Heydərizm son mərhələyə qədəm qoyur
“4 iyun qiyamı”nın bəhrələnmə dövrü bitmək üzrə
 
Hakimiyyətin 5 mərhələsi
 
1993-cü ilin “4 iyun qiyamı”ndan 15 il keçir. Bu azdır ya çox, ondan danışmayacağıq, amma “milli” qiyamımızı dünyada baş vermiş digər çevrilişlərlə müqayisə etsək görərik ki, “4 iyun qiyamı” da hansısa tarixi mərhələsinə gəlib çatıb və artıq verdikt vermək olar – bu son mərhələdir, bunun isə nə müddət davam edəcəyini, indidən demək çətindir. Əliyevlər hakimiyyəti çevrilişin EYFORİYA (1), XAOS (2) və RƏQİBLƏRİN YOX EDİLMƏSİ (3) kimi ilk mərhələlərini 6-7 ilə uğurla başa çatdırdı. Ata Əliyev ömrünün son 3-4 ilini çevrilişin HEGEMONLUQ (4) mərhələsinə həsr elədi ki, oğul Əliyev indi bu “sabitlikdən” rahatçılıqla BƏHRƏLƏNİR (5). Beləliklə, biz “4 iyun qiyamı”nın son – BƏHRƏLƏNMƏ mərhələsindəyik. Bəs görəsən, bu mərhələ nə qədər müddət sürəcək? Bu suala cavab vermək üçün əvvəlcə hakimiyyətin indiyədək topladığı sərvətin məbləğini hesablamaq gərəkdir...
 
Hakimiyyətin nə qədər pulu var?
 
Hakimiyyətin yığdığı var-dövlət o qədər çoxalıb ki, onu harada saxlamaq, ondan necə, nə qədər və hara xərcləmək sualı bu dəqiqə onu düşündürən ən aktual məsələdir. Hələ 2003-cü ildə “Monitor” jurnalının redaktoru, rəhmətlik Elmar Hüseynov hesablamışdı ki, Əliyevlər ailəsi 30 milyard dollaradək sərvət toplamışdı. O zamandan bəri keçən müddətdə dolların xeyli qiymətdən düşdüyünü, neftin qiymətinin 3-4 dəfə artdığını, korrupsiya və büdcə oğurluğunun (kleptokratiya) dünyada analoqu olmayan həddə çatdığını nəzərə alıb adi hesablama aparsaq –hakim ailənin yığdığı var-dövlətin azı 300 milyard dollara çatdığını demək olar. Bu, hələ minimal hesablamalardır, xaricdə bank hesabları üzərinə gələn faizlər nəzərə alınmayıb...
 
Hakimiyyətin nə qədər ömrü qalıb?
 
Razılaşarsınız ki, hakimiyyətin pulunu hesablamaq elə də asan iş deyil, heç “FORBES” də talançılıqla toplanmış sərvətə girişmək istəmir, daha doğrusu bir dəfə Rusiyada girişmək istəmişdi, yerli nümayəndəsinin kəlləsinə güllə dəyəndə, peşman oldu, çünki belə yerlərdə hər şey həddən artıq qeyri-şəffaf, kriminal və dolaşıqdır. Beləliklə, biz cəsarət edib 300 milyard dolları ortaya atırıq. Bir çoxları bu qədər varidatı 15 rəqəminə (təxmini illik büdcəmizə) bölərək hakimiyyətin hələ 20-25 il də rahat dövr sürəcəyini deyə bilər, lakin bu yanlış yanaşmadı. Hakimiyyətin fors-major situasiyaları istisna etsək, DİKTATURA YOLU ilə hakimiyyətdə qalmasına 4-5 il, bəlkə də daha az vaxt qalıb. Diktatura sözünü biz elə-belə işlətmirik, fantastik bir ehtimalla hakimiyyət YUXARIDAN DEMOKRATİYA yolunu seçsə – korrupsiya və inhisarçılığı azaldaraq ölkə iqtisadiyyatında tamamilə liberal bir situasiya yaratsa, öz hakimiyyətini qeyri-məhdud müddətə qədər uzada bilər, amma dünyanın heç bir yerində möcüzə olmur, illah da ki, Azərbaycanda olsun. Ona görə də, Əliyevlərin hakimiyyətdə daha nə müddət qalacağını biz sosial və siyasi inkişafın ən primitiv analiz yolu ilə hesablamışıq. Ancaq indidən etiraf edək ki, hesablamamızda bir neçə il plyus-minus ola bilər. Müddətin artıb-azalmasına Ermənistandakı vəziyyət, daha doğrusu Dağlıq Qarabağ konfliktinin inkişafı təsir göstərə bilər, builki prezident seçkiləri ərəfəsində situasiyanın dəyişə bilməsi ehtimalını isə hələ nəzərdən atırıq, sanki, hakimiyyətin işləri bu seçkilərdə də yağ kimi gedəcək, amma bəzən ağac parçası da atəş açır... Sual verilə bilər ki, hakimiyyət bu qədər varidatla məgər polis rejimini daha da gücləndirib, əzilmiş  müxalifəti sıxıb suyunu bir az da çıxarmaqla, müxalifət qəzetlərini bağlayıb, bizləri türmələrə doldurmaqla hakimiyyətini uzada bilməzmi? Sualın cavabı birmənalı deyil – burada həm subyektiv, həm də obyektiv amillər rol oynayacaq. Əslində əzə bilər, Özbəkistan variantı da edə bilər, amma gecdir artıq, bunu rahatçılıqla etməsi üçün iqtidar azı 3 il zaman ötürüb, həmçinin ciddi subyektiv amillər baş qaldırıb. Baxaq görək bu hansı amillərdir.

70 yaşlı subyekt
 
Subyektiv amillər ondan ibarətdir ki, şişirtmədən deyə bilərik ki, hakimiyyətin dayağı olan Ramiz Mehdiyev cənabları artıq 70-i haqladı. Biz ona bundan sonra da uzun ömür və ayıq düşüncə arzulayırıq ki, o son 30 ildə bu xalqın başına açdığı oyunların nəticələrini heç olmasa bundan sonra dərk eləyə bilsin. İnsanın ahıl çağları ilə bağlı ən maraqlı sözü vaxtilə Karl Marks deyib (təəssüf ki, Marks bunu hansı əsərində deyib, xatırlamıram): “İnsan 70-dən sonra heç nə yarada bilməz...” Kimsə burada etiraz edərək, ata Əliyevin – oğul Əliyevlə əvəzlənməsini misal çəkərək subyektiv amillərin əksinə hakimiyyətin daha da möhkəmlətməsinə gətirib çıxaracağını iddia edə bilər. Amma yaddan çıxarmaq lazım deyil ki, subyektiv amillər onlardan asılı olmayan obyektiv amillərlə də hesablaşmalı olacaqlar. Oğul Əliyevin misalı burada yerinə düşmür, çünki o zaman obyektiv amillər məhz onun tərəfində idi...
 
Hakimiyyətin gedəcəyini sürətləndirən obyektiv amillər
 
İndi isə əsas sirri açırıq, hakimiyyətin getməsinin obyektiv səbəbi isə, nə qədər paradoks olsa da əhalinin sosial vəziyyətinin nisbətən yaxşılaşması səbəb olacaq. Bunun üçün təbii ki, hakimiyyətə minnətdar olmaq lazım deyil, bu, obyektiv səbəb onun istəyindən asılı olmayaraq inkişaf edir. Ölkədə pul kütləsi sürətlə artır, Rusiyada və Avropada yaşayan, Əliyevlər dönəmində ölkədən qaçqın düşmüş miqrantlar da özlərinə gəlib, ölkəyə pul göndərməyə başlayıblar... Hətta Türkiyə, İran və Qazaxıstanda işləyən həmvətənlərimiz də ölkəyə “xeyir” gətirməyə başlayıblar. Tikinti bumu, İlham Əliyevin “680 min iş yeri” də öz töhfəsini verməkdədir, yoxsa çinli işçilər burada nə qayırırdı?
 
Zarafatı bir qırağa qoyaq, sual oluna bilər ki, sosial durumu güclənən əhali nəyə görə hakimiyyəti dəyişsin axı, dəyişirdi elə pis gündə olanda dəyişərdi də. Paradoks da bundadır, sosioloqlar hesablayıblar ki, ciddi protest üçün əhali kütlələrinə minimal sosial səviyyə, yəni adambaşına düşən müəyyən məbləğ gəlir tələb olunur ki, bundan aşağı səviyyədə insanlar ancaq öz qarnını güdür... Bəs adam başına nə qədər vəsait düşməlidir ki, o təkcə qarnını güdməsin? Qoy bu, bizim kiçik sirrimiz kimi qalsın, amma bir şeyi açıq deyə bilərik ki, adambaşına düşən gəlir bir-iki ilə lazım olan səviyyəyə çatacaq. Bunu bu yaxınlarda IMF nümayəndəliyi də öz hesabatında göstərmişdi. Yenə də sual oluna bilər ki, hakimiyyət əhalinin sosial vəziyyətinin yaxşılaşmasının qarşısını ala bilməzmi? Yox, bu daha mümkün deyil, daha doğrusu bu, hakimiyyətdən asılı olan şey deyil.
 
Hakimiyyətin yaxın 4-5 ilə getməyini sürətləndirəcək ən güclü amillərdən biri isə, Amerikada hakimiyyət dəyişikliyi olacaq, prezidentliyə namizəd Obamanın şansları getdikcə artır, hətta Makkeyn qalib gəlsə belə o, Amerika tarixinə ən uğursuz prezident kimi düşmüş, ən qeyri-demokratik əməllər sahibi Dabıl-Yu Buş kimi olmayacaq...
 
Sizin və bizim azadlığımız uğrunda!
 
AZADLIQ qəzeti, 04.06.2008, Gülnaz Məmmədli, mammadli@post.com