"Borçalı türklérinin problemlérini milli hakimiyyét héll edécék"

İsa Qémbér éslén Borçalıdan olan ziyalılarnan görüşdü

Oktyabrın 6-da Müsavat Partiyasının qérargahında partiyanın başqanı İsa Qémbér éslén Borçalıdan olan ziyalılarla görüş keçirildi. Tédbiri giriş sözü ilé Müsavat başqanının ictimai élaqélér üzré müavini Qabil hüseynli açdı. O, ziyalılarla  görüşün Gürcüstanda yaşayan 500 miné yaxın soydaşımızın qarşılaşdığı problemléri müzakiré etmék méqsédi daşıdığını bildirdi.

Sonra Müsavat başqanı İsa Qémbér qonaqlara dévéti qébul etdikléri üçün téşékkür etdi. Borçalının Azérbaycanın én qédim, én şanlı- şéréfli bölgélérindé biri olduğunu deyén İsa béy bu torpağın Azérbaycana görkémli insanlar verdiyini qeyd etdi: "Tarix elé gétirib ki, bu gün Borçalı camaatı ilé Azérbaycan camaatı bir-biriné xarici ölké véténdaşı kimi dé yanaşa bilérlér. Ancaq bu bizim eyni soydan olduğumuza heç bir problem yarada bilméz, éksiné bélké dé bu ménada bir-birimizin qédrini daha yaxşı bilérik". Dövlét başçısının "Gürcüstanda yaşayan azérbaycanlıların heç bir problemi yoxdur" söylémésini çox tééssüflé qarşıladığını bildirén Müsavat başqanı dedi: "İnsan yaşayırsa, onun problemi var. Borçalı camaatı ayaq üstédir, yaşayır, deméli onların problemi yoxdur demék qéribédir. Biz illér boyu Borçalıda véziyyéti öyrénmişik vé onların problemlérindén xébérdarıq. Vé tééssüf ki, problemlér çoxdur. Torpağın tarixi Azérbaycan érazisi olmasını zéiflétmék arzusundan tutmuş, torpaq bölgüsüné, sosial, médéni problemléré qédér saysız mésélélér var vé bu problemlérin dé hélli mümkündür. Azérbaycan vé Gürcüstan strateji baxımdan bir-biriné bağlı dövlétlérdir vé bu bağlılığın tarixi çox qédimdir. Ésliné qalsa,  bu münasibétlér Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın problemlérinin hélli üçün zémin yaratmalıdır. Bu toplumun olması  Gürcüstanın şansıdır ki, Azérbaycanla, Türkiyé ilé münasibétlér qura bilsin. Ancaq tééssüf ki, biz  bunun şahidi olmuruq. hakimiyyét dairélérinin méséléyé diqqétinin kifayét qédér olmaması buna tésir edir, hém dé görünür bu méséléléri lazımi dérécédé gündéliyé gétiré bilmiriksé, hélliné nail ola bilmiriksé özümüz haqqında da düşünméliyik".

Müsavat başqanı bu görüşün dé méhz Borçalının problemléri ilé bağlı fikir mübadilési aparmaq méqsédilé  téşkil edildiyini qeyd etdi.

Qonaqlardan ilk olaraq söz alan professor Véli Osmanlı söhbéti siyasi deyil, médéni-maarif istiqamétindé qurmağı téklif etdi. Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın problemléri ilé bağlı faktlara toxunan V.Osmanlı Borçalının problemléri ilé méşğul olan funksional orqan yaradılmasının vacibliyindén danışdı. Véli müéllim eyni zamanda "gürcüstan azérbaycanlıları" ifadésinin dé éleyhiné olduğunu bildirdi: "Biz Borçalı türküyük".

Professor Loğman Hésibzadé Borçalının qédim tarixiné ekskurs etméklé çıxışına başladı. İndi Borçalının yetim qaldığını deyén Loğman müéllim bu qédim torpağın méqsédli şékildé adının déyişildiyini- Kvemo-Kartli kimi téqdim edildiyini, Tbilisidé Şah Abbas méscidinin dağıdıldığını, Azérbaycan Dram teatrının bağlandığını, qézetlérin, azérbaycanlı méktéblérinin bağlandığını, "Azérbaycanlı tarixi" dérsinin keçilmédiyini, torpaq bölgüsündé azérbaycanlılara qarşı haqsızlıqlar edildiyini, azérbaycanlıların nökér kimi işlédildiyini vé bu kimi digér problemléri sadaladı. Eyni zamanda qeyd etdi ki, neft-qaz kémérlérinin çékilişi zamanı Gürcüstana edilén güzéştlérin Borçalı camaatına heç bir xeyri yoxdur: "Belé getsé, 50 ildén sonra biz deyé bilméyécéyik ki, Borçalı bizimdi".

Azérbaycanın İstanbuldakı keçmiş baş konsulu Abbas Abdulla isé méséléyé bir qédér férqli, soyuqqanlıqla yanaşmağın téréfdarı olduğunu vurğulayaraq, Borçalıdakı problemlérin gürcüléré dé aid olduğunu söylédi. Erménistanın Gürcüstanda yaşayan erméniléré yardımından söz açan A.Abdulla Azérbaycan hakimiyyétinin Borçalı camaatına yardım etmésinin vacibliyindén danışdı. Cammatı qul psixologiyasından azad etmék üçün maarifçilik işi aparmağı téklif edén Abbas béy imkanlı hémyerlilérini dé insafa gélméyé çağırdı.

AXCP Sédr Aparatının réhbéri Zélimxan Mémmédli problemi qaldırmağın düşménçilik olmadığını qeyd etdi. Borçalıda ciddi téşkilatlanma olmadığını söyléyén Zélimxan béy  oradakı kéndlérdé ciddi narazılıq vé sabaha ümidsizliyin olmasından söz açdı. Borçalının 35 min éhalisi olan 16 kéndindé téhsilin gürcü dilindé olduğunu deyén Z.Mémmédli bézi kéndlérdé dé şagirdlérin gürcü bölmésindé oxumağa téhrik edildiyini qeyd etdi. Bir sıra digér problemléri dé sadalayan Zélimxan béy qarşılıqlı dialoqların vacibliyini vurğuladı.

Müsavat Partiyasının Méclis üzvü, hüquqşünas İsaxan Aşurov  Borçalı türklérinin yaşayış térziné toxundu. Gürcüstanda hakimiyyétdé kimin olmasından asılı olmayaraq, türkléré qarşı qırmızı xétt keçdiyini deyén İsaxan béy bunun ték Borçalılara deyil, bütün türkléré münasibétdé özünü göstérdiyini vurğuladı. Borçalıların hakimiyyétin ésas qollarından olan méhkémé hakimiyyétindé témsil olunmadığını bildirén İ.Aşurov bu véziyyétin yaranmasında  Azérbaycanın da günahı olduğunu dedi. hüquqşünas etnik svanların Borçalıda yaşaması üçün istehkamı xatırladan binaların tikilmésindén tutmuş xristian xaçlarının vurulmasına qédér olan hadisélérin hamısının problem yaratdığını söylédi. O, bu problemlérin müzakirési üçün ictimai qurumun yaradılmasını téklif etdi. Yer adlarının déyişilmésinin haaqa vé Tokio tribunallarının qérarına ésasén médéni genosid hesab olunduğunu deyén İsaxan béy eyni zamanda Azérbaycanla Gürcüstanın sérhéddindéki postumuzda baş verén qanunsuzluqlardan da danışdı. O, Gürcüstan hökuméti Zaqatala, Balakén vé Qax rayonlarından gélén maşınlar üçün heç bir vergi tétbiq etmédiyi halda Azérbaycanın Borçalılar üçün ağır qaydalar tétbiq etmésinin heç dé qazanc sayılmadığını vurğuladı. İ.Aşurov sözünün sonunda Borçalının problemlérinin héll edilmési üçün Azérbaycanda milli hökumétin qurulmasının lazım géldiyini qeyd etdi.

"Borçalı" cémiyyétinin sédri Eyvaz Borçalı da mélum problemléré diqqét çékdi. Vé çıxış yolunu camaatın mararifléndirilmésindé gördü.

Qonaqlardan son olaraq polkovnik İsa Sadıqov qısa çıxış edérék téşkilatlanmanın vacibliyindén danışdı.

Görüşün sonunda Müsavat başqanı İsa Qémbér söhbét boyu Gürcüstanda yaşayan soydaşlarımızın problemléri ilé bağlı yeni mélumatlarla tanış olduğunu söylédi: "Bütün bunlar ték Borçalı türklérinin deyil, hamımızın, bütün türklérin problemléridir. 89-cu ilin iyununda Gürcüstanlılarla azérbaycanlılar arasında problem yaranarkén biz ora séfér etmişdik. Onda hikmét hacızadé Qamsaxurdiyaya dedi ki, siz né ağılla hém müstéqillik uğrunda mübarizé aparırsınız, hém dé milli azlıqlara qarşı sért mövqe tutursunuz? Sizin bu iki mübarizéni aparmağa gücünüz çatmayacaq vé Gürcüstanı da pis véziyyété salacaqsınız. Bu sözé ciddi bir cavab veré bilmédilér. Méné elé gélir ki, o sualdan da olmasa, Gürcüstan siyasétçiléri o vaxt müéyyén néticé çıxardılar. Tédricén Azérbaycan vé Türkiyé ilé münasibétlérin zéruri olduğunu başa düşdülér. Bunlar çox yaxşı. Amma tééssüf ki onlar bir méséléyé dair lazımi néticéni çıxarmayıblar. Gürcüstanda yaşayan minlérlé türkün problemlériné diqqétlé yanaşılmır".

Bütün problemlér bélli olduqdan sonra onun hélli üçün né etmék lazım géldiyinin aydın olduğunu deyén Müsavat başqanı bir çox méséléléri Gürcüstan hökumétinin qarşısına qoymaqla, bir hissésinin isé Azérbaycan hökumétinin öz téşébbüsü ilé héll etméyin mümkünlüyünü dedi. Qeyrétli iş adamlarının hérékété gélmésiné ehtiyac duyulduğunu qeyd edén İsa béy onlara da müraciét etméyin vacibliyni bildirdi. "Borçalı" cémiyyétinin güclénmési üçün kömék göstérilmésini dé zéruri sayan İ.Qémbér özünü dé bu mésélédé Borçalılı saydığını bildirdi: "Biz bütün tarixi érazilérimizé eyni gözlé baxmağı bacarmalıyıq. Biz bunu etmişik vé edécéyik. Amma görünür bir az da diqqéti artırmağa ehtiyac var. Mén burada séslénén téklifléri dinlédim vé yéqin ki hansının reallaşması mümkün olsa, çalışacağıq ki, héll edék. Burada  düzgün qeyd edildi ki, bu problemlér Azérbaycanda millétin problemléri ilé maraqlanan hakimiyyét olanda héll edilécék. Bizim dé hédéflérimiz budur. Biz hesab edirik ki, artıq Azérbaycana heydér Éliyev peyvéndi kifayét qédér vurulub. Millét artıq bilir ki, kim-kimdir. Bu mérhélé bitmék üzrédir. Milli demokratik qüvvélér hakimiyyété gélécéklér vé bu problemléri dé böyük éksériyyétini sizinlé bir yerdé héll edécéyik".

Könül ŞAMİLQIZI hazırladı