İ. QÉMBÉR:

"Biz müstéqilliyé qansız, faciésiz çotmaq yolunu tutmuşuq"

Milli Méclisin son iclasında çıxış edén E. Mémmédov AXC-nin "liberal qanadını" o vaxtkı réhbérlérlé yaxınlıqda vé İmperiyanın müdafiésindé günahlandırıb, özünü isé milli azadlıq téréfdarı kimi göstérib. Émékdaşımız bu vé ya başqa méséléré aydınlıq vermék méqsédilé Müsavat partiyasının başqanı İ. Qémbérlé görüşüb.

-İsa béy, Milli Méclis 1990-cı il yanvar hadisélérinirn tédqiqiné yenidén qayıdıb. Müzakirélérdé çıxış edén millét vékili E.Mémmédov Sov.İKP réhbérlérindén birinin AXC-nin "simpatiçnıy i obrazovannıy liderlérindén biri ilé danışıqlara üstünlük verdiyini söyléyib.Sizcé, o kimi nézérdé tutub.

-20 Yanvar faciési ilé bağlı yenidén parlament tédqiqatının aparılması, ona hüquqi véçsiyasi qiymét verilmési müsbét hadisédir. Çünki 20 Yanvar faciési günahkarlarından heç biri bu güné qédér cézasına çatmayıb. Amma Milli Méclisin iclaslarında siyasi konyuktura hiss olunur. Müzakirélér zamanı kimin kimdé né acığı var, kimin kimdén xoşu gélmir, kimin éliné fürsét keçir bir birilérini lékéléméyé nüfuzdan salmağa céhd göstérirlér. Tééssüf ki, E.Mémmédovun çıxışında da bu cür notlar oldu. Qéribé haldır ki, bir téréfdén "xalqı tankların qabağına éliyalın kim çıxarıb?" sualına césarétlé "mén" cavabını verdi. O biri téréfdén isé bu faciédé minologiya ilé desék, AXC-nin "liberal qanadını" günahlandırmağa çalışdı. Güya E.Mémmédov müstéqillik, liberallar isé véténimiz üçün kölélik istéyirdilér. Yox, bu belé deyil. Biz müstéqilliyi Etibar béydén az istémirdik, amma buna qansız, faciésiz çptmaq yolunu tutmuşduq. 1990-cı ilin martında respublikada parlament seçkiléri keçirilécékdi vé hamıya aydın idi ki, araqarışmasa, AXC bu seçkilérdé qélébé çalacaq. Bunu görén Sov. İKP seçkiléri keçirmémék üçün respublikada qarışıqlıq yaratmaq istéyir, vé bunun üçün radikalların sébirsizliyindén dé özü törétdiyi erméni qırğınlarından da méharétlé istifadé edé bilir.

Éksini sübut etmék üçün E.Mémmédov ortalığa yeni bir mövzu atır. Güya 1990-cı il yanvarın 14-dé Primakov MK plenumunda vé ya bürosunda belé bir ifadé işlédib: AXC réhbérliyindé simpatiçnıy i obrozovannıy" bir oğlan var. Onu kimilérlé söhbét aparmaq mümkündür". heydér Éliyevin tékidiné baxmayaraq, E.Mémmédov kimdén söhbét getdiyini açıqlamadı. Mén yüz faiz émin deyilém ki, bunlar ménim barémdédir. Amma mümkün hesab edirém ki, Primakov bunu ménim haqqımda deyé bilérdi.

Bir az évvélé qayıdaq. DTK-nın keçmiş sédri Vaqif hüseynovun hébsi zamanı belé versiya söylénilirdi ki, güya o, méné qarşı ittihamlar iréli süréndén sonra hébs olunub. İndiki müzakirélér sübut edir ki, V.hüseynov méné qarşı ittihamlar iréli sürüb-sürmémésindén asılı olmayaraqyanvar hadisélérinin günahkarlarındandır. É.Elçibéy hakimiyyéti dövründé V.hüseynov hébsolunmuşdu. 4 iyun hadisélérindén sonra onun haqqında néinki qéti imkan tédbiri déyişdirildi, o, hémçinin azadlığa buraxıldı vé cinayét işiné xitam verildi.

Mén V.hüseynovun vé E.Mémmédovun ménim barémdé dediyi sözlérin müéllifinin méhz Primakov olduğunu söyléyé bilmérém. Ancaq prinsip etibarılé belé néticé çıxarmaq olar. 1990-cı il yanvarın 14-dé AXC réhbérliyi É.Vézirovla görüşé dévét olunmuşdu. Biz dé onunla görüşmék, tékliflérimizi söylémék, Bakıdakı véziyyéti müzakiré etmék fikrindé idik. É.Vézirov yox idi. Görüşü Primakov vé Girenko aparırdı. Respublika réhbérlérindén Polyaniçko vé A.Mütéllibov burada idi. AXC téréfdén É.Elçibéy, E.Mémmédov, R.Qazıyev, N.Pénahov vé mén iştirak edirdim. Elé görüşün ilk déqiqélérindé onun ssenarisinin Polyaniçko téréfindén hazırlandığı mélum oldu. O, Moskvadan gélénlérdé beléfikir yaratmaq istéyirdi: AXC liderléri ilé söhbét aparmağa déyméz, onları seçkiyé buraxmaq téhlükélidir, onlar başlarını itirmiş radikallardır.

N.Pénahov tércüméçi vasitésilé Primakova "başa salmaq" istéyirdi ki, siz qorbaçovlar, primakovlar cinayétkarsınız, respublika réhbérliyi ilé bir mafiyanın üzvlérisiniz. Mén vé ménim kimi düşünénlér milli azadlıq hérékatının qéhrémanlarıyıq.

E.Mémmédov da Primakovla söhbétindét késkin ifadélér işlétdi. Söhbétin bu şékildé getmésindén narazı olan Primakov vé Girenko onu yekunlaşdırmaq istédilér. Polyaniçko itéyiné çatmışdı.

Mén Bakıda son qérarı Primakovun çıxardığını müéyyénléşdiréndén sonra vé onu hérékatımızı ézmék fikrindén yayındırmaq méqsédi ilé söz istédim. Onun bir sıra kitablarını oxuduğumu söylédim. Bildirdim ki, Siz dérin méntiqli ictimai-siyasi véziyyéti téhlil edé bilirsiniz. Méné elé gélir ki, Azérbaycandakı véziyyétlé bağlı tam mélumatınız yoxdur.

Sonra mén Azérbaycanda gérginlik yaradan, qarşıdurmanı gücléndirén sébébléri göstérdim. Bu söhbétdén sonra Primakovda ménim barémdé fikirformalaşa bilérdi. Ancaq istér V.hüseynovun, istérsé E.Mémmédovun Primakovun adından dediyi söz 4 il davam edén söz deyil. Bu söhbét iki gün érzindé öztésirini itirdi.

Yanvarın 16-da AXC-nin sédri É.Elçibéyi vé méni yenidén MK-ya dévét etdilér. hémin görüşdé Primakov bizé téklif etdi ki, Milli Müdafié Şurasının yaranmasını vé féaliyyétini pisléyén bir béyanat qébul edék, AXC radikal qanadının mövqeyini béyénmédiyimizi bildirék. Başa düşdük ki, MmŞ üzvlérini técrid vé méhv etmék istéyirlér vé bu téklifin mümkün olmadığını söylédik. Bundan sonra Primakovun görüşé marağı itdi vé o, söhbéti yekunlaşdırdı.

3-4 il sonra E.Mémmédovun belé fikir söylémési méné elé gélir ki, özünün o zamankı séhv mövqeyini pérdélémék, diqqéti yayındırmaq céhdindén başqa bir şey deyil.

- İsa béy, h.Éliyev E.Mémmédovdan hémin adamın kim olduğunu vé "liberal qanad" haqqında fikrini soruşdu. E.Mémmédov évvélcé ad çékmék istémédi. Az sonra hikmét hacızadénin adını dedi?

- Bu mésélé défélérlé E.Mémmédov téréfindén deyilib. hér défé dé h.hacızadé ona éavab verib. Bununla bağlı bézi méséléléré bir daha toxunmaq istéyirmé. Yanvarın 25-dé E.Mémmédov gözlénilmédén Moskvada métbuat konfransı keçirmék istéyéndé radan défélérlé AXC İdaré heyétinin beş üzvüné zéng edilmiş, E.Mémmédovun béyanat vermék sélahiyyéti olub-olmaması ilé maraqlanmışdılar. Onların hamısı E.Mémmédova elé sélahiyyét verilmédiyini bildirmişlér. Néyé göré? Birincisi, Nizamnaméyé göré AXC adından yalnız onun sédri danışa bilér. E.Mémmédova bu sélahiyyéti İdaré heyéti vé ya Méclis veré bilérdi.

İkincisi, hémin métbuat konfransında E.Mémmédov bir sıra lazımi mésélélér haqqında danışıb. Ancaq onun béyanatındakı "Azérbaycanı ikinci Éfqanıstana çevirmék", "Sovet ordusu ilé son néfésimizé qédér döyüşécéyik" tezisléri Qorbaçovun Bakıya yoşun yeridérkén söykéndiyi dayaqları möhkémléndirirdi. Bu béyanatı AXC adından qébul etmék o vaxt böyük séhv olardı. hikmét hacızadé vé başqaları bu séhvin qarşısını alıblar.

Bunu da qeyd edim ki, E.Mémmédovun: "İdaré heyéti méndén imtina edéndén sonra méni hébs etdilér" fikri absurddur, çünki o zaman 300-dén çox AXC üzvünü hébs etmişdilér. E.Mémmédovu onsuz da axtarırdılar, hémçinin İbaré heyétinin üzvlérinin evindé axtarış aparılırdı (S.Bağırovun vé h.hacızadénin boş evlériné ésgérlér soxulmuşdular).

-Bés niyé E.Mémmédov hémişé méhz hikmét hacızadénin adını çıkir, başqalarının yox?

-Çünki h.hacızadé bu faciénin sébéblérini araşdırmağı, mésélénin axırına qédér açıqlanmasını téléb etmişdir. O deyirdi ki, öz günahlarımızı başa düşmésék, tövbé etmésék, bizim siyasétlé méşğul olmağa ménévi haqqımız yoxdur, bunu etmésék, gélécékdé bizi yeni böyük faciélér gözléyir. E.Mémmédov isé hér şeyi İmperiyanın üstüné yıxıb, mésélénin belé qoyuluşu ilé heç cür razılaşmırdı.

-İsa béy, Sizi vé keçmiş iqtidarı bir dé birillik hakimiyyétiniz dövründé yanvar hadisélérinin baiskarlarını cézalandırmaqda günahlandırırlar.

-Bizi birillik hakimiyyétimiz dövründé bu hadisénin açılmamasında günahlandıranlar unudurlar ki, Ébülféz Elçibéyin bununla bağlı férmanı olmuşdur. Résmi vé qeyri-résmi şékildé prokurorluğa défélérlé yanvar hadiséléri ilé bağlı téhqiqat işini sürétléndirmék tapşırılmışdı.

Égér indiki hakimiyyét 20 Yanvar faciésinin günahkarlarını cézalandıracaqsa, biz yalnız bunun téréfdarıyıq. Onlara élimizdén gélén köméyi etméyé hazırıq. Ancaq yanvar ayında yanvar hadiséléri ilé bağlı bir neçé müşaviré vé Milli Méclisin yığıncağını keçirmék bu hadiséléré aydınlıq gétirméyécék. Fevralda Xocalı hadiséléri eyni cür müzakiré oluna bilér. Amma nédénsé deputat-istintaq komissiyasını vé AXC-ni hakimiyyétdé olduğu dövrdé günahlandıran hakim dairélér bugünkü Rusiyada real vézifé tutan Primakovun adını belé çékmék istémirlér.

"Azadlıq" qézeti, 25 yanvar 1994-cü il, Surxay Hüseynli