Müxalifétin birlik pespektivléri

(ekspert sorğusunun néticéléri)

TURAN İnformasiya Agentliyinin Sosioloji Xidméti 2001-ci ilin noyabrında partiya vé siyasétçilérin reytinqini müéyyén etmék üçün énénévi sorğu keçirib. Sorğuda siyasi icmalçılar, politoloqlar, elécé dé siyasi partiya vé hérékatların, KİV-in vé idaréetmé orqanlarının nümayéndélérindén ibarét 50 ekspert iştirak edib.

Son zamanlar çoxlu partiya vé siyasétçilér cémiyyétin sosial sifarişiné reaksiya olaraq müxalifétin birliyini möhkémléndirmék vacibliyindén danışırlar. Bu baxımdan Müsavat başqanı İsa Qémbérin 23 oktyabr téklifléri diqqéti çékén rezonans doğurmuşdur. Bu tékliflér müxalifét arasında birlik aktivliyiné yeni ahéng vermiş cémiyyét vé KİV daxilindé canlı diskussiyalara gétirib çıxarmışdı. Noyabrın évvélindé néhayét müxalifétin birliyinin möhkémléndirilmési aktivliyi axarında çoxdan gözlénilén Milli İstiqlal partiyası (Etibar Mémmédov) vé Xalq Cébhésinin islahatçılar qanadının (Éli Kérimli) arasında strateji saziş imzalandı ki, bu da métbuatın diqqétini özüné célb etdi. Daha sıx émékdaşlıq vé mümkün üçlük ittifaqı yaratmaq haqqında Xalq Cébhésinin (klassiklér), Liberal vé Demokrat partiyaları söhbétlér aparmağa başladı. Bu hémréylik bumunun "téqsirkarı" İsa Qémbér isé şéxsi téşébbüsünü inkişaf etdirérék bütün aparıcı müxalifét partiyaları ilé émékdaşlıq körpüléri qurmaqdadır.

Beléliklé, sağ témayüllü müxalifét cébhésindé real hémréylik meylléri görünmékdédir. hér halda ilk addımlar atılıb. Bu mésélénin éhémiyyétini vé aktuallığını nézéré alaraq ekspertlérin hémin mésélé étrafında fikirlérini öyrénméyé çalışmışıq.

1. Siz müxalifét arasında hémréylik téşébbüslérini (ésasén, "Müsavat" lideri İsa Qémbérin) necé qiymétléndirirsiniz?

 Müsbét 77.8 %
 Ménfi 14.8 %
 Cavab vermékdé çétinlik çékirém 7.4 %

2. Razısınızmı ki, dağınıq halında olan müxalifétin birliyi zamanın télébi vé sosial sifarişdir?

 Hé 81.5 %
 Yox 14.8 %
 Cavab vermékdé çétinlik çékirém 3.7 %

İlk iki sorğunun néticéléri onu göstérir ki, ekspertlérin mütléq çoxluğu müxalifét partiya vé siyasétçilérinin birlik téşébbüslériné ésaslı dérécédé müsbét yanaşırlar vé dağınıq halında olan müxalifétin birliyinin zamanın télébi vé sosial sifariş olmağı ilé razıdırlar. Yalnız 20 %-é qédér ekspert suallara cavab verén zaman éks mövqe tutmuşlar vé ya cavab vermékdén yayınmışlar.

3. İnanırsınızmı ki, yaxın zamanlarda müxalifétin real birliyi mümkün olacaq?

 Hé 14.8 %
 Yox 59.3 %
 Cavab vermékdé çétinlik çékirém 25.9 %

Bu sorğu isé onu göstérir ki, ekspertlérin yalnız cüzi (14,8 %) hissési müxalifétin yaxın zamanlarda real olaraq birléşécéyiné inanır. Ekspertlérin çoxu (59,3 %) buna tamam şübhé ilé yanaşırlar.

4. Necé fikirléşirsiniz, müxalifétin birliyiné hansı amillér mane olur? (3 variant seçmék olar)

1  Müxalifét partiyaları liderlérinin héddén ziyadé ambisiyaları 77.8 %
2  Hakim zümrénin müxaliféti dağıtmağa çalışması uğrunda féaliyyéti 40.7 %
3  Siyasétçilérin cémiyyét qarşısında öz mésuliyyétini düzgün qiymétléndirmémési 37 %
4  Müxalifét arasından vahid namizédin seçilmési problemi 33.3 %
5  Partiya vé siyasétçilér arasında réqabét vé qısqanclıq hissi 31.3 %
6  Bir sıra partiya vé onların liderlérinin ésl müxalifét statusuna uyğunsuzluğu 29.6 %
7  Siyasétçilérin öz simpatiya vé antipatiyalarından yüksékdé durmaq bacarığının olmaması 25.9 %
8  Partiyalar arasında narazılıq, konflikt vé üzdöndérmélérin yığılıb qalması 22.2 %
9  Siyasétçilér arasında birliyin méqséd vé mexanizmi barédé ciddi fikir ayrılıqları 5.8 %
10  Partiyalar arasında ciddi proqram vé ideoloji fikir ayrılıqları 3.7 %

Cédvéldén göründüyü kimi partiyaların birliyiné mane olan ésas amil siyasi partiyaların vé onların liderlérinin héddén ziyadé ambisiyalarıdır. Bunu réyi soruşulanların 2/3 (77.8 %) hissési deyir. Birliyin formalaşmasına mane olan sébéblérdén biri dé hakim zümrénin müxalifétin dezinteqrasiyasına yönélmiş féaliyyétini respondentlérin 40.7 %-i göstérib. Sorğu onu da göstérir ki, demokratik müxalifét arasında ciddi proqram vé ideolji férq yoxdur.

5. Növbéti vé ya növbédénkénar prezident seçkisindé müxalifétin vahid namizédlé çıxışını necé qiymétléndirirsiniz?

 Bunu çox vacib hesab edirém 29.6 %
 Bunu arzuedilén hesab edirém 40.7 %
 Bu elé prinsipial éhémiyyét daşımır 20.2 %
 Bunu arzuedilén hesab etmirém 5.8 %
 Bunu qétiyyén lazım bilmirém 3.7 %

Müxalifétin vahid namizédlé çıxış etmési mésélésinin çétinliklériné baxmayaraq ekspertlérin ésas kütlési (70 %) bunu arzuedilén vé çox vacib sayır. hér beşinci réyi soruşulanlar hesab edir ki, bu elé dé prinsipial éhémiyyét daşımır (20.2 %). Çünki açıq vé düzgün keçén seçkidé elektorat kimi seçmék lazım olduğunu özü müéyyén etmék qabiliyyétiné malikdir.

6. Hövbéti vé ya növbédénkénar prezident seçkisindé müxalifétin vahid namizédlé çıxışına inanırsınızmı?

 Hé 18.5 %
 Yox 51.9 %
 Cavab vermékdé çétinlik çékirém 29.6 %

Sorğudakı réqémlérin belé müéyyénléşmési müxalifétin mövcud dağınıq durumunun gélécék birliyé şübhéléri artırır. Cavab vermékdé çétinlik çékénlér isé seçkiyé qédér situasiyanın déyişécéyiné ümid edir.

7. Bu günün mövqeyi ilé aşığıdakıların müxalifétin vahid namizédi olması şansını 5 ballı sistemlé necé qiymétléndirirsiniz?

1  Qémbér İsa 3.52
2  Mémmédov Etibar 2.81
3  Quliyev Résul 2.58
4  Kérimli Éli 2.25
5  Hacıyeva Lalé Şövkét 2.14
6  İsmayılov İlyas 2.07
7  Mütéllibov Ayaz 1.93
8  Mirélioğlu Mirmahmud 1.63
9  Qarayev Tamerlan 1.56
10  Rüstémxanlı Sabir 1.44

5 ballı sistemlé kafidén yuxarı balı (3.52) yalnız "Müsavat"ın lideri İsa Qémbér qazana bilib. Qalan siyasétçilér isé kafi bal belé qazana bilméyiblér. Bu sorğunun néticésini yuxarıdakı sorğuların cavabları da aşkar göstérir.

8. Sizin özünüz şéxsén kimi müxalifétin mübahisésiz vé layiqli vahid namizédi görürsünüz?

 Qémbér İsa 42.3 %
 Heç kimi 22.8 %
 Mémmédov Etibar 18.5 %
 Quliyev Résul 11.1 %
 Kérimli Éli 5.8 %
 Hacıyeva Lalé Şövkét 3.7 %
 İsmayılov İlyas 3.7 %
 Mütéllibov Ayaz 3.7 %

Bu sorğunun néticési isé şérh téléb etmir.

Turan agentliyinin ekspertlér qrupu, noyabr 2001-ci il