"YAXIN GÉLÉCÉK ÜÇÜN ÜMİDVERİCİ NÉSÉ DEMÉK ÇOX ÇÉTİNDİR"

Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qémbér "525"in suallarından biriné cavabında belé dedi.

-İsa béy, son vaxtlar Türkiyé métbuatında Müsavatı "ana müxalifét partiyası" adlandırırlar. Buna münasibétiniz?

-Biz hakimiyyétdé olan müddétdé bu sözü Azérbaycana AMİP-in réhbérléri gétirdilér. O vaxta qédér bu ifadé işlénmirdi. Bu, Türkiyédén gélén énénédir; parlament seçkilérindé ikinci yeri tutmuş vé koalisiyaya daxil olmamış partiya "ana müxalifét" partiyası adlanır. Bizdé isé çoxpartiyalı résmi seçkilér keçirilméyib. Ancaq müéyyén élamétléré göré aparıcı müxalifét partiyasını müéyyénléşdirmék olar. Bunu isé ictimaiyyét müéyyénléşdiré bilér. hér halda Müsavatın müxalifét mövqeyindé olması vé aparıcı rolu faktdır vé bu fakt Azérbaycan ictimaiyyéti téréfindén dé qébul edilir.

-Azérbaycandakı durumu bu gün necé séciyyéléndirmék olar?

-hakimiyyét déyişikliyindén sonra yeni iqtidar demék olar ki, üç mérhélédén keçdi. Birinci mérhélé noyabra qédér olan dövr idi. Bu mérhéléni saxta entuziazm dövrü adlandırmaq olar. hémin dövrdé xalq yeni iqtidardan né isé böyük şeylér, köklü déyişikliklér gözléyirdi.

MDB-yé, Kollektiv Téhlükésizlik Müqavilésiné qoşulmuş Azérbaycanın yeni rayonları Erménistanın silahlı qüvvéléri téréfindén işğal olunduqdan sonra bu siyasét iflasa uğradı vé ikinci bir mérhélé başlandı. Bu mérhélé sonrakı üç ayı- noyabr, dekabr, yanvar aylarını éhaté edir. hémin dövrdé hakimiyyét silahlı qüvvéléré, ordu quruculuğuna diqqéti artırmaqla, Erménistanla konfliktin héllindé hérbi yola daha çox üstünlük verméklé müéyyén uğurlara nail oldu vé ictimaiyyétdé yeni ümidlér doğurdu. Yanvarın sonundan etibarén isé demék olar ki, bu dövr dé başa çatmağa başladı. İndi artıq bu si yasétin dé kifayét qédér balanslı şékildé aparılmadığı mélum olur. Biz défélérlé qeyd etmişik ki, égér müharibédén qalib kimi çıxmaq istéyiriksé, hérbi vé siyasi yolların hér ikisini eyni séviyyédé aparmağa qadir olmalıyıq. Lakin belé olmadı. Yené dé hay-küyçülük, réqémçilik vé saxta entuziazm élamétléri üstünlük téşkil etdi. hémin nöqsanların tézahürüdür ki, dekabr-yanvar aylarında éldé olunmuşmüéyyén hérbi uğurlar tééssüf ki, yené dé hérbi uğursuzluqlarla évéz olundu. Bu isé bildiyimiz kimi Azérbaycanda ictimai şüura tésir edén hélledici amildir. Müéyyén hérbi uğurlar olan vaxtlarda xalq bütün ağırlıqlara, çétinlikléré dözméyé hazır olur. Ancaq uğurları méğlubiyyétlérlé évéz etméyé başlayanda vé iqtisadi véziyyét dé ağırlaşmaqda davam etdikdé cémiyyétdé tamam yeni bir psixoloşi fon yaranır. Cémiyyét digér problemléré daha diqqétlé baxmağa başlayır. Mélum olur ki, özünü sériştéli adlandıran hakimiyyét on ayda heç bir islahatla méşğul olmayıb, xalqın elementar télébatını ödémék üçün belé heç bir tédbir görméyib vé artıq ésas érzaq mallarının qıtlığı nézéré çarpmağa başlayıb. Qiymétlérin artırılması, inflyasiyanın güclénmési davam edir, maaşlar isé çox aşağı séviyyédé qalmaqdadır. Guya güclü xarici siyasétaparmağa qadir olan bu hakimiyyét bu güné qédér1994-cü il üçün Azérbaycanın ésas partnyorları ilé iqtisadi müqavilélér bağlamayıb. Söhbét Rusiya, Ukrayna, Belarus, Qazaxıstan, Türkménistan kimivacib partnyorlardan gedir. Bütün bunlar dediyim kimi, Cémiyyétdé yeni bir psixoloşi fon, ovqatyaradır. Yaxın dövrlér üçün mén ésas téhlükéni nédé görürém: bir téréfdén dekabr-yanvar aylarında bir sıra zérbélér almış erméni silahlı qüvvéléri téşébbüsü yenidén öz éllériné almağa céhd göstéré bilérlér vé onlara bu mésélédé müéyyén kömékliklér dé göstérilé bilér. Xüsusén nézéré alsaq ki, Azérbaycanın indiki réhbérliyi xarici siyasét kursunda yenidén É.Elçibéy kursuna qayıtmağa céhd göstérir, bu téhlüké daha aydın nézéré çarpır. Digér téréfdén isé iqtidarın bu téhlükédén çékinérék Azérbaycana yenidén xarici qoşunların qayıtmasına razılıq vermési téhlükési var. Müdafié Nazirliyinin imzaaldığı müqavilénin métni ictimaiyyété çatdırılmasa da, bütün élamétléré göré bu müqavilé dé Rusiyanın son vaxtlar Azérbaycana etdiyi tékliflérdén köklü surétdé férqlénén bir şey deyil. Bax, bu iki téhlüké bizi çox narahat edir vé müxalifét partiyalarının imkanları çérçivésindé biz bu téhlükélérin qarşısını almaq üçün çalışacağıq.

-Böyük hay-küy vé şadyanalıqla MDB-yé üzv edilén Azérbaycan bu gün yené dé problemlér malikanésindédir. MDB illüziyası dağılıb vé qeyd etdiyiniz kimi, iqtidar xarici siyasétdé Elçibéy kursuna qayıdır. Sizcé h.Éliyev Rusiyadan néyi ala bilmédi?

-hélé hakimiyyét déyişikliyindén évvél belé bir mif yaradılırdı ki, müxalifétdé olan qüvvélérin konkret proqramı var vé onlar hakimiyyété gélén kimi técrübéli dövlét xadimléri bu problemléri héll edécéklér. Ancaq sonra mélum oldu ki, heç bir konsepsiya yoxdur. 1988-ci ildén béri Azérbaycan réhbérlérinin yoxlayıb sınaqdan keçirdiyi üsulların hamısını indiki réhbérlik yenidén tékrarlayır. Ancaq véhiyyét get-gedé ağırlaşır, vaxt isédaralır. Ona göré dé bütün variantları yenidén yoxlamaqdansa, évvélki hakimiyyét nümayéndéléri ilé mésléhétléşib konkret bir yol seçmék daha düzgün olardı. MDB-yé girméklé Azérbaycan müstéqilliyinin bir hissésini itirmiş oldu. Évézindé isé heç né qazanmadı. h.Éliyevin Rusiyadan almaq istédiyi şey méné elé gélir ki, Rusiyanın Erménistan-Azérbaycan münaqişésiné qarışmaması idi. Biz dé çalışırdıq ki, Rusiyadan çox şeylér alaq. hém qarışmamasını, hém dé égér bu mésélédé iştirak etmék istéyirsé dünya ictimaiyyéti ilé, digér dövlétlérlé birgé iştirakını témin edék. Eyni zamanda Rusiya ilé iki bérabérhüquqlu dövlétin münasibétlérini qurmaq istéyirdik. h.Éliyev dé bu konfliktdé Rusiyanın ya bitéréf mövqe tutmasına, ya da Azérbaycan téréfindén çıxış etmésiné çalışırdı. hélé ki, bir şey alınmayıb.

-Yeri gélmişkén, keçmiş iqtidar dövründé qurulan Rusiya-Azérbaycan münasibétléri én çox ténqid hédéfiné çevrilén sahélérdén biridir. Bir müddét évvél Rusiyanın Azérbaycandakı séfiri B.Şoniyanın "Azadlıq" qézetiné verdiyi müsahibé dé hémin notlar üzérindé köklénmişdi.

-Méné elé gélir ki, hémin müsahibédé méséléyé birtéréfli yanaşma hiss olunur. Cénab séfirlé bizim défélérlé söhbétlérimiz olub, hakimiyyétdé olduğumuz müddétdé dé, ondan sonra da.
Évvéla, iddia olunur ki, müqavilélér bağlanır, ancaq iş getmir. hér halda müqavilénin olmamasından olması yaxşıdır. Gérék ortalıqda bir sénéd olsun ki, onun ésasında işlémék mümkün olsun. Bu baxımdan bizim hakimiyyétin Rusiya ilé éldé etdiyi münasibétlér indi hakimiyyétin éldé etdiyi münasibétlérdén qat-qat artıq idi vé tékcé iqtisadi saziş mésélésiné géléndé bizim 93-cü il üçün sazişimiz vardı. Bu saziş az-çox işléyirdi dé. İndi heç bu da yoxdur.
İkincisi, égér bu sénédlér ortalıqda varsa, bu yöndé heç bir atılmadığını demék bir o qédér dé héqiqété uyğun deyil. Bütün müqavilélér bu vé ya başqa dérécédé héyata keçirilirdi. héyata keçméyén istiqamétlérin isé obyektiv sébébléri var. Bu sébéblér dé tékcéAzérbaycan réhbérliyindén vé ya tékcé Rusiya réhbérliyindén asılı deyil. Rusiyanın öz daxilindé yüzlérlé problemlér var: tézé respublikalar yaradılır, müxtélif vilayétlér özlérini dövlét elan edirlér. Bir vilayétin hansısa sénaye sahésnin nümayéndéléri elan edirlér ki, bundan sonra öz méhsulumuzu Rusiya hökumétiné téhvil verméyécéyik, xaricé satacağıq. Rusiyanın bir vilayétindén digér vilayétiné pul köçürmék mümkün deyil. Égér Rusiyanın öz daxilindé bu cür problemlér varsa, Rusiya ilé Azérbaycan arasındakı münasibétlérdé problemlérin olmasını Azérbaycandakı hakimiyyétin mövqeyi ilé izah etmék düzgün deyil. Problemlér var idi vé o problemléri héll etmék meylléri dé var idi.

-Yaxın gélécék üçün hansı proqnozları vermék olar?

-Yaxın gélécék üçün ümidverici nésé demék çox çétindir. Şéxsi maraqların ictimai ménafeléri üstélédiyi hakimiyyét dairélérinin hansısa problemléri héll etmék iqtidarında olması şübhé doğurur. Neçé aydır ki, maliyyé naziri, xarici iqtisadi élaqélér naziri véziféléri boşdur. Bu siyahını uzatmaq da olar. Méqséd nédir?

Ağ sétirlér

Vé bu véziféléri tutmaq arzusunda olanlar da kifayét qédérdr. Bir céhéti dé qeyd etmék lazımdır ki, bu vézifélérin tutulmaması hakimiyyété gélén qüvvélérin çoxlarına çox védlér vermési ilé izah oluna bilér. İndiki hakimiyyétin sosial bazasında artıq ciddi narazılıqlar mövcuddur, vézifé iddiasında olanların çoxu bu iddianı témin edé bilméyiblér.

Ağ sétirlér

hémin boş vézifélérin tutulması bir çox ümidlérin boşa çıxması demék olardı vé bu narazılıqları daha da gücléndirmiş olardı. hémin ümidléri qırmamaq üçün bu vézifélérin indiyédék boş saxlanması bayaq dediyim kimi şéxsi maraqların ictimai ménafeléri üstlémési demékdir. Vé tééssüf ki, belé misalların sayını çoxaltmaq olar.

Nailé Réhimqızı, 12 aprel 1994-cü il, "525-ci qézet"

Qeyd: Müsahibé fevral ayının axırlarında götürülüb vé qézetin uzun müddét çıxmaması sébébindén indiyédék işıq üzü görméyib.