Hér şeyin bir héddi var

İsa Qémbér: "Hakimiyyét idaréolunmaz proseslérlé üzléşé bilér"

- Aparıcı partiyaların témsil olunduğu Müxalifétin Koordinasiya Mérkézi (MKM) mart ayından başlayaraq kütlévi aksiyalar keçirméyé qérar verib. Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qémbérlé müsahibéyé MKM-in bu qérarından başladıq.

- Müxalifét mitinqléri dayandırmamışdı. Ötén ilin payızından başlayaraq ardıcıl mitinqlér keçirilirdi vé sonuncuda bildirildi ki, bu aksiyalar 2003-cü ildé davam etdirilécék. Sadécé, aksiyanın vaxtının müéyyénléşmésilé bağlı mésléhétléşmélér gedirdi vé indi dé davam edir. Eyni zamanda, hakimiyyétin seçkini saxtalaşdırmağa hazırlaşdığı, normal seçki qanunu qébul edilmésiné imkan vermédiyi göz önündédir. Bütün bunlar mitinqlérin vaxtının öné çékilmési tékliflérini gücléndirir.

- Şüarlarda hansısa déyişiklik gözlénilirmi vé kütlévilik baxımından bu aksiyalar évvélki mitinqlérdén férqlénécékmi?

- Şüarlarda prinsipial déyişiklik gözlémirém. Bu, mésléhétléşmélér yolu ilé héll edilén bir mésélédir. Kütlévilik mésélésiné gélincé, ötén il keçirdiyimiz aksiyalar da kifayét qédér izdihamlıydı. Hesab edirém ki, növbéti mitinqlérdé iştirakçıların sayı daha çox olacaq vé artan xétt üzré davam edécék. Hazırda hakimiyyéti én çox narahat edén mésélé dé elé budur. Rejim müxalifétin keçirdiyi mitinqlérdé kütléviliyin artması faktından téşvişé düşür.

- İsa béy, Seçkilér Mécéllési ilé bağlı gedén müzakirélér néticédén kifayét qédér uzaq görünür. Sizcé, mümkün néticéyé gélinmési üçün hansı addımlar atılmalıdır?

- Méqsédlérimizin bir hissésini reallaşdıra bilmişik. Hém ölké ictimaiyyétinin, hém dé beynélxalq alémin diqqétini bu il Azérbaycanda keçirilécék prezident seçkisiné célb etdik. Lakin bununla kifayétléné bilmérik. Seçki qanunvericiliyinin tékmilléşdirilmésiné nail olmaq ézmindéyik. Bu istiqamétdé féaliyyétimiz davam edir. Bir müddét öncé nüfuzlu beynélxalq téşkilatlar Seçkilér Mécéllésinin müzakirési ilé bağlı birgé mövqedén çıxış etmék fikrindé olduqlarını bildirdilér. Bu, çox önémli hadisé idi. Bundan başqa, cémiyyétdé bu méséléléré diqqétin artması da faktdır. Bütün bu amillér Seçkilér Mécéllésinin müzakirésiné öz tésirini göstérécék.

- Belé çıxır ki, Seçkilér Mécéllésinin déyişdirilmési ilé bağlı tamamilé pessimist fikirdé olmaq düz deyil?

- Pessimizmé qapılmaq ümumiyyétlé olmaz. Düşünürém ki, Seçkilér Mécéllésinin tékmilléşdirilmési imkanı hélé tükénméyib. İmkanlar var vé bu istiqamétdé féaliyyét davam edécék. Eyni zamanda o da mélumdur ki, hélledici mésélé yalnız qanun deyil. Seçkiqabağı demokratik şérait, seçki günü cémiyyétin féallığı, véténdaşların séslérin arxasında durmaq ézmi néticéyé tésir göstérén amillérdéndir. Bu mérhélé isé qabaqdadır.

- Seçki qanunvericiliyilé bağlı iqtidar-müxalifét dialoqunun baş tutmamasında vasitéçilik missiyasını öz üzériné götürén beynélxalq téşkilatların né dérécédé mésuliyyéti var?

- Égér hazırda Azérbaycanda demokratik seçki qanunvericiliyi yoxdursa, ciddi, séméréli müzakirélérin téşkili mümkün olmursa, tébii ki, beynélxalq téşkilatlar bu barédé düşünmék mécburiyyétindédirlér. Çünki onlar da Azérbaycanda demokratiyanın taleyiné göré mésuliyyét daşıyırlar. Avropa Şurası vé ATÉT üzvü olan bir ölkédé demokratik seçkilérin keçirilmési bu téşkilatların da vézifésiné daxil olan mésélédir. Bu baxımdan onlar öz mésuliyyétlérini hiss edir vé çalışırlar.

- Mécélléyé ésaslı déyişikliklér edilmésé, bu, müxalifét üçün né demék olacaq?

- Bu, seçki prosesinin daha gérgin keçécéyindén, mübarizénin daha késkin forma ala bilécéyindén, müxalifét üçün seçkini udmağın daha çétin olacağından xébér verir. Ancaq seçkini udaraq hakimiyyété gélmék ézmimizé xélél gétiré bilméz.

- Bir müddét öncé isténilén seçki qanunu ilé seçkiléré gedécéyinizi deyérék boykot variantını tamamilé istisna elémisiniz. Yené hémin fikirdé qalırsınız?

- Yüzdéyüz öz fikrimizdéyik.

- İsa béy, Nardaran hadisélériné münasibét bildirméyinizi istérdik. Bu hadiséléré müxtélif aspektlérdén yanaşılır.Sizin qiymétléndirméniz necédir, Nardaranda né baş verir?

- Bütün amillér barédé bu vé digér şékildé danışmağa ésas ola bilér. Ancaq ésas mésélé ondan ibarétdir ki, bu hakimiyyét Azérbaycanın problemlérini héll etméyé qadir deyil. Hétta deyérdim, hakimiyyétin bu problemléri héll etmék fikri dé yoxdur. Bu halda cémiyyét, xalq évvél-axır mübarizé aparmağa mécburdur. Nardaranın timsalında bu mübarizénin bir formasını, bir méntéqésini görürük. Hakimiyyét bir neçé sébébdén Nardaranda problemlérin hélli ilé méşğul olmaq istémir. Bilir ki, problemlér héll olunsa, başqa kéndlér dé eyni téléblérlé çıxış edé bilér. Hakimiyyét bunu dérk etdiyindén nardaranlıların fédakar mübarizésiné baxmayaraq güzéşté getmir vé camaatı zorakı üsullarla diz çökdürméyé çalışır. Eyni zamanda bu zorakılığı müxtélif vaxtlarda tékrarlamaqla hém ictimaiyyétin diqqétini ésas hédéfdén yayındırmaq istéyir, hém dé cémiyyéti xofda saxlamağa çalışır. Vaxtaşırı basqınlarla Nardaranın nüfuzlu, bu mübarizénin önündé gedén şéxslérini hébs etméklé tédricén kénd camaatının mübarizé ézmini sındırmaq istéyirlér. Qésébéni idaréolunmaz véziyyété salmağa çalışırlar ki, éhali séhvléré yol versin vé éllériné nardaranlılara divan tutmaq üçün fürsét keçsin. Hakimiyyétin bu problemé yanaşması tamamilé qanunaziddir. Ona göré dé bütün ictimaiyyét birménalı şékildé hakimiyyétin bu siyasétiné "yox" deméyi bacarmalıdır.

- Nardaran hadisélérinin genişlénmési, étraf kéndlérin bu prosesléré qoşulması ehtimalı varmı?

- Nardaranlıların üzléşdiyi problemlér Azérbaycan üçün ümumi problemlér olsa da, bu qésébénin özéllikléri var. Sakinléri doğrudan da yekdil şékildé öz haqları uğrunda mübarizé aparmağı bacarır. Biz Bakının başqa kéndlérinin éhalisinin dé öz haqları uğrunda ézmkarlıqla mübarizé aparmasının şahidi olmuşuq. Amma hélélik Nardaranda baş verénlér ümumi bir mübarizéyé çevrilméyib. Éslindé biz sözün héqiqi ménasında bu gérginlik ocağının genişlénmésini istémézdik. Égér hakimiyyét bu ziyanlı vé perspektivsiz siyasétini davam etdirsé, tébii ki, qarşıdurmanın genişlénmési ehtimalı kifayét qédér ciddidir. Yéni proseslérin bu cür davamı Nardarandakı gérginlik ocağının böyüyérék étraf kéndléré, daha sonra isé bütün ölkéyé yayılmasına sébéb olar. Hakimiyyét bu barédé ciddi düşünméli vé lazımi addımlar atmalıdır.

- Polisin Nardarana ikinci défé basqınını hakimiyyétin impulsiv qérarı hesab etmék olarmı? Çünki hazırda Nardaran hadiséléri ilé bağlı méhkémé prosesi keçirilir, bu mésélélér Azérbaycan ictimaiyyéti vé beynélxalq alémin diqqét mérkézindédir.

- Hakimiyyétin siyasi iradésinin zéiflémési vé son vaxtlar méntiqsiz qérarların qébulu hallarının artması göz qabağındadır. Yéni bu mésélénin héllindé hakimiyyétin bacarıq vé imkanlarının tükénmési versiyasını kénara qoymaq olmaz. Taleyrana méxsus méşhur bir ifadé var: kralın hansısa addımı ilé bağlı deyib ki, bu, yalnız cinayét deyil, hém dé séhvdir.

- Polisin Nardarana son hücumu zamanı kéndliléré qarşı rezin güllélérdén vé göz yaşardıcı qazdan istifadé edilib. Hakimiyyét müxalifétin kütlévi aksiyalarında da bu cür vasitélérdén istifadé edé bilérmi?

- Hakimiyyét kütlévi çıxışlara qarşı öz mübarizé imkanlarını genişléndirméyé çalışır vé vaxtaşırı müxtélif tézyiq vasitélérini sınaqdan keçirir.

- İstér Şéki hadisélériné, istér Nardaran, istérsé dé bir müddét öncé Sédérék yarmarkasında baş verénléré nézér salsaq, görérik ki, hakimiyyét zora üstünlük verir. Bu onu göstérmirmi ki, seçki mübarizésindé dé hakimiyyét kobud üsullara él atacaq?

- Demokratik proseslér bu hakimiyyétin maraqlarına uyğun deyil. Demokratiya mövcud iqtidarın sonu demékdir. Tébii ki, buna göré dé hakimiyyét zorakılığa, yalana, böhtana, zülmé üstünlük verir. Cémiyyét isé hakimiyyétin bu téxribatlarına getméméyé çalışmalıdır. Ancaq hér şeyin bir héddi var vé o héddén sonra hakimiyyét idaréolunmaz proseslérlé üzléşé bilér.

- İsa béy, AXCP "klassikléri"nin qurultayı ilé bağlı da sual vermék istérdik. Hémin qurultaydan sonra Demkonqresin vahid komanda kimi formalaşmasına vé Müsavat Partiyası ilé müttéfiqliyiné téréfdar cébhéçilér réhbér orqanlarından kénarda qaldılar. Ümumiyyétlé, siz müttéfiqlérinizin qurultayının néticélérindén razısınızmı?

- Bu, müstéqil bir téşkilatın qurultayı vé onların qébul etdiyi qérarlardı. Biz isténilén téşkilatın qérarlarına hörmétlé yanaşırıq. Bununla belé, én yaxın müttéfiqimiz olan bir téşkilatın daxilindé gedén prosesléré bigané qala bilmérik. Hémin téşkilatın daxilindé baş verén prosesléri çox diqqétlé izléyirik.

- Növbéti défé dé Demkonqres sédrliyiné öz namizédliyinizi iréli sürécéksinizmi?

- Béli.

- Cébhéylé müéyyén problem yaranmayacaq ki?

- Demkonqresdé témsil olunan isténilén partiyanın öz namizédini iréli sürmék haqqı var. Bu mésélélér ésasnamé çérçivésindé héll olunur.

Qurban YAQUBOĞLU, Zabil MÜQABİLOĞLU

"Avropa" qézeti, 07.02.2003-cü il