2000-ci İLİH YEKUNLARINA GÖRÉ
PARTİYA VÉ SİYASÉTÇİLÉRİN REYTİNQİ

(ekcpert sorğusunun néticéléri)

TURAN İnformasiya Agentliyinin sosioloji xidméti 2000-ci ilin yekunlarına göré partiya vé siyasétçilérin reytinqini müéyyén etmék üçün énénévi sorğu keçirib. Sorğuda siyasi icmalçılar, politoloqlar, elécé dé siyasi partiya vé hérékatların, KİV-in vé idaréetmé orqanlarının nümayéndélérindén ibarét 100 ekspert iştirak edib. Sorğu néticésindé 20 partiya vé 50 siyasétçinin adından ibarét siyahı formalaşıb.

1. PARTİYALAR:

* 1999-cu ildé AXCP É.Elçibéyin liderliyi altında 3.04 balla birinci yeri tuturdu.
** Bu partiyalar 1999-cu ildé féaliyyét göstérmirdilér.

2000-ci ildé ölkénin siyasi landşaftı ciddi déyişikliyé méruz qalıb. Bir sıra yeni partiya yaranıb, bézi köhné partiyalar siyasi séhnédén çıxıb ya da bir neçé yeré bölünüb (AXCP, Véhdét vé s). Tébii ki, bu proseslér ölkénin siyasi xéritésindé müéyyén kémiyyét, keyfiyyét vé mövqe déyişikliklériné sébéb olub. Bütün bunlar indiki ekspert sorğusu aparılarkén nézéré alınıb vé néticédé téqdim olunan siyahıda öz éksini tapıb.
Sorğunun néticéléri hér şeyi açıq göstérir vé étraflı şérhé ehtiyac duyulmur. Bununla belé, indiki sorğunu ötén ilki néticélérlé téhlil edérkén bézi maraqlı méqamlar diqqéti célb edir:
- Müsavat partiyasının reytinq göstéricisi çox artıb. Bu partiyanın 3-cü yerdé gedén AMİP-dén férqi 1 baldır. Xatırladaq ki, ötén il adı çékilén siyasi téşkilatlar eyni göstériciyé malik idilér vé uyğun olaraq 2-3-cü yeri bölüşürdülér.
- Ötén il siyahıya AXCP başçılıq edirdi. Lakin Ébülféz Elçibéy véfat etdikdén sonra AXCP iki réqib téşkilata bölündü:AXCP "islahatçılar" vé AXCP "klassiklér". Hér iki téşkilatın reytinqi ötén ilkindén xeyli aşağıdır.
- Yeni Azérbaycan Partiyası da féallıq vé nüfuz göstéricisiné göré öz reytinq göstéricisini möhkémlédib. YAP-ın imkanlarının artımının ésas sébébi onun güzéştli véziyyétdé olması ilé élaqédardır. Belé ki, YAP hakimiyyétdé olan partiyadır, güclü inzibati, maliyyé vé digér dayaqları var.
- Sorğunun néticélérinin téhlili göstérir ki, müxalifét partiyalarının qiymétléndirilmésindé  ekspertlérin réyiné tésir edén ésas amil seçki vé seçkidén sonrakı proseslér olub. Parlament seçkilérinin néticélérini vé yeni parlamenti tanımamaq siyasétindé ardıcıl olan Müsavat, Liberal, Demokrat, Sosial-Demokrat partiyalarının reytinqi artıb, bu mésélédé qeyri-müéyyén, yaxud da cémiyyétdé populyar olmayan mövqedé dayanan AMİP, AXCP vé VhP-nin reytinq göstéricilérisé xeyli aşağı düşüb.

Ölkénin én populyar vé perspektivli "üçlüyünün" müéyyén edilmési dé
ekspertléré téklif olunub. Ekspertlér aşağıdakı siyasi partiyalara üstünlük veriblér:

Lakin indiyé qédér hér hansı bir partiyanın digérlérindén bu dérécédé üstün olması faktını xatırlamırıq. Görünür, Müsavat Partiyasının bu ilki reytinq uğuru bir sıra amillérlé şérlénir: téşkilati, psixoloji, ménévi. Partiyanın nüfuzunun artmasında onun mövqeyinin cémiyyétin sosial gözlémélérilé üst-üsté düşmési dé bu amillér sırasındadır. Ümumén sorğunun néticéléri siyasétçiléré vé siyasi icmalçılara düşünmék üçün geniş imkan verir.

Qeyd edék ki, 1993-cü ildén başlayaraq müntézém ekspert sorğuları keçiririk.

2.  SİYASÉTÇİLÉR:

Ötén bir ildé siyasi elitada da ciddi déyişmélér baş verib. Belé ki, siyasi yükséklikdé "yeni" fiqurlar meydana gélib: Éhmédov Éli, Rauf Arifoğlu, Évéz Temirxan, Şeyx Ébdül, Hacıyev Sabir, Hésénquliyev Qüdrét vé s. Digér téréfdén isé béziléri siyasi arenadan çıxıblar: É.Elçibéy, Zakir Mémmédov (hér ikisi réhmété gedib), Hağıyev Éli, Méhémméd hatémi, Müzéffér Cébrayılzadé. Ötén illé müqayisédé siyahıdakı yerlér dé ciddi déyişméyé méruz qalıb. Bézi siyasétçilér öz féallıqlarını vé tésir potensialını artırıblar, digérléri éksiné, nézéréçarpan dérécédé nüfuzdan düşüblér. Bütün bunlar néinki siyahını yeniléşdirib (20%), elécé dé mövqe déyişikliyiné sébéb olub. Beléliklé, Azérbaycanın 50 siyasétçisinin ötén ilki reytinq göstéricisi aşağıdakı kimidir (onun yanında ötén ilki sorğunun néticésini veririk):

Bu sorğudakı yenilikléri étraflı şérh etmédén bézi diqqét çékén méqamlara nézér salaq:
- heydér Éliyevin féallıq vé tésirlilik göstéricisiné göré birinci yeri saxlamasına baxmayaraq, ikinci yerdé gedén İsa Qémbérlé onun arasındakı férq minimuma enib: 0,02 bal.
- Ötén ilki sorğudan férqli olaraq bu défé Etibar Mémmédov, Éli Kérimov, vé Sabir Rüstémxanlı mövqelérini bir qédér itiriblér. İsa Qémbér, Lalé hacıyeva, Ayaz Mütéllibov vé Mirmahmud Féttayev isé éksiné olaraq öz reytinq göstéricilérini xeyli artırıblar. Görünür, sonuncuların bu yüksék uğuru parlament seçkiléri vé seçkidénsonrakı durumla bağlıdır.
- İqtidar düşérgésindé dé ciddi déyişikliklér baş verib: Prezident administrasiyasının réhbéri Ramiz Mehdiyev féallıq vé tésirlilik émsalına göré liderlér qrupuna çıxıb. O, néinki "varisliyé" iddia edén İlham Éliyevi, hémçinin baş naziri vé parlament spikerini dé qabaqlayıb.
- Faktiki olaraq siyasétçilérin ön qrupu müéyyén olunub (1-9-cu yerlér). İndiki şéraité ésasén bu şéxslérin prezidentliyé én real iddiaçı olmasını demék mümkündür.
Bézi statistik méqamlara diqqét yetirék:
-Reytinq siyahısına 25 partiya vé 2 ictimai téşkilatın nümayéndési daxildir.
Onlardan 10 néféri YAP üzvüdür. Müsavat, ADP, AMİP, AXCP ("islahatçılar"), AXCP ("klasskilér"), ALP, ASDP-nin hérési 2, 17 partiyanın hér biri isé 1 nümayéndé ilé siyahıda témsil olunub. Siyahdıa téqdim edilmiş 50 siyasétçidén 25-i siyasi partiya lideridir.
- İqtidarpérést vé müxalifét qüvvéléri arasında yerlér bu cür bölüşdürülüb:
birincilér 17 néfér (32%), ikincilér 29 néférlé (58%)  témsil olunub. Daha 4 néfér (8%) neytral mövqeli, yaxud mövqeléri bélli olmayanlardır.
- Siyasétçilérin bir qrupu (16 néfér - 32%) hazırkı parlamentin deputatıdır. Yüksék nomenklatura nümayéndéléri 10 néférlé (20%) témsil olunub.

Müsavat partiyasının lideri İsa Qémbérin öz réqibléri üzérindé üstünlüyü xeyli yüksékdir. Reytinq göstéricisiné göré o özündén sonra gélén Etibar Mémmédovu, Lalé hacıyevanı, Résul Quliyevi, Éli Kérimovu téxminén 2 défé üstéléyir. Qeyd edék ki, uzun illér apardığımız müntézém sorğular érzindé indiyé qédér hélé heç bir siyasétçi digérléri üzérindé bu qédér férqlé liderlik etméyib. Düşünürük ki, Müsavat vé onun liderinin açıq-aşkar üstünlüyü tékcé özlérinin qazandıqları ilé yox, hém dé oponentlérinin itirdiklérilé élaqédardır. Güman etmék olar ki, ekspertlérin qiymétléndirmésiné vé réyiné müéyyén ménada parlament seçkiléri, siyasi partiyaların vé liderlérinin seçkilérdén sonrakı mövqeyi tésir edib. Bu ménada ekspertlérin qiyméti ictimai réyin özünéméxsus indikatoru rolunu oynaya bilér.

"TURAN-ın EKSPERT QRUPU"(16 yanvar 2001-ci il)