OBAMA AMERİKANI YENİDƏN AZƏRBAYCANA QAYTARA
BİLƏCƏKMİ?
İsa Qəmbər: “Zəruri qərarlar qəbul edilməsə, ölkəmizlə ABŞ arasında
problemlər getdikcə artacaq”
İsa Qəmbər: “Hakimiyyət dövlətin taleyi ilə oynamaq xasiyyətinə son qoymalıdır”
“Mütəxəssislərin və müşahidəçilərin qeyd etdiyi kimi,
Obamanın inauqurasiyası Amerika tarixində ən möhtəşəm, ən çox diqqət çəkən
hadisə kimi qeyd olundu. İnauqurasiyanın özü və onun ətrafında baş verən
hadisələr onu göstərir ki, Amerika cəmiyyətində doğrudan da böyük bir dəyişiklik
arzusu var”.
Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qəmbər bu fikirləri ABŞ-ın yeni prezidenti
Barak Obamanın inauqurasiya mərasimindəki çıxışını şərh edərkən söylədi.
İ.Qəmbərin fikrincə, dəyişikliklərin həyata keçirilməsində Obamanın lider rolunu
oynayacağına böyük ümid var: “Şərhlər onu da göstərdi ki,
söhbət yalnız Amerika cəmiyyətindən getmir. Amerikanın əhəmiyyətini və gücünü
dərk edən bütün dünya ölkələrində bu dəyişikliklərin müsbət nəticələr verəcəyi
ilə bağlı gözləntilər var. Bu ümidlər həddən artıq böyük, inanılmaz dərəcədə
nəhəngdir. Təbii ki, bu gözləntiləri tam şəkildə yerinə yetirmək həddən artıq
çətindir. Prinsipcə optimist olduğum üçün demək istəmirəm ki, mümkün deyil.
Ancaq qeyd edim ki, çox çətindir və bunu yaxın zamanlarda prezident Obama özü də
praktikada hiss edəcək, gözləntilərin sahibləri də görəcək”.
Müsavat başqanına görə, bu gözləntilər o vaxt reallaşacaq ki, dəyişikliklərin
həyata keçirilməsini yalnız Obamanın üzərində saxlamayaq, bunu yalnız Ağ Ev
administrasiyasının vəzifəsi kimi görməyək: “Yəni tutaq
ki, Obama müsəlman dünyası ilə qarşılıqlı hörmət əsasında, qarşılıqlı maraqların
nəzərə alınması şərtilə münasibətləri yenidən qurmaq barədə düşündüyünü
bildirdi. Çox gözəl istəkdir. Ancaq onun reallaşması təkcə Obamadan yox, həm də
müsəlman dünyasından asılıdır. İndi bir çoxları unudur ki, 2001-ci ilin
yanvarında hakimiyyətə gələn Buş Klinton administrasiyasının beynəlxalq
proseslərdə həddindən artıq fəal iştirak etməsindən yorulmuş ABŞ cəmiyyətinin
istəyini yerinə yetirərək daha çox Amerikanın daxili problemləri ilə məşğul
olacağını bəyan etmişdi. Məhz sentyabrın 11-də Nyu-Yorka və Vaşinqtona dəhşətli
terror hücumları, həddindən artıq böyük insan tələfatına gətirib çıxaran bu
hadisə Buş administrasiyasını nəinki Amerikanın məsələlərinə qapılmamağa,
əksinə, dünya işlərinə daha çox açılmağa sövq etdi. İndi də Obamanın müsəlman
dünyası ilə yeni bir səhifə açmaq istəyi çox gözəl istəkdir. Buna qarşılıq nə
veriləcək? Əgər İslam dünyasının önəmli mərkəz və qüvvələri yeni səhifənin
açılmasına uyğun addımlar atacaqsa, təbii ki, Obamanın da bu vədini yerinə
yetirməsi asanlaşacaq. Ancaq əks proses getsə, situasiyanı gərginləşdirən
addımlar atılsa, təbii ki, bunu reallaşdırmaq da çox çətin, bəlkə də
qeyri-mümkün olacaq”.
2003-cü ildən sonra Azərbaycanda ABŞ-a münasibət kəskin şəkildə dəyişib. Obama
hakimiyyətinin Azərbaycanla bağlı siyasətinin necə olacağına gəldikdə isə
İ.Qəmbər ilk mərhələdə köklü dəyişikliklər gözləmir: “Çünki Amerikanın
bütövlükdə bölgədə və Azərbaycanda nə istədiyi bəllidir. Burada oturuşmuş bir
maraqlar sistemi var. Bu da özlərinin dəfələrlə bəyan etdiyi kimi, təhlükəsizlik
məsələləri, iqtisadiyyat, xüsusilə enerji məsələləri, azadlıqlar, demokratik
inkişafla bağlıdır. Amerikanın bölgədə və Azərbaycandakı maraqları bu üç qrupda
cəmləşdirilə bilər. Təbii ki, maraqların heç biri dəyişməyəcək. Azərbaycan
tərəfindən də Əliyev rejiminin hakimiyyətdə olduğunu, bu rejimin prinsipial
qərarlar qəbul etməyi sevmədiyini, strateji seçim etməyə tələsmədiyini nəzərə
alsaq, hansısa qeyri-adi dəyişiklik gözlənilmir. Ancaq bu məsələnin başqa yönümü
də var, sonrakı mərhələləri də. Həm yerli və beynəlxalq miqyaslı ekspertlər, həm
də ABŞ Konqresinin önəmli simaları açıq şəkildə Azərbaycan hakimiyyətinə
bildirdilər ki, “Azadlıq”, BBC və “Amerikanın səsi” radiolarının FM dalğalarında
bağlanması Obama administrasiyası üçün çox mənfi mesaj oldu. Onlar dedilər ki,
bu, düzgün deyil, yeni prezidentlə münasibətləri bununla başlamayın. Ancaq
Azərbaycan hakimiyyəti bu günədək bunu eşitmədi. Aydın məsələdir ki, bu gün
Obama administrasiyası Azərbaycanla münasibətlərlə bağlı məsələlərin
müzakirəsinə başlayanda dediyim köklü maraqlarla yanaşı, konkret situasiya və
suallarla üzləşəcək. Üstəlik, Əliyev rejiminin ortaya atdığı antidemokratik
dəyişikliklərlə zəngin olan referendum cəhdini nəzərə alsaq, təbii ki, xeyli
suallar formalaşacaq".
İ.Qəmbər qeyd etdi ki, ABŞ-Azərbaycan münasibətləri ilə bağlı əvvəlki təhlillər
qüvvəsində qalır: “Hesab edirik ki, bölgənin və xüsusən də
Azərbaycanın prinsipial mövqeyinin açıqlanması mərhələsi çoxdan yetişib. Bu
məsələ Obama administrasiyası dövründə aktuallığını artıracaq və sualınızın tam
cavabı da bu prosesdə tərəflərin qəbul etdiyi qərarlardan asılı olacaq. Müsavat
olaraq bizim istəyimiz Azərbaycan hakimiyyətinin bir an öncə düzgün qərarlar
qəbul etməsi, mürəkkəb, çağdaş dünyada öz yerini azad dünya ölkələri sırasında
görməsi, Avroatlantik məkana inteqrasiya ilə bağlı deklorativ yox, prinsipial,
ciddi qərarlar qəbul edilməsi və konkret addımlar atılmasıdır. Təbii ki, bunlar
müxtəlif sahələrdə ciddi islahat və addımlar tələb edir. İstər iqtisadi
məsələlər olsun, istər siyasi və s. məsələlər. Bu gün dünyanın çox mürəkkəb
mərhələdə olduğunu əlavə yada salmağa ehtiyac yoxdur. Bölgəmiz daha mürəkkəb
vəziyyətdədir. Çünki qlobal proseslərlə yanaşı, Rusiyanın Gürcüstana təcavüzü
məsələsi də bölgənin bugünkü vəziyyətinə ciddi təsir edib. Azərbaycanın atacağı
addımlardan çox şey asılıdır. Bu gün beynəlxalq nüfuza malik ”Freedom House",
“Human Right Vootç” kimi insan haqları təşkilatlarının, digər önəmli mərkəzlərin
siyasi, iqtisadi sahədə Azərbaycanda insan haqlarının pozulmasının həddindən
artıq geniş miqyas almasını vurğulaması, Azərbaycanın istər siyasi, istərsə
iqtisadi azadlıqlarla bağlı nəinki Gürcüstan və Ermənistandan, hətta sözdə
Dağlıq Qarabağdan da geridə qalmasını təhlil etməsi çox təhlükəli bir məsələdir.
Burda Ermənistanda, yaxud hərbi xunta tərəfindən idarə olunan Dağlıq Qarabağda
azadlıqlar məsələsinin Azərbaycandan nə cür daha yaxşı görünə bildiyi barədə
diskussiya aparmaq olar. Ancaq gerçəklik ondan xəbər verir ki, çox nüfuzlu
beynəlxalq təşkilatlar nəinki Ermənistan və Gürcüstanı, hətta Dağlıq Qarabağı da
Azərbaycandan daha azad ölkələr sırasına daxil edir. Bu, Azərbaycana çox ciddi
mesajdır. Nəzərə alsaq ki, Azərbaycan hakimiyyətinin hərbi xərcləri artırmaq
yolu ilə Ermənistanla silahlanma yarışını udacağını bəyan etməsi Rusiyanın
Ermənistana qeyri-qanuni 800 milyon dollarlıq silah verməsi kimi addımlarla
kompensasiya edilir və burda bir irəliləyiş əldə etmək olmur, yenə də Rusiyanın
digər addımları da Əliyev rejiminin guya balanslı siyasətlə məsələlərin həllinə
yaxınlaşacağını güman etməsi və bir sıra digər hakimiyyətin bəyan etdiyi
hədəflər çox ciddi sual altına düşüb".
Müsavat başqanı hakimiyyətə mesajını da verdi: “Biz
istərdik ki, Azərbaycan hakimiyyəti məsuliyyətini dərk etsin, xalqın və dövlətin
taleyi ilə oynamaq xasiyyətinə son qoysun və zamanın, xalqımızın tələb etdiyi
prinsipial qərarlar qəbul etsin. Əgər bu qərarlar qəbul ediləcəksə, Azərbaycanla
Amerika arasında münasibətlər də müsbət istiqamətdə inkişaf edəcək. Əgər bu
qərarlar qəbul edilməsə, problemlərin getdikcə artması labüddür və təbii ki,
dünya çapında Amerikanın və Azərbaycanın miqyasını müqayisə edəndə bu
münasibətlərin pozulmasının kimə nəyin bahasına başa gələcəyini proqnozlaşdırmaq
da o qədər çətin deyil”.
Elşad PAŞASOY
"Yeni Müsavat" qəzeti, 22 yanvar 2009-cu il, Bakı