“MÜKƏMMƏL SEÇKİ PROQRAMI HAZIRLAMIŞIQ”
“SEÇKİDƏN SONRAKI MƏRHƏLƏNİ PLANLAŞDIRMIŞAM”
“İLHAM ƏLİYEV DEMOKRATİK OBRAZA MALİK SİYASƏTÇİ DEYİL”
İsa Qəmbər: “Çıxış yolu yüz minlərin qalxıb öz hüquqlarını tələb etməsidir”
“Vəli Kiçik Paşanın Türkiyəyə sevgisinə heç bir şübhəm yoxdur”
İsa Qəmbər: “Ehtiyatda bir neçə variantım var”
İsa Qəmbər: “Əhval-ruhiyyə ilə idarə olunan bu hakimiyyət acgöz və görməmişdir”
“Bu il kifayət dərəcədə önəmli bir dönüş ili ola bilər”
“Ömrü boyu Rusiya xüsusi xidmət orqanlarına xidmət göstərənlər indi bizi ittiham etməyə cəsarətdə
bulunurlar”

Seçkilərə doqquz aydan da az vaxt qalır. Aparıcı müxalifət partiyalarından seçkilərdə iştirak etmək
barədə qərar verən və namizədini irəli sürən yeganə partiya hələlik Müsavatdır. Ona görə də seçki
hazırlıqlarının necə getdiyini, builki seçkilərin əvvəlkilərdən fərqli olub-olmayacağını və seçkilərlə
bağlı ortaya çıxan digər suallara aydınlıq gətirmək üçün Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbərə
müraciət etdik.

- 2008-ci il yeni başlayıb. Bu il həm də ölkəmizdə prezident seçkiləri keçiriləcək. Bəzi ekspertlər
indidən ilin bu cür passiv başlaması ilə bağlı pessimist proqnozlar verirlər. Siz seçki ilindən nələr
gözləyirsiniz?

- Seçki məsələləri üzrə Azərbaycanda ən yaxşı ekspertlər Müsavat Partiyasında və digər bəzi bir neçə
partiyada cəmləşiblər. Düşünmürəm bu partiyalardan kənarda bizə seçkilərlə bağlı həlledici dərəcədə
uğurlu ideyalar, məsləhətlər verə biləcək ekspertlər var. Nədənsə belə bir vəziyyət yaranıbdır: bir
nəfər ya mətbuatda, ya toplantıda nə isə deyir və sonra həmin adamın fikirləri ekspertlərin rəyi kimi
rəsmi şəkildə hamıya təqdim olunur. Bir növ hamı razılaşmağa məcbur olur ki, ekspertlərin belə bir
yekdil rəyi var.
Biz seçkilərdə iştirak etmək barədə qərar qəbul etmişik. Seçki ilə bağlı mükəmməl bir planı layihəsi
hazırlamışıq. Həmin layihəni bu həftənin sonunda keçiriləcək Məclisin iclasında müzakirəyə çıxarıb
onu proqram kimi qəbul etməyi planlaşdırırıq. Həmin proqram üzrə də seçkilərə hazırlığı davam
etdirəcəyik. Eyni zamanda təbii ki, proqram rəsmən təsdiq olunana qədər də onun elə istiqamətləri
var ki, istənilən halda işlənməlidir. Hazırda o işlər gedir.
Seçkilərə hazırlaşmaq üçün vaxtın az və ya çox qalması ilə bağlı fikirlərə gəlincə, Müsavat Partiyası
“seçkilərə seçkilər başa çatandan dərhal sonra hazırlaşmaq lazımdır” prinsipi ilə hərəkət edir. Eyni
zamanda müəyyən gerçəkliklər, resurslar məsələsi var ki, hazırlıq kampaniyasını onların imkan
verəcəyi dərəcədə tez başlamaq mümkündür. Yəni seçkiyə hazırlığın nəzəri dövründən başqa ictimai
aktivliyin artdığı dövr və digər mərhələləri də var. Aktiv hazırlıq dövrü üçün birillik müddət tamamilə
kifayət edir. Biz də seçkiyə düz bir il qalanda iştirak qərarımızı verdik. Təbii ki, müəyyən çətinliklər
də var, işləmək elə də rahat deyil. Normal ölkədə yaşamırıq ki, arxayın şəkildə seçkilərə hazırlıq işləri
ilə məşğul olaq. Çətinliklər var və bu və ya başqa dərəcədə bizim işimizin sürətinə, həcminə təsirini
göstərir. Ancaq əminəm ki, Müsavat kimi güclü və təcrübəli bir partiya bu çətinliklərin öhdəsindən
gələcək.

- Seçkiyə hazırlıq proqramında nələr əksini tapır və builki seçki kampaniyanız əvvəlki seçki
kampaniyalarından nə ilə fərqlənəcək?

- Həmin proqram haqqında indidən danışmaq istəməzdim. Çünki hələ Məclisdə təsdiq olunmayıb.
Məclisdə təsdiq olunandan sonra əsas istiqamətləri barədə cəmiyyətə geniş bilgi verəcəyik. Ancaq
bütün detallarını açıqlamaq fikrimiz yoxdur.

- Azərbaycanda seçki texnologiyasını ən mükəmməl bilən kadrların Müsavat Partiyasında olduğunu
deyirsiniz. Maraqlıdır, bu insanlar həmin texnologiyaları harda mənimsəyiblər? Qərb institutlarından,
yoxsa 20 illik siyasi təcrübədən yararlanıblar?

- Həm Müsavatda, həm də digər bir neçə partiyada olan seçki mütəxəssisləri həm nəzəriyyəni, həm
də praktikanı bilirlər. Dediyiniz kimi, 20 ildir ki, seçki mübarizəsinin içində olublar, bütün proseslərə
bələddirlər, hakimiyyətin saxtakarlıqları necə həyata keçirdiyini, saxtakarlığa qarşı mübarizəni də
həmçinin bilirlər. Müsavat Partiyasının bir sıra seçki mütəxəssisləri Qərbin aparıcı demokratik
institutlarının ölkə daxilində və xaricində keçirdiyi seminarlarda, konfranslarda fəal iştirak ediblər. Bu
baxımdan əminəm ki, bizim və bir neçə partiyanın mütəxəssisləri ilə müqayisə ediləcək seçki
mütəxəssisləri Azərbaycanda yoxdur. İndiyə qədər apardığımız seçki kampaniyaları da bunu təsdiq
edir.

- 2003 və 2005-ci illərdə keçirilən seçkilər göstərdi ki, Müsavat Partiyasının seçki kampaniyası doğru
aparılır. Seçicilərdən lazım olan səslər alınır. Lakin son nəticə istənilən kimi olmur. Bu problemlə
bağlı plan varmı?

- İstərdim ki, sizin sualınızdakı dəqiqlik bütün yazılarda, şərhlərdə saxlanılsın. Biz həm xalqın
mövqeyindən çıxış etdiyimiz, həm də seçki texnologiyalarını bildiyimiz üçün seçicilərin əksəriyyətinin
səsini qazana və seçkiləri uda bilirik. Ancaq bundan sonra repressiyalar mərhələsi başlayır. Dinc
siyasi mübarizə ilə məşğul olan partiyalar, vətəndaşlar hakimiyyətin rəsmi və qeyri-rəsmi silahlı
qüvvələri qarşısında, təbii ki, müqavimət göstərəsi deyil. Mübarizənin zor göstərmək mərhələsini
hakimiyyət udur. Hakimiyyətin zorakılıq etdiyini hamı qeyd eləyir. Ancaq bir müddətdən sonra elə bil
hər şey hamının yadından çıxır. Deyilməyə başlanır ki, filan seçkini hakimiyyət uddu, müxalifət
biabırcasına məğlub oldu. Bu cür mənasız, həqiqətə əsaslanmayan fikirlər artıq insanların şüuruna
təlqin edilir. Təxminən belə bir proses gedir. Elə bil ki, şahmat yarışıdır, intellektual mübarizədə
müxalifət hakimiyyətə qalib gəlir. Hakimiyyət bu yarışı uduzandan sonra “12 stul” filminin qəhrəmanı
kimi şahmat taxtasını götürüb rəqibinin başına çırpır və özünün qalib gəldiyini elan edir. Hamı bunu
görür, ancaq bir müddətdən sonra başlayır müxalifətə dərs verməyə ki, bax, sən filan şahmat
partiyasında debütə belə başlamalıydın, oyunun ortasında filan gedişləri eləməliydin. Halbuki bunu
deyənlər başa düşür ki, oyunun intellektual -seçki mərhələsini müxalifət udub. Hakimiyyət
müxalifətə, dinc vətəndaşlara seçkidə yox, zorakılıqda qalib gəlir.
Təbii ki, biz bu vəziyyəti də düşünürük. Çünki artıq təcrübə göstərir ki, Müsavatın problemi xalqın
səslərində deyil. Problem bu səsləri qoruyub saxlaya bilməkdə, hakimiyyətin zorakılığının qarşısını ala
bilməkdədir. Hətta bəzi siyasətçilər vəziyyəti çox sadə və qəşəng şəkildə ifadə ediblər ki, nə edək ki,
hakimiyyət öz xalqına güllə atmasın. Əslində, bu sualın cavabı tapılmalıdır. Bəzən gənclər bizə
qəzəblənirlər ki, niyə zorakılıq göstəriləndə cavab verməyə icazə vermirsiniz, nəyə görə polis bizi
dəyənəklə vurmalıdır, biz qaçmalıyıq, biz cavab verəcəyik. İzah etməyə çalışırıq ki, onlara cavab
verə bilərsiniz, hətta üstün də gələ bilərsiniz. Lakin o zaman üstünüzə başqa silahlı qüvvələr
göndəriləcək. Onların da qabağında dayana bilsəniz, hakimiyyət sizə atəş açmağa başlayacaq. Ona
görə də sual belə qoyulmalıdır; necə edək ki, Əliyev rejimi öz xalqına güllə atmasın? Bunun çox sadə
cavabı var. Xalqın böyük hissəsi ayağa qalxmalıdır. Beş-on nəfər ayağa qalxanda hakimiyyət onları
hətta öldürə də bilər. On minlərlə insan ayağa qalxanda rejim onları zorakı şəkildə dağıtmağı bacarar.
Ancaq yüz minlər, milyonlar ayağa qalxanda hakimiyyət heç nə edə, o cümlədən atəş aça bilməz. Biz
bu sadə cavabı özümüz üçün yaddaşlarda birdəfəlik həkk etməliyik ki, məsələnin həll yolu yüz
minlərin ayağa qalxıb öz haqqını tələb etməsidir. Bunun alternativi yoxdur! Biz yüz minlərin ayağa
qalxmasına nail olmağa çalışmalıyıq. Əvvəlki seçkilərdə də seçki taktikamızın mahiyyətini bu təşkil
edib. Cəmiyyəti dəyişikliyin mümkün olduğuna inandırmaq. Mümkün qədər fəallığa nail olmaq.
Gücümüz çatan qədər buna nail olmuşuq. Cəmiyyət 2000-ci ildə də, 2003-cü ildə də fədakarlıq
göstərib. Ancaq bu fədakarlıq seçkidə əldə olunmuş nəticələri reallaşdırmağa kifayət eləməyib.
2008-ci ildə buna nail olmağın mümkün olub-olmayacağını bu gün deməyə tələsmək istəmirəm.
Çünki cəmiyyətin bu rejimdən narazılığını nəzərə alsaq, vəziyyət 2003-dən də 2005-dən də qat-qat
əlverişlidir. Protest elektoratı həddən artıq böyükdür. Ancaq cəmiyyətdə dinc demokratik dəyişikliyə
inam həddən artıq aşağıdır. Bu inamı bərpa etmək lazımdır. İnamı bərpa etməyin yolu siyasi
qüvvələrin, bütövlükdə demokratik düşərgəyə aid qüvvələrin bir-birini ittiham etməsindən, bir-birinə
qarşı böhtanlar, atmacalar atmasından yox, demokratik ideallar uğrunda bir-birinə dəstək
verməsindən və sair məsələlərdən asılıdır.
Müsahibənin bu məqamında mövzudan kənara çıxıb İsa bəyə son iki gündə Türkiyədə baş verən
olaylar barədə sual verdik. Azərbaycana kifayət qədər yaxın olan Vəli Kiçik Paşa daxil, bir sıra
tanınmış şəxslərin həbsi haqda Müsavat başqanının fikirlərini soruşduq.

- Türkiyədə baş verən son hadisələri təəssüf hissi ilə yanaşı həm də diqqətlə izləməyə çalışıram.
Çünki hər şeydən əlavə Türkiyədə həbs olunan şəxslərin bəzilərini şəxsən tanıyıram. Vəli Kiçik
Paşanın, Gülər Kömürçünün Türkiyəyə sevgisinə, sədaqətinə heç bir şübhəm yoxdur. Həbs
olunanlardan Sevgi Erenol artıq azadlığa buraxılıb. Hər halda Türkiyə demokratik prosedurları və
ciddi dövlət ənənələri olan bir ölkədir. İnanmaq istərdim ki, texliklə məsələ aydınlaşacaq və bizim
əqidəsinə, mövqeyinə inandığımız insanlar azadlığa buraxılacaq. Əgər günahkarlar da olarsa, onlar
qanun qarşısında cavab verəcəklər. Eyni zamanda hesab edirəm ki, siz jurnalistlər də Gülər Kömürçü
ilə xüsusi maraqlanmağa başlayacaqsınız. Çünki bir jurnalistin belə ciddi ittihamlarla tutuqlanması
narahatlıq doğuran hadisədir.

- İndiki mərhələdə Türkiyədə bu cür prosesin başlanması nəyə xidmət edə bilər?

- Hələ ki informasiya azdır. Türkiyədə dövlət və hakimiyyət səviyyələrində müxtəlif ideologiyalı
insanların olduğunu hər zaman bilmişik. Bu qüvvələr arasında müxtəlif hadisələrə fərqli baxışlar və
sair məsələlər zaman-zaman medianın diqqətində olub. Ancaq etiraf edim ki, bu günə olan
informasiya yekun bir fikir söyləmək üçün yetərli deyil.

İsa Qəmbərin cavabı ilə qane olub yenidən əvvəlki mövzumuza dönürük.

- İsa bəy, MDB məkanında seçki proseslərində hadisələr heç də Azərbaycandakı kimi olmadı. Bir
sıra dəyişikliklər olan ölkələrdə seçkidən sonra mitinqdə iştirak edənlərin sayı Azərbaycanda
müxalifətin seçkidən sonra keçirdiyi etiraz aksiyalarında iştirak edənlərin sayından az idi. Amma
onlara dəstək verildi və hakimiyyət dəyişikliyi baş verdi. Qərbin mövqeyi proseslərə öz ciddi təsirini
göstərdi. Qərblə hansısa bir razılaşma varmı? Sualımızın arxasında bəzi informasiyalar dayanır. Belə
xəbərlər var ki, Qərb Azərbaycanın demokratik qüvvələrinə 2003-cü ildə 2008-ci ili gözləməyi
tövsiyə edib.

- Postsovet məkanındakı müxtəlif seçki hadisələrini müqayisə etmək çox faydalıdır və labüddür. Eyni
zamanda nəzərə almaq lazımdır ki, bu ölkələrdəki situasiyalar bir-birini yüzdə yüz təkrarlamır.
Gürcüstanda son prezident seçkisini götürək. Həmin seçkilərlə bağlı bir çox suallar yarandı. Ancaq
hər şey dinc şəkildə davam elədi. Ötən il Tiflisdə 7 noyabr hadisələrini və mediaya basqı faktlarını
nəzərə almasaq, bütövlükdə normal bir proses getdi. Seçkilərdən sonra isə Saakaşvili müxalifətin
daha çox səs toplayan namizədini görüşə dəvət edib ölkədəki vəziyyəti onunla müzakirə elədi. Onun
telekanallarda canlı yayımda çıxışına şərait yaratdı. İctimai Televiziya Şurasının tərkibinin
dəyişilməsinə və ora müxalifət nümayəndələrinin də daxil edilməsinə şərait yaratdı. Müxalifət
nümayəndələrini hakimiyyətdə iştiraka dəvət etdi. Yəni bu faktlar Gürcüstandakı şəraitlə
Azərbaycandakı şəraitin, eyni zamanda Mixail Saakaşvili ilə İlham Əliyevin fərqini göstərir.
Saakaşvilini ideallaşdırmaq fikrindən uzağam, ancaq gerçəkliyə dəqiq qiymət vermək lazımdır. Bu
yaxınlarda siyasətçi dostlarımızdan biri jurnalistin “Azərbaycan müxalifətinin Gürcüstan
müxalifətindən öyrənmək, oradakı proseslərdən dərs almaq fikri varmı” sualına çox düzgün cavab
vermişdi. Bildirmişdi ki, Azərbaycan müxalifətinin Gürcüstan müxalifətindən öyrənməsinə ehtiyac
yoxdur, İlham Əliyevin Saakaşvilidən öyrənməsinə ehtiyac var. Yəni çox dəqiq müşahidə idi.
Gürcüstanda bilinirdi ki, Saakaşvili hakimiyyət naminə öz xalqına güllə atmaq niyyətində deyil.
Beynəlxalq birlik də Saakaşvilidən öz demokrat obrazına uyğun fəaliyyət göstərməyi tələb edirdi.
Seçkilərdən əvvəl ona qarşı konkret tələb irəli sürürdü ki, televiziyalar və mətbuat fəaliyyətini tam
bərpa etməsə, seçkilər ədalətli hesab olunmayacaq. Ancaq bu günə qədər hələlik İlham Əliyevdən
birmənalı şəkildə bu cür tələblər edilməyib. Çünki İlham Əliyev demokratik obraza malik siyasətçi və
dövlət adamı deyil.
2008-də beynəlxalq birliyin seçkilərə münasibətinin necə olacağına gəlincə isə hesab edirəm ki,
beynəlxalq birliyin Əliyev rejiminə ölkədə normal islahatlar aparmaq üçün verdiyi müddət artıq bitib.
Bu rejim üzv olduğu beynəlxalq təşkilatların standartlarına cavab verməyə başlamalıdır. Bu, təhlil
səviyyəsində də mənim bildiyim bir şeydir, informativ səviyyədə də bildiyim məsələdir ki, bu
istiqamətdə çox ciddi gəlişmələr var. “Bu sürətlənmə Azərbaycanda demokratik dəyişiklikləri təmin
edəcək dərəcəyə qədər davam edəcəkmi” sualına isə bu gün cavab vermək tezdir.

- Bir sıra ekspertlər bildirir ki, ABŞ-ın Azərbaycanda neft və pul marağı var. Bu istiqamətdə
Azərbaycan hakimiyyəti ilə işbirliyindədir. Amma biz belə hesab edirik ki, ABŞ məsələn, bir ildə
İraqa xərclədiyi pulları bundan sonra Azərbaycanda heç 50 ilə də qazana bilməz. Yəni bu faktdan
görünür ki, ortada iqtisadi məsələlərin rol oynadığı barədə deyilənlər həqiqəti tam əks etdirmir. Bəs
Amerikanın Azərbaycan hakimiyyətinin fəaliyyətinə bu qədər göz yummasının sirri nədədir?

- Azərbaycanda insan haqları və demokratiya ilə bağlı məsələlərə, seçki saxtakarlıqlarına Qərbin,
Amerikanın sadəcə neftə görə göz yumması tezisi bir qədər üzdə olan məsələdir. Pul faktoru həlledici
ola bilməz. Bir dəfə maraqlanın. Onda görəcəksiniz ki, Azərbaycanın neftdən əldə etdiyi gəlirlər və
ən pik nöqtədə əldə edəcəyi gəlirlər hansı səviyyədədir. Və son vaxtlar Avropa Birliyinə üzv olmuş
ölkələrə bu beynəlxalq təşkilatdan nə qədər maliyyə ayrılır. Bunun həcmi ilə Azərbaycan neftindən
gələn gəliri müqayisə etsəniz görəcəksiniz ki, neftdən gələn gəlirlər həmin köməyin qarşısında çox
cüzi və əhəmiyyətsiz görünür. Yəni bu baxımdan azad dünya üçün pul məsələsi həlledici məsələ
deyil. Təbii ki, azad dünyanın ehtiyacları var. Xüsusən də enerji təhlükəsizliyi Avropa üçün çox
önəmlidir. Bir tərəfdən, mümkün qədər çox enerji xətlərinin mövcudluğunun qeydinə qalırlar ki,
enerji təhlükəsizliyi təmin olunsun. Digər tərəfdən isə, Rusiyadan asılı olmayan enerji xətlərinin
mövcudluğu Avropa üçün çox önəmlidir. Bu da Qərblə Azərbaycanın münasibətlərində müəyyən
nüanslar yaradır. Ancaq bütün bunlar xüsusən də ABŞ üçün həlledici məsələlər deyil. ABŞ-ın bütün
dünyada onların qəbul etdiyi dəyərlərə uyğun proseslərin getməsi arzusu var. Bu, bir idealdır.
Amerika bütün dünyadakı ölkələrdə eyni qəbul olunmuş qaydaların tətbiqini istəyir. Ancaq
Amerikanın da gücünün bir həddi, sərhədləri var. Hansı həddə qədər bacarırsa, həmin ümumi
qaydaların tətbiqinə də ora qədər çalışır. Ümumi qaydalar dedikdə müasir dövrdə qəbul edilən
demokratik idarəçilikdən, azad seçkilərdən, demokratik hakimiyyət bölgüsündən, qanunun
aliliyindən, insan azadlıqlarından, iqtisadi azadlıqlardan söhbət gedir. Bu qaydalar heç bir xalqa
problem yaradacaq qaydalar deyil. ABŞ-ın bu qaydaları qəbul edən ölkələrlə əməkdaşlığı daha
rahatdır, nəinki qəbul etməyən ölkələrlə. Hesab edirəm ki, hər ilin və hər seçkinin təsadüf etdiyi
dövrün özəllikləri var. 2008-ci il də kifayət qədər mürəkkəb bir mərhələdir. Amerika və Avropa
Azərbaycanda da müsbət dəyişikliklərin baş verməsinə çalışacaq. Çünki bu, sadəcə yalnız ideallardan
yox, həm də maraqlardan irəli gələn məsələdir. Artıq Cənubi Qafqaz azad dünyanın sərhədindədir.
Avropa Birliyi və NATO bu sərhədlərə gəlib dayanmaq üzrədir. Hesab edirəm ki, bu il kifayət
dərəcədə önəmli bir dönüş ili ola bilər.

- 2007-ci ildə ölkədəki demokratik təsisatlara hücumların artırılması belə bir tezisin də irəli
sürülməsinə səbəb olub ki, artıq İlham Əliyev beynəlxalq birliklə problemlərini həll edib və arxayındır.
Ona görə də təzyiqlər artıb. Amma İlham Əliyev hakimiyyətinin xalqla xeyli problemləri var. Sizcə,
xalqla aralarında problemi niyə həll etmirlər?

- O fikirdə deyiləm ki, İlham Əliyev rejimi problemlərini həll edib. Qərblə aralarında çox ciddi
problemlər var. Bu problemlərin biri, Əliyev rejiminin NATO ilə Rusiya arasında prinsipial seçim
etməməsi ilə bağlıdır. İkincisi isə Azərbaycanda normal islahatların getməməsi ilə əlaqədardır. Bunlar
çox ciddi problemlərdir və hələ də həll olunmayıb. Bu rejimin Qərbdəki müəyyən adamlarla şəxsi
maraq əlaqələri var. Ancaq bu, proseslərə həlledici dərəcədə təsir edən amil ola bilməz. Mən sizə bir
ideya verirəm. Amerikada və ya Avropada önəmli qəzetlərdən biri ilə əlaqə yaradıb onlarla birgə
proyekt işləyin. Azərbaycandakı rejimlə onların ölkələrindəki bəzi məmurların korrupsiya əlaqələri
barədə. Həmkarlarınız həmin mövzuya girəcəklər, əldə etdikləri faktları yazacaqlar da. Adları nəinki
çəkilən, hətta adları işarə edilən məmurlar qaçmağa yer axtaracaqlar.
Bu hakimiyyət əslində səriştəsiz və acgöz hakimiyyətdir. Bir tərəfdən, onların görməmişliyi,
acgözlüyü imkan vermir ki, ölkəyə gələn neft pullarından xalqa nəyinsə çatmasını təmin etsinlər.
Digər tərəfdən də səriştəsizlikləri imkan vermir. Bir iş görmək istəyəndə də elə biabırçı şəkildə edirlər
ki, nəticəsi ürəkaçan səviyyədə olmur. Hakimiyyətin proqramı, məsələlərə ümumi baxışı yoxdur. Bu
hakimiyyət əhval-ruhiyyə ilə idarə olunan, yalnız bugünkü qazancını əsas hədəf kimi görən
hakimiyyətdir. Məhz buna görə də xalqla problemləri günbəgün artır. Xalq üçün bir iş görmür.
Bir məqamı qeyd etmək vacibdir. Cəmiyyətdə belə bir yanlış yanaşma var ki, xalqın həyat səviyyəsi
yaxşılaşsa, artıq siyasətlə maraqlanmayacaqlar və hətta hakimiyyətin tam tərəfinə keçəcəklər. Belə
bir şey yoxdur. Həyat səviyyəsi yüksəldikcə, insanların yaşayışı yaxşılaşdıqca onlar siyasətlə daha
çox maraqlanmağa başlayacaqlar. Daha müstəqil şəkildə qərarlar qəbul etmək istəyəcək, demokratik
proseslərə dəstəyi gücləndirəcək və demokratik düşərgə ilə daha sıx bağlanacaqlar. Bu, əlifba
səviyyəsində olan bir həqiqətdir. Hakimiyyət bunu bildiyindən xalqın həyat səviyyəsinin
yaxşılaşmasında maraqlı deyil. Sovet totalitar təfəkkürlü insanlar fikirləşirlər ki, cəmiyyəti nəzarətdə
saxlamaq üçün onu ac, yarıac vəziyyətdə saxlamaq lazımdır, cəmiyyətin varlanmasına imkan vermək
olmaz. Ona görə də bu hakimiyyətdən cəmiyyət üçün müsbət nəyisə edəcəyini gözləməyə dəyməz.
Xalqımız 2007-ci ilin yanvarında bu həqiqəti tam dərk edib.
Ancaq biz bu hakimiyyəti seçkilərə qədər müəyyən addımlar atmağa məcbur edəcəyik. 2003-cü ildə
seçki kampaniyası dövründə hakimiyyətə gələcəyimiz halda xalq üçün nələr edəcəyimizi söylədik.
Hakimiyyət məcbur oldu ki, onların bir qismini ya seçkilərə qədər, ya da seçkilərdən sonra həyata
keçirsin. İndi də bizim çox ciddi təkliflərimiz olacaq. Maaşların artırılması, kommunal xərclərin ya
ləğvi, ya da azaldılması ilə bağlı olan, insanların normal yaşamağına imkan yaradan ideyalarımız var,
onları cəmiyyətə təqdim edəcəyik.

- Bu iqtidar heç bir proqrama malik deyilsə və heç bir səriştəsi yoxdursa, müxalifət niyə bu cür
hakimiyyəti dəyişə bilmir? Ortaya çıxan bu ziddiyyəti necə izah edərdiniz?

- İnsanları zorakı üsulla idarə etmək üçün ağıl lazım deyil. Zorakı üsulla idarə etmək çox sadə,
primitiv şəkildə təmin olunur. Əliyev rejimi də həmin qayda ilə insanları idarə edir. Buna böyük güc,
ağıl, bacarıq lazım olduğu barədə söhbətlər mifdir. Ancaq insanları azad şəraitdə idarə etmək, onlara
həm qərar qəbul etməkdə azadlıq verərək, həm onların yüksək həyat səviyyəsini təmin etməsinə
şərait yaradaraq idarə eləmək çox çətindir və ağıl, bacarıq tələb edir. Məhz ona görə də inkişaf etmiş
ölkələrdə insanların həyat səviyyəsinin çox yüksək olmasına, azadlıqlarının sonsuz olmasına
baxmayaraq 4-5 ildən bir, yaxud uzağı 8-10 ildən bir hakimiyyət dəyişilir. Avtoritar ölkələrdə isə
həyat səviyyəsi aşağı, azadlıq imkanları məhdud olan insanlar dözmək məcburiyyətində olurlar. Ona
görə də kənardan belə görünür ki, filan rəhbər çox müdrik imiş. Ona qalsa, deməli dünyanın ən
böyük müdrik rəhbəri Fidel Kastrodur? Şimali Koreyada Kim İr Senin oğlu Kim Çen İr, Yaxud
Surigada Hafiz Əsədin oğlu Bəşər Əsəd atasının davamçısı olaraq ölkəni idarə edir. Ölkəni avtoritar
üsullarla idarə eləmək böyük müdriklik deyil. Səriştəsiz hakimiyyət əlindəki silahı sənə və sənin
xalqına tuşlayıb, bu situasiyanı həll etmək elə də asan deyil.

- Hakimiyyət əlində silah tutub özünü qorumağı bacarırsa, deməli, o qədər də bacarıqsız deyil.

- Tutaq ki, bir cinayətkar dinc insanları girov götürüb tapança ilə özünə tabe edirsə və kənardan
qüvvə gəlib məsələni həll edənə, yəni cəmiyyət fəallaşana qədər girovluqda olan adamlar azad
olunmursa, siz həmin cinayətkarı ağıllı adam hesab edirsinizsə, bu da sizin yanaşmadır.

- Yüz minlərin ayağa qalxması həm də müxalifətin fəaliyyəti ilə bağlı deyilmi? Biz bu məqama
toxunmaq istəyirik.

- Əgər bu gün demokratik düşərgənin böyük bir hissəsi inamsızlığa düçar olubsa, QHT-lərin,
medianın, siyasi partiyaların önəmli bir hissəsi hakimiyyətin dediyi ilə oturub-durursa və onların
işi-gücü müxalifətin heç nəyə yaramadığını, bacarıqsız olduğunu iddia eləməkdən ibarətdirsə,
cəmiyyət necə fəallaşsın, nə cür ayağa qalxsın? Yüzlərlə qəzet, beş-on telekanal və xeyli ictimai
institutlar intensiv şəkildə camaata təlqin edirlər ki, bu hakimiyyət çox güclü, ağıllı hakimiyyətdir,
müxalifət isə zəif və ağılsızdır, bunlardan bir şey çıxmaz. Bu təbliğatı hər gün eşidən insan nəyə
arxayın olub desin ki, doğrudan da hərəkət eləməyə dəyər? Əgər ölkədəki siyasi qüvvələrin,
medianın, QHT-lərin böyük bir hissəsi mübarizədən çəkiliblərsə, mübarizəni imitasiya edirlərsə,
həqiqi mübarizə aparan bir neçə partiya, qəzet, QHT üçün asandırmı ölkədəki inam potesialını
gerçəkləşdirmək? Çox çətindir. Təbii ki, çətin də olsa bu bizim işimizdir. Çalışacağıq ki, bu il
qüvvələr nisbətini dəyişməyə nail olaq. Yəni cəmiyyətin ən azı 80 faizi dəyişiklik istəyir. Ancaq
dəyişiklik uğrunda mübarizə aparan və mübarizə aparmayan qüvvələri müqayisə etsək, o zaman
təəssüf ki, mübarizə aparan tərəf azlıqda qalır. Dəyişiklik istəyən, lakin mübarizə aparmayan
qüvvələr çoxluq təşkil edir. Bu qüvvələr nisbətini dəyişməyə nail olmaq lazımdır. Biz buna
çalışacağıq.

- Hakimiyyət dəyişikliyinə ümidlər müəyyən mənada həm də iqtidarın öz daxilindəki təlatümlərə
bağlanır. Məsələn, belə fikrə tez-tez rast gəlinir ki, 2008-ci ildə hakimiyyət komandasından müəyyən
qopmalar olsa, bu xalqın aktivləşməsinə, demokratik düşərgənin fəallaşmasına səbəb olar. Siz necə
düşünürsünüz, qarşıdakı mərhələdə bu, mümkündürmü?

- Əli İnsanov, Fərhad Əliyev, Akif Muradverdiyev kimi tanınmış fiqurların həbsindən və onlara
türmədə verilən mənəvi-fiziki işgəncələrdən sonra indiki hakimiyyətdə hətta könüllü istefa verməyə
hazır qüvvənin mövcudluğu inandırıcı görünmür. Hakimiyyət komandasında nazirlər səviyyəsində
istefa vermək istəyən xeyli adamlar var. Bunu dəqiq bilirik. Ancaq qorxurlar.
Deyirsiniz ki, hakimiyyətdaxili ziddiyyətlər cəmiyyətdəki fəallığı artırar. Bu yanaşma ilə razıyam.
Eyni qaydada da cəmiyyətdəki fəallıq iqtidardaxili narazılığı üzə çıxara, narazıları daha idarəolunmaz
vəziyyətə gətirib çıxara bilər. Hakimiyyət daxilində ciddi problemlər var. Bu gün hökumətdə
biri-birinə tam etimad göstərən üç adam tapmaq, demək olar ki, qeyri-mümkündür.

- Sizin hakimiyyətdəkilərə, cəmiyyətə və demokratik düşərgəyə prosesləri xalqın xeyrinə yönəltmək
üçün mesajlarınız varmı?

- Müəyyən ideyalar var. Ya partiyanın növbəti Məclisində, ya da ondan sonrakı yaxın günlərdə bizim
tərəfimizdən cəmiyyətə təqdim olunacaq. Hakimiyyətdəkilərə mesajı biz artıq 2003-cü ildə də
vermişik. Hakimiyyət nümayəndələri və hakimiyyətyönlü media strukturları 15 oktyabr prezident
seçkiləri gününü savaş günü kimi təqdim edirdilər. Mən isə onlara təklif etdim ki, gəlin 15 oktyabrı
milli barış, milli həmrəylik günü kimi qəbul edək və bu günə qədər olub-keçənlərin üstündən xətt
çəkib gələcəyə baxaq. O zaman rejim bu təklifimi qəbul etmədi. İndiki mərhələdə həmin təklif bu və
ya digər modifikasiyalarda təkrar olunur. Biz isə xalqa və siyasi qüvvələrə sözümüzü yaxınlarda
təqdim edəcəyik.

- 2008-ci il prezident seçkisini hakimiyyətin milyardlarla pulun hesabına udacağı inandırıcıdırmı?
Seçicilərə yüksək məbləğdə pul verib səsləri satın ala və bu yolla seçkidə həqiqi qələbə qazana
bilərlərmi?

- Qalib gələ bilməzlər. Pul təbii ki, siyasətdə, xüsusən seçkilərdə önəmli amildir. Ancaq həlledici
deyil. Həlledici amil olsaydı dünyanın hər yerində ən varlı adamlar hakimiyyətə gələrdi. Hər ölkənin
ən zəngin ailəsi ölkəni nəzarətində saxlayardı. Bu baxımdan təkcə pulun hesabına kiminsə qalib
gələcəyini düşünmürəm. Eyni zamanda guya 2003-cü ildə hakimiyyət azmı pul xərclədi. Bizim
xərclədiyimiz qəpik-quruşla müqayisədə ən azı min dəfə çox pul xərcləndi. Buna baxmayaraq, onların
seçkidə aldığı səs exit-pollun nəticələrinə görə 24 faiz, bizim aldığımız səs isə 46 faiz oldu. Ona görə
də hakimiyyətin çoxlu pul xərcləyəcəyindən narahat olmaq lazım deyil. Əgər bizim mübarizəmiz,
seçkidə iştirak etməyimiz hakimiyyəti seçicilərə pul xərcləməyə vadar edirsə, bu da Müsavatın xalqa
bir xidmətidir. Mən bir qədər əvvəl dedim ki, elə real təkliflər verəcəyik ki, hakimiyyət seçkiqabağı o
təkliflərə diqqət eləməyə məcbur olacaq. Odur ki, biz bu üsulla da xalqımıza xidmət etməkdə davam
edəcəyik.

- Son cümlələrinizdən belə başa düşülə bilər ki, yenə İlham Əliyev hakimiyyətdə qalacaq və
təkliflərinizdə əksini tapan bəzi məsələləri onun iqtidarı həyata keçirəcək.

- Qətiyyən. Oxucularınız belə başa düşsün ki, bizim təkliflərimiz real təkliflərdir, proqramımızdır.
Özümüz hakimiyyətə gəldiyimiz təqdirdə onları yerinə yetirəcəyik. Hakimiyyət yenə də qələbəmizin
qarşısını zorakılıqla ala bilsə, bu və ya başqa şəkildə hakimiyyət də bizim təkliflərə əməl etməyə
məcbur olacaq. Xatırlayırsınızsa, mən 2003-cü ildə seçkidən əvvəl demişdim ki, maaşları 2-3 dəfə
artıracağam, o zaman hakimiyyət mütəxəssisləri ortaya çıxıb dedilər ki, bu mümkün deyil. Ancaq
sonra özləri başladılar artırmağa. İş yerlərinin açılacağını demişdim, hakimiyyətdəkilər iş yerləri
açacaqlarından danışmağa başladılar. Düzdür 600 min iş yeri açmasalar da hər halda bir 60 min var.

- Müxalifət düşərgəsinin əsas aparıcı qüvvələri mövqe baxımından ən azı iki yerə bölünüblər. Bir
tərəf boykot, digər tərəf seçkidə iştirak etmək mövqeyindədir. Bu fərqliliyi həll etmədən seçkiyə
qatılıb narazı elektortatın səfərbərliyinə nail olmaq, insanları qələbəyə inandırmaq nə dərəcədə
mümkündür?

- Təbii ki, bütün siyasi qüvvələrin eyni mövqedən çıxış etməyi yaxşı olardı. Belə olanda cəmiyyət də
çox asanlıqla qərar qəbul edər və vahid siyasi qüvvənin çağırışına uyğun hərəkət edər. Ancaq
dediyiniz vəziyyətdə də elə bir faciə görmürəm. Cəmiyyətin tanıdığı 3-5 siyasi qüvvə var. Həmin
qüvvələrin hansısa bir qismi seçkidə iştirak etmək, müəyyən qismi boykot fikrindədir. Qərarlar hələ
seçkiyə qədər dəyişə bilər. Yaşayıb görəcəyik kim hansı mövqedə qalacaq. Cəmiyyət də siyasi
qüvvələrin çağırışlarına baxıb öz mövqeyini müəyyənləşdirəcək. Yəni biz 2003-cü ildə seçkiyə
qatılanda iştirak edənlər, yaxud etməyənlər yoxuydumu? Var idi, ancaq seçicilər öz seçimlərini
etdilər. Həmin qaydada da 2008 seçkilərində qərar veriləcək.

- ABŞ senatoru Riçard Luqarla görüşdə iştirak edən 4 müxalifət liderindən ikisi görüşdən sonra
bildirdilər ki, İsa Qəmbər Luqara seçkiləri boykot edəcəyini deyib. Mətbuatda bu məsələyə ötəri
münasibət bildirdiniz. Ancaq sizdən sonra Lalə Şövkət qəzetlərin birində israrla bildirdi ki, Müsavat
başqanı seçkiləri boykot edəcəyini deyib. Yaranmış vəziyyəti necə qiymətləndirirsiniz? Doğrudanmı
orada belə söhbət olub? Ümumiyyətlə, o tip görüşlərdə tərəflər arasında getmiş söhbətin
açıqlanmasını nə dərəcədə məqbul hesab edirsiniz?

- Hərdən olur ki, biz nəyisə demək istəyirik. Sonra görürük ki, qəzetçi dostlarımız demək
istədiklərimizi yazıblar. Azər bəy, bu dəfə də mənim düşündüyümü siz yazdınız.
Məni çox təəccübləndirmişdi ki, bir sıra qəzetləri və siyasətçiləri Luqarla görüşdə mənim nə dediyim
daha çox maraqlandırır, nəinki Luqarın dedikləri. Halbuki mənim mövqeyim cəmiyyətə kifayət qədər
bəllidir. Ancaq Riçard Luqar ABŞ-ın ən önəmli siyasətçilərindən biridir. Formal olaraq da yüksək
vəzifəsi var, qeyri-formal olaraq da tam məsuliyyətlə deyirəm ki, ABŞ-ın siyasətini müəyyənləşdirən
çox azsaylı insanlardan biridir. Belə bir adam gəlib Azərbaycanda görüşlər keçirir və cəmiyyət onun
dediklərini öyrənmək, ABŞ-ın builki seçkilərə necə münasibət bəsləyəcəyini dəqiqləşdirmək əvəzinə
diskussiya başlayıb ki, İsa Qəmbər nəyi deyib, nəyi deməyib. Diqqət etdinizsə mən o diskussiyalara
əslinə qalsa, qatılmadım və deyilənlərin heç birini nə təkzib, nə təsdiq eləmədim. Çünki çox sadə
həqiqət var ki, bu tipli görüşlərdə danışılanlar orada da qalmalıdır. Ona görə yox ki, orada hansısa bir
gizli, qeyri-adi söhbətlər gedir. Sadə bir həqiqət var ki, mətbuat üçün qapalı görüşdə siyasətçilərin
bir-birinə dediyi sözlər kənara çıxırsa, növbəti belə görüşdə həmin siyasətçilər bir-biri ilə açıq
danışmırlar. O zaman danışıqların mahiyyəti, mənası itir. Məhz buna görə mən çox təəssüf edirəm ki,
həmin görüş haqqında müxtəlif rəylər, versiyalar, təqdimatlar ortaya çıxdı. Halbuki Luqarla görüş çox
önəmli idi. Orada çox açıq, çox səmərəli söhbət aparıldı. Bəli, mən indi işarə edə bilərəm ki, həmin
görüşdə seçkiqabağı şəraitin dəyərləndirilməsi və bu şəraitdə seçkilərdə iştirakın, yoxsa iştirak
etməməyin düzgün olması mövzusu kifayət qədər açıq şəkildə müzakirə olundu. Biz orada reallığa
uyğun fikirlərimizi səsləndirmişik. Oradakı söhbətlər zamanı səslənən fikirləri konteksdən çıxarıb
ictimaiyyətə təqdim eləmək əlavə problem yaratmaqdan başqa bir şey deyil. Halbuki həmin görüş
azad dünyanın Azərbaycanda 2008 seçkisinə maraqlı mövqeyinin olacağı ilə bağlı bir qədər əvvəl sizə
dediklərimə əsas verən bir görüş idi. Biz o görüşdə müzakirə edilən ehtimalların reallaşmasına
çalışmalıyıq. Müsavat Partiyasının mövqeyində heç bir dəyişiklik yoxdur. Heç kimin bu barədə
şübhəsi, tərəddüdü olmasın. Müsavat Partiyası 2007-ci il oktyabrın 12-də qərar qəbul edib ki,
prezident seçkisində iştirak edəcək. Partiya bəndənizin namizədliyini irəli sürüb. Məclisin qərarında
onu da qeyd etmişik ki, seçkini boykot səlahiyyətini özümüzdə saxlayırıq.

- Bəlkə boykot mövqeyində olan bəzi partiya sədrləri düşünürlər ki, İsa Qəmbər seçkiyə gedib hər
hansı səbəbdən məğlub olsa növbəti mərhələ üçün müxalifət düşərgəsinin şəriksiz liderinə
çevriləcəklər. Boykot məsələsinin arxasında belə bir niyyətin olduğunu sezirsinizmi?

- Bu mövzuda danışmaq istəmirəm. Çünki danışarkən başqa siyasi qüvvələrə qiymət verməyə
məcbur oluram. Hesab edirəm ki, siyasətçilər bir-birilərinə qiymət verməməlidirlər. Qiyməti xalq
verməlidir. Mən siyasi partiyalar, siyasətçilər barədə bildiklərimi deməyə başlasam bir kitablıq
müsahibə alınar. Cəmiyyətdə çox qədər qəribə proseslər gedir. Ömrü boyu rus xususi xidmət
orqanlarına xidmət edənlər gəlib bizləri ittiham etmək cəsarətində bulunurlar. Bütün siyasi həyatları
yalan üzərində qurulan adamlar özlərini mələk qismində cəmiyyətə təqdim etməyə çalışırlar.

- İsa bəy seçkidən sonrakı mərhələni planlaşdırmısınızmı?

- Təbii ki, planlaşdırmışam.

- Yəni bu dəfə də zorakalıq və saxtakarlıq səbəbindən hakimiyyətə gələ bilməyəcəyiniz təqdirdə
əlinizin altında hər hansı variant varmı?

- Var. Özü də bir yox, bir neçə variant. (Yarızarafat, yarıciddi əlavə edir) A, b və sair variantları.

- Bu il həm də bir neçə yubileylə əlamətdardır. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 90
ili və Əbülfəz Elçibəyin 70 illik yubileyi bu ilə təsadüf edir.

- Keçən il Məclisdə 2008-ci ilin Cümhuriyyət ili və Elçibəy ili elan olunması ilə bağlı qərarlar qəbul
etdik. Həmin qərarlarda fəaliyyət istiqamətlərimiz göstərilib. Bu il həmin fəaliyyət istiqamətlərini əsas
tutaraq müəyyən tədbirlər həyata keçirmək fikrimiz var. Tədbirlər haqqında sabah Məclisin
toplantısında da fikir mübadiləsi olacaq.

Azər AYXAN, Zabil MÜQABİLOĞLU, Etibar SEYİDAĞA
"Yeni Müsavat", 24-26 yanvar 2008-ci il