“Seçkidən danışmağa ümumiyyətlə ehtiyac qalmayıb”
«Müxalifətin seçkidə iştirakdan imtinası seçki prosesini ləğv edib»

Isa Qəmbər: «Hazırkı seçkiöncəsi situasiya ağlı başında olan bütün insanlar tərəfindən eyni cür dəyərləndirilir» Məni düzgün yolda olan və birgə addımlar atmağa gücü çatan qüvvələrin mövqeyi daha çox maraqlandırır

Seçki gününə təxminən 2 aydan az vaxt qalsa da, cəmiyyətdə seçki ab-havası hiss olunmur. Bu dəfəki seçkinin əvvəlkilərdən köklü surətdə fərqləndiyi və cəmiyyətin ümumiyyətlə seçki əhval-ruhiyyəsində olmaması nəzərə çarpır. Bu baxımdan ekspertlər müxalifətin ötən həftə seçkinin legitimliyini tanımamaq barədə imzaladığı sənədin reallıqla səsləşdiyini düşünürlər. Müsavat Partiyasının başqanı Isa Qəmbərə də ilk sualımız qeyd etdiyimiz məsələlərlə bağlı oldu:

- Isa bəy, bu dəfəki seçkiöncəsi vəziyyətin əvvəlki seçkilərdən nə fərqi var? Burada hansı prinsipial məqamları qeyd etmək olar?

- 2003-cü il prezident seçkisində hakimiyyətin yaratdığı bütün məhdudiyyətlərə baxmayaraq, ölkədə dəyişikliklərin mümkünlüyü haqqında fikir hələ mövcud idi. Insanların dəyişikliklərə olan inamına əsaslanaraq biz çox güclü bir seçki kampaniyası aparıb ölkədə seçki mühiti yarada bildik. Bu il isə xalqda bu hakimiyyətin azad və ədalətli seçki keçirəcəyinə inam yoxdur. Və xalqın bu mövqeyinə əsaslanan əsas müxalifət qüvvələrinin seçkidə iştirakdan imtina etmələri seçki prosesini ləğv edib. Hazırda hakimiyyəti qəsb etmiş Əliyev rejiminin öz iqtidarının ömrünü bir neçə il daha uzatmaq proseduru yaşanır. Bəzi qüvvələr bu proseduru seçkiyə oxşatmağa cəhd göstərirlərsə də, alınmır. Avtoritar rejimin saxta bir şəkildə keçirdiyi və cəmiyyətin maraq göstərmədiyi seçki oyunu heç zaman önəmli bir prosesə çevrilə bilməz. Bunu da təkcə daxili müşahidəçilər yox, beynəlxalq ekspertlər də görürlər.

- Aparıcı müxalifət partiyaları əvvəlcə seçkiləri boykot, daha sonra isə nəticələri tanımamaq barədə bəyanat verdi. Bu iki addımın cəmiyyətdə bu cür ab-havanın formalaşmasında nə dərəcədə rolu var? Hazırkı tendensiyalar müxalifətin boykot qərarının baş tutduğunu deməyə əsas verirmi?

- Müxalifətin hər iki addımı bu prosesə təsir göstərib. Siyasi partiyalar cəmiyyətin istəyinə uyğun situasiyanı dəyərləndirməyi bacarmalıdır. Aydın məsələdir ki, siyasi partiyaların qərarları ictimai fikrə ciddi təsir göstərir və bu amillər bir-birini tamamlayır. Artıq cəmiyyətin bu əhval-ruhiyyəsindən və siyasi partiyaların qərarından sonra Azərbaycanda seçkidən danışmağa, ümumiyyətlə ehtiyac qalmayıb.

Bugünkü situasiyada ən düzgün qərarları qəbul etmişik

- Müxalifətin seçkini tanımamqla bağlı vahid mövqeyi ortaya çıxandan sonra bu qərara hakimiyyətlə yanaşı bəzi müxalifət partiyalarından da sərt reaksiya gəldi. ADP sədri Sərdar Cəlaloğlunun fikrincə, seçkilər keçirilməmiş onun nəticələrinə qiymət vermək düzgün deyil...

- Ayrı-ayrı siyasi qüvvələrin məsələyə yanaşmasındakı fərqlərin səbəbini situasiyanın özündə axtarmaq lazım deyil. Çünki situasiya ağlı başında olan bütün insanlar tərəfindən eyni cür dəyərləndirilir. Amma bu situasiyaya yanaşmada müxtəlif siyasi baxışlar ola bilər. Buna da bir qədər sakit yanaşmaq lazımdır. Bizim məqsədimiz bir tərəfdən ölkədə seçki keçirilmədiyini, məzhəkə yaşandığını beynəlxalq ictimaiyyətə çatdırmaqdırsa, digər məqsədimiz hamıya aydındır ki, ölkədə demokratik qüvvələrin bir araya gəlməsini reallaşdırmaqdan ibarətdir. Eyni zamanda hakimiyyət də müxalifət qüvvələrinin bir araya gəlməsindən ciddi şəkildə narahat olduğu üçün bunun qarşısını almağa və parçalanma əhval-ruhiyyəsi yaratmağa çalışır. Hesab edirəm ki, biz buna önəm verməməliyik. Sərdar Cəlaloğlu bu cür düşünürsə sağ olsun. Başqa biri başqa cür düşünürsə bu da onun fikridir. Biz öz mövqeyimizi ortaya qoymuş və bugünkü situasiyada ən düzgün olan qərarları qəbul etmişik. Hesab edirəm ki, az-çox siyasətlə maraqlananlar üçün bizim haqlı olduğumuz hamıya aydındır.

- ACP lideri Rəsul Quliyev isə müxalifətin birgə bəyanatını şüar adlandırıb...

- Düşünürəm ki, bunun da üzərinə çox getməyə ehtiyac yoxdur. Indiki mərhələdə seçkilərlə bağlı mövqe müəyyənləşdirilməli, sonra da o bəyan olunmalı idi. Bizim ilk “addımımızın heç bir əhəmiyyəti olmadığını bəyan etmək” və “müxalifətin bir araya gəlməsi üçün mütləq bir forum keçirilməlidir, sonra əməkdaşlıq edilməlidir” - düşünürəm bu fikirlər vəziyyətə o qədər də adekvat deyil. Mövqelərin müxtəlif motivləri ola bilər. Bizim də bu səbəblər barədə kifayət qədər təsəvvürümüz var. Amma biz ictimai diqqətin məhz bu məsələlər üzərində cəmlənməsinə ehtiyac duymamalıyıq. Çünki ictimaiyyət seçkini məzhəkə hesab edir və müxalifətin bir araya gəlməsini istəyir. Biz də bu missiyanı həyata keçiririk. Həm seçkilərə münasibəti aydın şəkildə müəyyənləşdirdik, həm də bunu birgə mövqe şəkilində ortaya qoymuşuq. Əgər biz həmin siyasi qüvvələrin fikirlərini şərh etməyə başlasaq, həmin qaydada onların da rəyini öyrənməyə başlayacaqlar. Hakimiyyətin nəzarəti altında olan siyasi qüvvələr və mətbu orqanları da bu mövzunu aktuallaşdırmağa başlayacaqlar. Ona görə hesab edirəm ki, biz özümüzün konkret addımlarımızla diqqəti ölkədəki demokratik dəyişikliklərin vacibliyinə yönləndirməyi bacarmalıyıq.

- Yeri gəlmişkən, bəyanat imzalanmamışdan qabaq Rəsul Quliyevin də bu sənədi imzalaması gözlənilirdi. Hətta partiya sədrinin müavini Yaqub Abbasov da bəyan etmişdi ki, ACP bu addımı çoxdan atmalıydı. Nə baş verdi ki, bu reallaşmadı?

- Məni düzgün yolda olan və bu istiqamətdə birgə addımlar atmağa gücü çatan qüvvələrin mövqeyi daha çox maraqlandırır, nəinki müxtəlif səbəblərdən bu prosesdən kənarda qalanlar və buna arqumentlər gətirənlərin mövqeyi. Bu onların mövqeyi və problemidir. Əgər onlar hansısa səbəblərdən birlikdə iştirak etməyə hazır olmayıblarsa, biz onları öz problemləri ilə baş-başa buraxmalıyıq. Nə zaman özlərinə güc tapsalar, bu birlikdə prosesə iştiraka cəlb olunarlar. Diskussiyanı da sənədi imzalamamış siyasi qüvvələrlə aparmaq lazım deyil. Bu diskussiya seçkiləri saxtalaşdıran, xalqın seçim hüququnu əlindən alan cinayətkar rejim ilə, xalqın mənafeyini düşünən siyasi qüvvələr arasında getməlidir. Qalan qüvvələr isə bu və ya başqa səbəblərdən diskussiyanın, mübarizənin əsas xəttindən kənarda qalıblar. Mən onların hamısını qətiyyən hakimiyyətyönlü hesab etmirəm və qınamaq fikrində də deyiləm. Zaman hər şeyi göstərəcək. Bu prosesdən kənarda qalan siyasi qüvvələrin mövqeləri nə aparıcı siyasi qüvvələr, nə də aparıcı media təmsilçiləri üçün aparıcı mövzu olmamalıdır.

- Bəzi ekspertlər hesab edir ki, regionda gedən proseslərlə əlaqədar dünya Əliyevlərin budəfəki saxtakarlığına da ciddi önəm verməyəcək. Bunun baş verməməsi üçün müxalifət hansı addımları atmaq niyyətindədir?

- Hazırda regionda baş verən hadisələrin ikili təsir istiqamətləri var. Bir təsir istiqamətini taktiki istiqamət adlandırmaq olar. Bu regionda demokratiya və insan haqları ilə bağlı məsələləri arxa plana keçirib, təhlükəsizlik, ərazi bütövlüyülə bağlı məsələlərə yönəldib. Insan haqlarına münasibətətə gəlincə isə, burada artıq humanitar fəlakət səviyyəsinə gəlib çıxmış böyük insan topluluqlarının taleyi məsələsi gündəlikdədir. Amma strateji baxımdan isə başqa pozetiv bir təsir dövrü başlayıb. Baş verən hadisələr bir daha göstərdi ki, demokratiya olmayan ölkələrin normal inkişafını təmin etmək mümkün deyil. Demokratiyası olmayan ölkələrin müstəqilliyini, ərazi bütövlüyünü təmin etmək həddindən artıq çətindir. Baş verən hadisələr taktiki olaraq seçkilərə diqqəti daha da azaldırsa, digər tərəfdən ölkədə demokratiyanın, azad və ədalətli seçkilərin önəmini qat-qat artırır. Hesab edirəm ki, müxtəlif istiqamətli proseslər yaxın zamanlarda aydınlaşmağa başlayacaq və bölgənin demokratik dünyanın bir hissəsi olması zərurəti daha aydın şəkildə dərk olunacaq. Biz də öz mövqeyimiz və addımlarımızla bunun demokratik dünya tərəfindən daha tez dərk olunmasını təmin etməyə çalışmalıyıq. Biz Müsavat Partiyası olaraq bu istiqamətdə fəaliyyət göstəririk. Hesab edirəm ki, digər siyasi qüvvələr də lazımı addımları atacaqlar. Bundan sonra isə biz bu addımları birgə yerinə yetirmək niyyətindəyik.

- Türkiyə prezidenti Abdulla Gülün Ermənistan və Azərbaycana səfəri hələ də diqqət mərkəzindədir. Gül Bakıya səfəri zamanı bildirib ki, hazırda regionda yaranan situasiya Qarabağ problemini çözməyə imkan verir...

- Hazırda regionda mürəkkəb prosesdir. Əslində informasiya azlığı da hamımızı bu məsələlərlə bağlı şərhlərdə diqqətli olmağımızı tələb edir. Biz Müsavat Partiyası olaraq cəmiyyətimizin Türkiyənin Ermənistana yanaşmasında fərqli çalarların ortaya çıxmasında narahatçılığın olduğunu gördük və bu narahatçılığımızı da öz mövqeyimizlə ifadə etdik. Çox yaxşı haldır ki, Irəvana səfərindən sonra Abdulla Gül həm Türkiyə mətbuatına geniş açıqlamalar verdi, həm də Azərbaycana gələrək burada da öz mövqeyini bir daha ifadə etdi. Amma bütün bunlara baxmayaraq yenə də düşünürəm ki, məsələyə qiymət verməyə tələsmək lazım deyil. Hələlik biz Qarabağ probleminin çözülməyə yaxın olduğunu söyləməyə imkan verəcək ciddi bir informasiyaya sahib deyilik. Düşünrəm ki, həddindən artıq böyük optimizmə qapılmaq lazım deyil. Əvvəla Azərbaycan xalqı Türkiyənin Qarabağ məsələsində fəal olmasını illərdir diqqətə gətirib. Əgər biz də bu məsələnin həllini sülh yolu ilə görürüksə, aydın məsələdir ki, Türkiyənin vasitəçilərdən birinə çevrilməsi üçün ən azı Ankaranın Irəvanla müəyyən münasibətlərinin olması vacibdir. Ikinci onu nəzərə almaq lazımdır ki, Türkiyədə Azərbaycanın maraqlarını müdafiə edən böyük bir ictimai qüvvə var. Bu baxımdan hesab etmirəm ki, Türkiyənin Azərbaycanın maraqlarına zidd bir addım atmasından qorxmağa ehtiyac var. Türkiyənin Ermənistana münasibətinin dəyişməyə başlamasında regionda baş verən hadisələrin təsiri olduğu kimi eyni zamanda Azərbaycan hakimiyyətinin regional proseslərə baxışının olmaması öz təsirini göstərib. Digər tərəfdən hazırda Türkiyə-Azərbaycan münasibətlərini pozmaq istəyən daxili və xarici qüvvələr haray-həşir qalıdırblar. Guya ki, Azərbaycana qarşı hansısa xəyanat baş verib. Halbuki ortada bir şey yoxdur. Məncə prosesləri daha diqqətlə izləmək lazımdır. Qalan məsələləri isə zaman özü diqtə edəcək. Hakimiyyət balanslaşdırılmış siyasət adı altında mövqesiz xarici siyasət yürüdür

- Türkiyənin siyasətində Ermənistana münasibətdə dəyişikliyin səbəbləri ilə bağlı müxtəlif fikirlər səslənir. Türkiyəni bu addımı atmağa vadar edən başqa səbəblər sırasında ölkənin Avropa Birliyinə üzvlüyünü, Qərbin təzyiqini, Rusiya ilə münasibətləri göstərmək olarmı?

- Burada hamısını təsir göstərən səbəb kimi göstərmək olar. Regionda vəziyyət köklü surətdə dəyişib. Belə olan vəziyyətdə Türkiyənin öz mövqelərinə baxış keçirməsi, yeni addımlar atması normal atması normaldır. Digər bir tərəfdən biz özümüz həmişə Türkiyənin regionda fəallaşmasını istəmişik. Indi də Türkiyə bu fəallaşmanın bəzi istiqamətlərini həyata keçirir. Eyni zamanda Ermənistan faktiki patronu olan Rusiyadan qopmağa başlayıb. Yaranmış situasiyada Qərbin və Avropa Birliyinin də təsiri var. Eyni zamanda Rusiya Türkiyənin regionda fəallaşmasına o qədər də isti baxmasa da, bunu Qərbin etməsindənsə, Ankaranın etməsinə daha müsbət baxır. Türkiyə və Ermənistan arasında münasibətlər isə heç şübhəsiz daha ciddi fazaya Irəvanın öz absurd iddialarından əl çəkməsindən sonra baş verəcək.

- Son vaxtlar Azərbaycana dünya siyasətində böyük nüfuza malik şəxslərin səfərlərinin intensivləşməsi elə təəssürat yaradır ki, ölkəmizdən konkret mövqe sərgilənməsi istənilir. Sizcə belə olan şəraitdə Azərbaycan hakimiyyətinin diliylə desək, iqtidar balanslaşdırılmış siyasətini davam etdirə biləcəkmi?

- Azərbaycan hakimiyyəti balanslaşdırılmış siyasət adı altında mövqesiz xarici siyasət yürüdür. Çünki bu hakimiyyətin xarici siyasət konsepsiyası yoxdur. Hakimiyyət xarici təsirlərə açıqdır. Və haradan güclü təsir olursa həmin gücün tələb etdiyi güzəştləri verməyə, bu barədə danışmamağa üstünlük verir. Bunu da öz aləmlərində müdrik siyasət hesab edirlər. Mən isə bunu daha çox “dəvəquşu” siyasəti adlandırıram. Çünki dövlətin aydın siyasəti olmalıdır. Bu siyasət də xalqa, qonşu dövlətlərə aydın şəkildə çatdırılmalıdır. Azərbaycan hakimiyyəti özünü regionun lider ölkəsi adlandırır. Ən azı lider ölkənin bir mövqeyi olmalıdır. Mövqesiz ölkədən lider ola bilməz. Artıq bölgədə aydınlaşma dövrü həlledici mərhələyə daxil olub. Tam aydınlaşma olmadan bölgənin Avroatlantik məkana inteqrasiyası mümkün deyil. Hesab edirəm ki, Azərbaycan bu məsələdə çox gecikib. Yaxın zamanlarda da Azərbaycanın mövqeyi bəlli olmasa, bu ölkəmizin təhlükəsizliyinə ciddi problemlər yarada bilər. Ona görə Azərbaycanın Avroatlantik məkana inteqrasiya və NATO-ya üzvlüklə bağlı ciddi addım atmasını vacib sayırıq.

- Yaranmış vəziyyətdə Azərbaycan hökuməti hansı mövqedən çıxış edəcək?

- Hakimiyyətin ürəyi Moskvada olsa da, beyni Qərbdədir. Yəni cibləri Qərbə bağlıdır. Çünki onlar Qərblə biznes qurur, Qərb şirkətləriylə əməkdaşlıq edirlər, xalqdan oğurladıqları milyardları Qərbin banklarında yerləşdirirlər. Bu baxımdan onlar başa düşürlər ki, Qərbsiz yaşaya bilməzlər. Bu baxımdan hakimiyyət qeyri-müəyyənliyini maksimal dərəcədə uzatmağa çalışacaq. Əgər beynəlxalq birlik buna dözəcəksə hakimiyyət yenə qərar qəbul etməməyə çalışacaq. Əgər tərəflər konkret mövqe bildirmək istəsələr,ÿo zaman Əliyevər rejimi çətin seçim qarşısında qalacaq. Və bu sualın cavabını onlar ictimaiyyətlə məsləhətləşməmiş vermək gücündə olmayacaqlar. Əgər bu qərar məsləhətləşməmiş veriləcəksə, o zaman Azərbaycan və öz taleləri üçün ciddi problemlər yaradacaqlar.

Xəyal Şahinoğlu, "AZADLIQ" qəzeti, 13-14.09.2008

http://www.azadliq.az/index.php?subaction=showfull&id=1221277634&archive=&start_from=&ucat=9