstənilən siyasətçi daha uğurlu namizəd olsa, daha şanslı bir prosesin getməsini mümkün saysa, güzəştə getməyi bacarmalıdır. Mən də özümü normal bir siyasətçi hesab edirəm.

- Bəzən belə təbliğatın aparıldığı da müşahidə olunur ki, guya 2008-ci il seçkiləri İsa Qəmbər üçün son şansdır...

- Mən ömrümdə bir dəfə prezident seçkisində iştirak etmişəm. O ərəfədə də bəziləri deyirdilər ki, İsa Qəmbər üçün son şansdır. İndi də həmin “mahnıları” oxuyanlar var. Yenə deyirəm, özüm haqqında elə bir iddialı fikirdə deyiləm. Öz siyasi karyeramla bağlı uzunmüddətli - 10 illik, 15 illik planlaşdırma müəyyən etməyi də düzgün saymıram. Özü də Azərbaycan kimi mürəkkəb, hər an situasiya dəyişən bir ölkədə. Ancaq necə olur ki, bu ölkədə 70 yaşında adam gəlib dövlət başçısı ola bilir, 50 yaşında olan adama deyirlər ki, sənin son şansındır? Azərbaycanın üzdə olan siyasətçilərinin əksəriyyətinin 45-55 yaşları var. Bu adamlara nə cür demək olar ki, bu seçki sizin son şansınızdır. Hətta məndən cavanlara da bəzən deyirlər ki, bu seçki son şansındır. Bu, ciddi yanaşma deyil. Kimin son, kimin ilk şansı olmaq məsələsinə yox, şərtlərə baxmaq lazımdır və bu ölkə üçün yaxşısı nədirsə, onu gerçəkləşdirməyə çalışmaq barədə düşünmək lazımdır.

O gün mətbuat konfransında da jurnalistlərdən biri soruşdu ki, 2008-ci il seçkilərində qalib gəlsəniz qələbənizi gerçəkləşdirə biləcəksiniz, yoxsa 2003-dəki kimi qələbəni oğurlayacaqlar? Dedim ki, bu, təkcə məndən də asılı deyil. Bu hamımızdan, eyni zamanda jurnalistlərdən asılıdır ki, jurnalistlər haqqın, yoxsa yalanın yanında yer alacaqlar. Mən əminəm ki, biz 2003-dəkindən qətiyyən zəif olmayacağıq.

- Hazırda “Azadlıq” blokunun təmsilçisi, AXCP Ali Məclisinin sədri Qulamhüseyn Əlibəyli ilə Arif Hacılı arasında seçki mövzusunda müzakirələr aparılır. Danışıqların müsbət nəticələnəcəyi təqdirdə növbəti mərhələdə birgə mitinqlər məsələsi də müzakirəyə çıxarıla və əməkdaşlıq daha geniş səviyyəyədək inkişaf edə bilərmi?

- Gəlin, hadisələri tələsdirməyək. Konkret və çox ciddi bir məsələ var ortada. Həmin məsələnin müzakirəsi gedir. O məsələ müsbət həll olunduqdan sonra proseslərin gedişinə diqqət edərik.

- Bəs hakimiyyət seçki komissiyalarının paritet əsasda formalaşmasına razılıq versə, öndə olan partiyaların bütün ölkə ərazisindəki məntəqə və dairə seçki komissiyalarını əhatə etmək resursları varmı?

- Müsavatın belə problemi yoxdur. Təbii ki, demokratik qüvvələrin bütün seçki komissyialarında haqq-ədaləti müdafiə eləmək üçün yetərli sayda insanları var. Əgər komissiyalarda paritet olsa, demokratik qüvvələrin də təmsilçiləri görsələr ki, onlar azlıqda deyillər, prosesə təsir eləmək imkanı var, mövqeləri azad, ədalətli seçkini təmin etmək üçün önəmlidir, o halda mən əminəm ki, müxalifətin təmsilçilərinin böyük əksəriyyəti üzərlərinə düşən missiyanın öhdəsindən ləyaqətlə gələcəklər.

- İsa bəy, Müsavat Partiyasının seçki ilində, hətta yaxın dövrlərdə yeni qəzet açacağı barədə məlumatlar yayılıb. Belə bir fikir varmı?

- Müsavat qəzet açsa, bu barədə ya partiya Məclisi, ya da Divan qərar verməlidir. Mən belə bir qərarı xatırlamıram və belə bir qərarla bağlı təklif də yadıma gəlmir.

- “Yeni Müsavat” qəzetinin ən müxtəlif istiqamətlər üzrə fəaliyyətindən bir təsisçi olaraq razısınızmı?

- İnsan hər zaman daha yaxşısını, daha güclüsünü, daha inkişaf etmişini istəyir. Təbii ki, mən bütün real müxalifət qəzetləri kimi “Yeni Müsavat” qəzetinin də nə cür ağır şərtlər altında fəaliyyət göstərdiyinin fərqindəyəm və jurnalistlərin fədakarlığını yüksək qiymətləndirirəm. Eyni zamanda məşhur şarkıda deyildiyi kimi, “könül hər zaman daha iyisini istər”. O cümlədən “Yeni Müsavat”ın daha yaxşı olmasını istər.

- Bəzi qəzetlər və siyasətçilər belə rəy yaratmağa çalışırlar ki, guya son olaylarda Nəsib Nəsibli və Rauf Arifoğlu hakimiyyətin sifarişi ilə hərəkət edirlər. Bu rəyi yaratmaq istəyənlərin iddiasına görə, guya İsa Qəmbər prezidentliyə namizədliyini verdikdən sonra məlum məsələlərin qabardılması ssenarisi hakimiyyətin mətbəxində hazırlanıb. Adı çəkilən insanlarla bağlı hansısa narahatlığınız yoxdu ki?..

- Mən heç bir zaman heç bir müsavatçıdan şübhələnmirəm və bütün müsavatçılara da inamımı ifadə edirəm. Nəsib Nəsiblinin də, Rauf Arifoğlunun da müsavatçılıq ideologiyası ilə bağlı diskussiyalarda hər zaman millətçilik mövqeyindən çıxış elədiyi hamıya bəllidir. Bu baxımdan onların bu məsələdə mövqe bildirməsi sual yaratmır. Sadəcə olaraq, o sual səsləndi ki, nəyə görə bu məsələlər İttifaqa müraciətin qəbul olunduğu zamanlarda yox, ondan 10 ay sonra ortaya gəldi? Digər tərəfdən, bu sualların və iradların Müsavat seçki kampaniyasına start verdikdən sonra gündəmə gəlməsi də xoşagəlməz görüntü yaratdı. Yəni özünüz təsəvvür edin: Müsavat seçkilərdə iştiraka qərar verib, cəmiyyətin siyasətlə maraqlanan hissəsi diqqətlə izləyir ki, bu qərar nə ilə bağlıdır və bunun ardınca Müsavat Avropanın nüfuzlu beynəlxalq təşkilatlarından birinə üzv qəbul olunur, bir növ seçki ilinə uğurlu start addımı atılır. Və birdən-birə bu addımı nüfuzdan salmağa, əhəmiyyətini azaltmağa çalışan dairələrə sanki arqumentlər verilmiş olur. Yenə təkrar edirəm, mən bütün müsavatçılara inanıram. Eyni zamanda liberalizmin prinsiplərindən biri də budur ki, sən hər zaman təklikdə, azlıqda qala bilərsən. Ona görə də azlıqda olanların da hüquqlarına hörmətlə yanaşmalıyıq.

- Müsavatın daxilində zaman-zaman bu və ya digər formada fikir müxtəliflikləri olur, bəzən ciddi mübahisələr səviyyəsinə qədər yüksəlir. Sakitləşdirməyə, problemi həll etməyə məcbur olursunuz. Bu da sözsüz ki, əsəb gərginliyinə səbəb olur. Bir tərəfdən də hakimiyyətin təzyiqləri ara vermir. Çiyninizdə çox böyük məsuliyyət var. Olurmu ki, bəzən bütün bu ağırlıq və gərginliklər sizi usandırsın, kənara çəkilib istirahət etmək istəyəsiniz?

- Allah bizə bu missiyanı daşımaq şərəfi qismət edibsə, bu mərhələdə Müsavat yoluna rəhbərlik etmək məsuliyyəti veribsə, bu məsuliyyəti daşımağa yetərli gücü də yəqin ki, verib. Ona görə də mən indəyədək xüsusi bir istirahətə ehtiyac duymamışam və hər zaman bu yolu müsavatçılarla birgə davam etdirmək fikrində olmuşam. İndi də davam etdiririk və davam etdirəcyik. Bu yolda fikir müxtəlifliyinin olması təbiidir. Mənim üçün hər bir müsavatçı əzizdir.

Etibar SEYİDAĞA, "Yeni Müsavat", 27-29 oktyabr 2007-ci il