BU GÜN BİZİM ÜÇÜN ÉN BÖYÜK TÉHLÜKÉ RUSİYA QOŞUNLARININ AZÉRBAYCANA QAYTARILMASIDIR

Yéqin hamınız razılaşarsınız ki, bu günlér bélké dé Azérbaycanın müstéqillik uğrunda, érazi bütövlüyü uğrunda, demokratiya uğrunda 6-7 illik mübarizésindé én mésuliyyétli günlérdir. Yéni méné edé gélir ki, érazilérimizin işğal olunmuş müéyyén hissélérinin artıq hüquqi céhétdén éldén çıxması, Azérbaycanın müstéqilliyinin vé érazi bütövlüyünün itirilmési téhlükési heç vaxt bugünkü qédér real olmayıb. Véziyyét héddindén artıq késkin xarakter alıb, hakimiyyét dairélérinin séhv siyaséti néticésindé Azérbaycan elé bir véziyyété düşüb ki, ya téslim olmaq qérarı qébul etmék, ya da çox éziyyétli mübarizé aparmaq téléb olunur. Bés hakimiyyétin özü buna hazırdırmı? Bu suala müsbét çavab vermék böyük çétinliklér yardır. Azérbaycanın bugünkü véziyyéti tébii ki, müéyyén problemlér yaradır. Bu ilk növbédé müharibé, ikincisi dé iqtisadiyyatla bağlı obyektiv çétinliklérdir. Ancaq bu obyektiv çétinliklérlé yanaşı bir sıra subyektiv amillér néticésindé daha ağır véziyyét yaranıb.
hakimiyyét déyişikliyindén sonra ordunun tam müqavimétsiz bir şékilé salınması néticésindé évvélki dövrlérdén dé qat-qat artıq érazilérimiz işğal olundu. Vé yalnız 3-4 ay keçéndén, séhv xarici siyasétin heç bir néticé vermédiyini hiss edéndén sonra hakimiyyét dairéléri orduya bir qédér diqqét yetirméyé başladılar. Biz hélé noyabr ayında keçirilén méclisdé, hélé heç bir hérbi uğurlar éldé edilmémiş bu méséléyé müsbét münasibéti bildirmişdir. hiss elétdirmişdik ki, iqtidar orduya diqqét yetirméyé başlayıb, ordu quruculuğu ilé méşğul olmağa céhd göstérir. Doğrudan da bizim o zaman dediyimiz sözlér düz çıxdı. Yéni dekabr ayında Erménistanın silahlı qüvvéléri hücuma keçérkén, h.Éliyevin dövründé ilk défé idi ki, Milli Ordumuz hücumun qarşısını almağa qadir oldu vé sonradan éks hücuma keçib müéyyén uğurlar qazandı.

Tébii ki, bütün Azérbaycan xalqı kimi Müsavat Partiyası da bu hadiséléri böyük sevinclé qarşıladı vé bunu müsbét qiymétléndirdi. Ancaq bu hadisélérdén évvél dé, hadisélér dövründé dé biz qeyd etmişdik ki, ordu quruculuğu uzunmüddétli, méqsédyönlü iş téléb edén birféaliyyét sahésidir. Burada zorakılıqla ordu yaratmaq, orduda müvéfféqiyyét qazanmaq baş tutan iş deyil. O zaman biz demişdik ki, égér heç bir güzéşté getmék istémiriksé, şéréfsiz şékildé bu müharibéni bitirmék vé yeni érazilér itirmék istémiriksé, ilk növbédé sért müdafié xétti yaradılmalıdır. Erménistanın işğal etdiyi érazilérin bir növ sérhéddindé bütün qüvvélérimizi cémléyib cémléyib onun qarşısını almağa céhd etméliyik, düşménin bir addım da irélilémésiné imkan verméméliyik.
Bu müqavimétdé iştirak edén qüvvélérin öz yerindé qalması şérti ilé, yeni ordu qürücülüğü prosesi başlamalı idi.

Ağ sétirlér

Bu proses yenidén başlanmalı idi, qanuni şékildé séférbérlik keçirilméli, bu séférbérlik néticésindé orduya célb olunan génclér vé hérbi qulluqçular yenidén télim keçméli idilér. Bir sözlé, yeni hérbi hissélér formalaşdırılmalı idi ki, sonrakı mérhélédé istér müdafié döyüşlérindé, istérsé dé hücum éméliyyatlarını keçirméyé qadir olsunlar. Ancaq bu yolla müharibédé hérbi uğurlara ümid béslémék olardı. Eyni zamanda, aydın mésélédir ki, güclü ordu olan yerdé bélké heç bir éméliyyatlar aparmadan da normal sülhé nail olmaq mümkün ola bilér.Tééssüf ki, iqtidar bu yol seçmédi, dediyimiz kimi, 4 ay güya xarici siyasétlé méşğul oldu, méséléni siyasi yolla héll etméyé çalışdı, ordu yaddan çıxdı. Ordu quruculuğuna başlayanda isé bir téréfdén dediyim séhvléré yol verildi, digér téréfdén isé yené savadsız, sériştésiz xarici siyasét xétti davam etdirildi.
Tébii ki, müharibéni siyasétsiz, xüsusilé dé xarici siyasétsiz udmaq mümkün olan iş deyil. Bu baxımdan da indiki hakimiyyétin xarici siyasétlé bağlı qébul etdiyi yalnız iki qérarını müstéqil şékildé qébul edilmiş qérar hesab etmék olar. Mélumdur ki, istér İngiltéré, istér Çin, istér Úransa séfirlérinin hamısı Ébülféz Elçibéy dövründé razılaşdırılmış, hazırlanmış séférlér idi. Bu addımlar onsuz da olacaqdı.

Ağ sétirlér

Bu müddét érzindé müstéqil şékildé qébul edilmiş qérarların birincisi MDB daxil olmaqla Kollektiv Téhlükésizlik Müqavilésiné qol çékmék qérarı idi. Bu qérarın da néticési barédé danışmağa ehtiyac yoxdur. Bunun né dérécédé séhv olduğu, heç bir xeyir gétirmédiyi, ancaq Azérbaycanın müqavimét gücünü zéiflétdiyihaqqında élavé heç bir sübuta ehtiyac yoxdur.

İkinci müstéqil qérar isé son günlérdé Azérbaycanın, NaATOnun "Sülh naminé émékdaşlıq proqramı"na qoulması, bu proqrama imza edilmési qérarıdır. Bu problem bizim hakimiyyétimiz dövründé yox idi, biz NATO ilé yaxınlaşmağa müéyyén céhdlér göstérmişdik. Onun müéyyén işindé iştirak edirdik, ancaq NATO-nun bu yeni proqramı yalnız son dövrlérdé ortalığa çxmışdı vé tébii ki, indiki hakimiyyétin bu proqrama qoşulmasını biz müsbét hadisé kimi qiymétléndiririk. Yadınızdadırsa, bu proqram ortalığa çıxandan sonra Azérbaycanda onun haqqında ilk défé olaraq söz açan vé bu proqrama qoşulmağın Azérbaycan üçün zéruri olduğunu izah edén méhz biz, yéni demokratik qüvvélérin nümayéndéléri vé métbuatı oldu.
Ancaq bu xarici siyasétdé ikili oyun bu güné qédér davam eléyir. İndiki hakimiyyét né Rusiyanın déstéyini almağa, né dé Qérbin déstéyini almağa nail ola bilir.
Çünki hér ikisindé bu iqtidara etimad faktoru yox dérécésindédir. Bu bir téréfdén hémin şéxslérin bir növ, özlérinin faciésidirsé, digér téréfdén Azérbaycana böyük ziyanlar gétiré bilécék bir reallıqdır.

Bu gün Azérbaycan üçün én böyük téhlüké Rusiya qoşunlarının Azérbaycana qaytarılması, Rusiyanın vasitéçiliyi ilé téklif edilén şértlérin qébul edilmésidir. Bu, Azérbaycanın tam méğlubiyyéti demékdir.
Biz öz hakimiyyétimiz dövründé bir dilemma qarşısında idik. Müstéqillik naminé érazilérimizin bir hissésindén hansısa şékildé imtina elémék, yaxud érazi bütövlüyü naminé müstéqilliyin hansısa hissésindén , yaxud iqtisadi elementlérindén imtina etmék mümkündürmüdilemması qarşısında. Müéyyén obyektiv vé subyektiv sébéblér üzündén biz bu dilemmanı héll edé bilmédik. İndiki hakimiyyét isé bu dilemmanın demék olar ki, yoxa çıxarıbdır vé elé bil hém müstéqilliyi, hém dé érazi bütövlüyünü itirmék yolunu seçibdir. h.Éliyev hér hansı bir sazişi bu güné qédér imzalamayıbsa, Rusiya qoşunlarının Azérbaycan gétirilmésini qébul etmirsé,biz bunu müsbét qiymétléndirmişik vé müsbét qiymétlédirmékdé davam edirik.

Ağ sétirlér

Bayaq toxunulan mésélédén iréli gélir ki, Rusiyanın indiki réhbérliyinin Azérbaycanın indiki réhbérliyiné xüsusi etimad göstérmési hiss olunmur vé tébii ki, Azérbaycanın indiki réhbérliyi dé bunu hiss edir. Vé nézéré alır ki, Rusiya qoşunlarının buraya gétirilmési Azérbaycanın müstéqilliyinin itirilmési deyil, hém dé indiki iqtidarın hakimiyyétinin itirilmési ilé dé néticéléné bilér. Biz ésasén razılaşmışıq ki, bu şéxslér üçün bir çox hallarda şéxsi ménafe xalqın, Azérbaycanın ménafeyindén üstündür. Ancaq konkret bu mésélédé hakimiyyétin ménafeyi ilé Azérbaycan xalqının ménafeyi üst-üsté düşdüyüné göré bu halda bunu müsbét faktor kimi qiymétléndirmék olar.
Lakin MDB-yé, Kollektiv Téhlükésizlik Müqavilésiné qol çékilmési prinsip etibarı ilé sonrakı addımlar üçün müéyyén hüquqi baza yaradır. Défélérlé Rusiya réhbérliyinin vé hérbi nümayéndélérinin dilindén deyilib ki, bir halda ki, bura qoşulmusunuz, onda hémin müqavilélérdé nézérdé tutulmuş addımların atılmasına da müqavimét göstérméyiniz ménasızdır.
Réhbérliyin son dövründéki müéyyén addımları sübut sübut edib ki, doğrudan da o, belé bir hüquqi bazanın yarandığını müéyyén ménada etiraf edir. Rusiyanın vasitéçilik missiyası adı altında son téklifléri MM-é téqdim olundu, orada onu müzakiré etméyé céhd göstérdilér vé tééssüf ki, müzakiré etdilér. hélélik MM-in üzvléri buna müqavimét göstérdilér. Ancaq bu istiqamétdé féaliyyét davam edécéksé, onun né ilé néticélénécéyini demék çétindir.
Son Moskva séférindé Azérbaycan réhbérliyinin nümayéndéléri Rusiyanın tékliflérini qébul edilmésini çox qéribé arqumentlérlé izah ediblér. hétta orada belé bir arqument séslénib ki, biz bu sazişi qébul elésék vé Rusiya qoşunlarının Azérbaycana gétrilmésiné razılıq versék, Azérbaycanda demokratik qüvvélér buna özetirazlarını bildiré bilérlér vé Rusiyanın imperiya qüvvési kimi qiymétléndirilérlér.

Bu da Rusiya ilé Azérbaycanın münasibétléri arasında çétinlik yaradır. Odur ki, gélin bunu bir az ehtiyatlı edék. Göründüyü kimi, diskussiya hétta bu dérécédé téslimçi arqumentlérlé davam etdirilib. Bézi mélumatlar da var ki, bu istiqamétdé artıq müéyyén addımlar atılır.Qébélé radiolakasiya stansiyasının birgé istifadési barédé prinsipial razılığın éldé edilmési mélumdur. Ancaq bu né şékildé olacaq ictimaiyyété heç bir mélmat verilmir.
Bu mésélé ilé vaxtı ilé biz maraqlanırdıq vé Rusiya ilé münasibétlérdé bu ésas mésélélérdén biridir. Bilirsiniz ki, Qébélé stansiyası keçmiş Sovet İttifaqının én böyük radiolakasiya stansiyalarından biridir vé bu gün Rusiyanın téhlükésizliyinin qarantı kimi funksiyalara malikdir. Eyni zamanda, Rusiyanın kéşfiyyat méqsédlériné xidmét edén bir obyektdir. Bu obyekt barédé müéyyén razılaşma olmalıdır. Ancaq bu razılaşma né cür olmalıdır? Variantlar çoxdur. Biz bunu belé görürdük ki, hémin radiolakasiya stansiyasının Azérbaycanın mülkiyyéti hesab olunduğu résmi bildirilir. Bundan sonra isé bu obyektin mülki obyekt kimi birgé istifadési haqqında müéyyén saziş bağlana bilér. hém dé sazişin müddéti mütléq göstérilmélidir vé eyni zamanda Rusiya hémin obyektdén istifadési üçün Azérbaycan xézinésiné müéyyén miqdarda pul keçirmélidir. Mésélén, Qazaxıstanla Rusiya arasında Baykanurun istifadési haqqında müqavilé var. O müqavilénin şértléri bizé dé uyğun gélé bilér. Yaxud bu yaxınlarda Latviyada uyğun bir obyektin birgé istifadési barédé qérar qébul olunub. 
Ancaq eyni zamanda bu qérar başqa şékildé dé qébul oluna bilér. Qorxuram ki, indiki hakimiyyét hémin obyekti Rusiyanın Azérbaycandakı hérbi bazası kimi tanısın. Belé status verilsé, onda ikitéréfli téhlüké yaranacaq. Bir téréfdén hérbi bazası kimi Rusiya burada müéyyén sayda silahlı qüvvélér yerléşdirmék imkanı qazanacaq, digér téréfdén isé hémin hérbi bazanın saxlanması xércini dé bizim boynumuza qoyacaq. Mélumdur ki, Rusiya néinki yeni yaranmış müstéqil ölkélérdé öz hérbi bazalarını yerléşdirmék istéyir, eyni zamanda téklif eléyir ki, hémin bazalarda xérclérin çékilmési dé hémin ölkélérin üzériné qoyulsun Güya bu bir növ Rusiya ilé hémin ölkélér arasında qarşılıqlı, faydalı, müsbét ikitéréfli münasibétlérin tézahürüdür.

Hér bir addım müéyyén ménada özündén sonrakı addıma baza hazırlayır. Égér bu gün bu istiqamétdé addımlar atılsa, naticédé biz bir gün göré bilérik ki, hakimiyyét "rus qoşunları gélméyécék, biz buna razılıq verméyécéyik" şüarları altında rus qoşunlarını Bakıya, Azérbaycana gétirib. Bu isé Azérbaycan üçün én böyük téhlükédir. Bu, hém érazi bütövlüyünün birdéfélik éldén getmési, érazilérimizin böyük bir hissésinin, hém dé müstéqilliyimizin itirilmési demékdir.

Yadınızdadırsa, 1991-ci ildé Ali Sovetdé diskussiya gedirdi ki, Qarabağ bizimdir, ya bizim deyil. O zaman réhmétlik Aydın Mémmédov dedi ki, 70 ildé néinki Qarabağ, heç Azérbaycan da bizim olmayıb vé bu gün dé bizim deyil. İndiki hakimiyyétin séhv, sériştésiz, prinsipsiz xarici siyasétinin vé digér sahélérdé yol verdiyi nöqsanların néticésindé hémin véziyyét yenidén yarana bilér.

Redaksiyadan: Xatırladaq ki, çıxış R. Quliyev Bişkék protokolunu imzalayandan bir gün évvél edilib.

"525-ci qézet", 12 may 1994-cü il