İsa Qémbérov uduzmağı sevmir

(O bu sözléri söhbét ésnasında dedi)

Bu, siyasétçi üçün heç dé pis keyfiyyét deyil.

"Xalqın indiki réhbérliyé olan etimad krediti né qédér qalıb?" - sualına İsa béyin cavabı qéribé oldu: "heç bir etimad krediti olmayan Mütéllibovun hakimiyyéti iki ilé qédér davam etdi. Deyirsiniz..."

-İsa béy, müxalifétin iddiasına göré réhbérlik siyasi xéttini técili déyişmézsé, yazda respblikanı sosial partlayış gözléyir.

-Bu fikirlé razı deyilém. Çünki sosial partlayış iki halda ola bilér. Xalqın héyat séviyyési indikindén qat-qat artıq pisléşsé, ya da müharibédé ciddi méğlubiyyétléré uğrasaq. Xalqın véziyyétinin indikindén ağır olması ehtimalı o qédér dé böyük deyil.

Müharibéyé géléndé isé, égér söhbét Azérbaycanla Erménistan arasındakı müharibédén gedirsé, bizi yeni ciddi méğlubiyyét gözlémir. Yalnız üçüncü qüvvélér, başqa dövlétlér Erménistana kömék etsélér, onda bizim müéyyén hérbi uğursuzluqlarımız ola bilér. Bunun qaoşısını müéyyén siyasi-diplomatik tédbirlérlé almağa çalışmışıq vé çalışırıq.

-Adamlar inflyasiyanın bu dérécéyé çatacağını, qiymétlérin belé artacağını tésévvür etmirdi. Doğrudanmı, bunlar daxili bazarı xarici bazarın técavüzündén qorumaq üçün edilib. Elé isé Türkménistanda véziyyét niyé başqa cürdür?

hadiséléré daha obyektiv yanaşmağa çalışaq. 3 min rubl minimum émék haqqı ilé yaşamağın mümkün olmadığı ilé mén dé razıyam. Anceq 3-4 il évvél Azérbaycanda minimum émék haqqı 70 rubl. Orta émék haqqı 160 rubl idi. O vaxtlar orta émék haqqına göré Azérbaycan keçmiş SSRİ-dé axırıncı yerlérdéydisé, indi, bélké dé, évvélincilér arasındadır.

Türkménistan isé keçmiş SSRİ respublikaları arasında qiymétlérin ucuzluğu vé bézi başqa keyfiyyétléré göré férqlénir. Bu, ciddi öyrénilmélidir. Türkménistan néyin hesabına yaşayır? Évvéla, héddindén çox qaz ehtiyatı, hazır qaz kommunikasiya xétléri var. Bu xétlér Ruiyaya, Azérbaycana, Gürcüstana, Orta Asiyaya gedir. Éhalisinin azlığı vé télébatın az olması da obyektiv gerçékliklérdéndir. Buranın éhalisi Qafqaz vé SSRİ-nin Şimal-Qérb zonasındakı dövlétlérin séviyyésindé yaşayıb. Prinsipcé obyektiv iqtisadi amillér bu siyasétin uzun müddét davam edécéyini qeyri-mümkün edir. Ancaq dünyada Küveyt, Oman, Éréb Émirlikléri kimi istisnalar mövcuddur. Türkménistan bu modelé keçé bilér, ya yox? Égér bu xétti davam etdiré bilsé, gélécékdé dé bir istisna olaraq qalacaq. hémin istisna müéyyén ménada Azérbaycanı da gözléyir. Én ehtiyatlı proqnozlara göré bir neçé ildén sonra Azérbaycanın ancaq neftdén 2 milyard dollar géliri olacaq. Égér nefti qabaqkı kimi sürétlé istismar edib öz siyasi mövqeyimizi gücléndirméyé çalışsaq, bu réqémi 10 milyard dollara çatdırmaq olar. Bu isé gélécék nésillérin payına indidén mésréf etmék olardı

Gélin, o biri dövlétléré dé nézér salaq. Tutaq ki, Azérbaycandakı hakimiyyét iqtisadiyyatı zéif bilir, düzgün idaré edé bilmir. Bés Rusiyada, Ukraynada, Baltikyanı dövlétlérdé niyé belé proseslér gedir? Baltikyanı dövlétléré intellektual séviyyé baxımından hémişé üstünlük verilib. Qérbin réğöétiné malik bu dövlétlérdé véziyyét olduqca ağırdır. Estoniyada orta émék haqqı 600 kron, çöréyin kiloqramı isé 1 krondur.

Spiker kadr siyasétindé nöqsanları etiraf etméklé yanaşı, indiki hakimiyyétin S.Mémmédov, S.Bağırov, V.Axundov, É.Mésimov kimi kadrları olduğunu da xatırlatdı.

-Bizi kadr siyasétindé ténqid edén qüvvélérin kadrları kimlérdén ibarétdir? E.Mémmédov deyir ki, partiyanın kölgé kabineti var. Mén çox istérdim ki, kabinetin térkibi elan olunsun. AMİP-in özündé dé bir véziféyé 15 néfér göz dikén var. Égér filan véziféyé bir néfér elan olunsa, qalan 14 néfér bundan narazı qalacaq. E.Mémmédovun imkanı olsa, N.İmanov yüksék vézifé tutacaq. Daha kim var? Qalan partiyaların potensialı, ümumiyyétlé méné mélum deyil. N.İmanovu isé bizim iqtisdçılar isténilén vaxt küréyi üsté qoymağa hazırdırlar.

İsa béy siyasi partiyaların içérisindé én yaxşı proqramın "Müsavat"a méxsus olduğunu söyléméklé yanaşı gélécéyi bu partiyaların proqramlarının héll etméyécéyini bildirdi.

-İsa béy, Sizin keçmiş réhbérliyé qarşı iréli sürdüyü téléblérlé bugünkü müxalifét sizin özünüzé qarşı çıxış edir. Mésélén, Qarabağ münaqişésinin técili hélli, éhalinin güzaranının yaxşılaşması, seçkilérin keçirilmési, koalasiya hökuméti yaradılması, siyasi repressiyalara son yoüulması vé s. Sizcé, téléblér onda da, indi dé niyé déyişméz qalır?

-Éhalinin iqtisadi véziyyétinin yaxşılaşdırılması vé Qarabağda müharibénin sona çatması mésélési ümummilli vézifélérdir. Bunu éhalinin bir qrupunun digér qrupundan téléb etmési éslindé gülüncdür. Bu hamının vézifésidir. Seçkilér barédé danışdıq. Kaolisyon hökumét mésélésiné géldikdé isé, sözün klassik ménasında bu, o şékildé mümkündür ki, seçkilérdé bir partiya qalib gélmir vé bir neçé partiya birgé bu hökuméti qurur. Qeyri-klassik forması isé Azérbaycanda mövcuddur. hakimiyyétdé müxtélif partiyaların üzvléri var. Ola bilér ki, yüksék dairélérdé az témsil olunurlar. Onu da artırmaq olar. Mésélén AMİP deyir ki, ménim çox qiymétli kadrlarım var. Ancaq onları indiki iqtidara verméyécéyém. Özüm hakimiyyété géléné saxlayacağam.

-Siz défélérlé mövcud müxalifétlé hakimiyyét arasında antoqonist ziddiyyét olmadığını demisiniz. Bés onda néyé göré müxalifétin tédbirlérinin qarşısı zorakılıq yolu ilé alınır? Onunla razıyam ki, müxalifét bézén qanunsuz hérékétléré yol verir. Ancaq vaxtilé indiki réhbérlik müxalifétdé olarkén défélérlé qanunu pozub icazésiz mitinq vé piket keçirib.

-Fransız filosoflarının bir sözü var: "Égér cémiyyétdé aqyda-qanun millétin, xalqın ménafeyiné uyğun deyilsé, hémin o ménafeyi bérpa etmék naminé qayda-qanunu pozmaq olar. Xalqın buna haqqı var." Bir çox konstitusiyalarda da bu tésbit olunub. O vaxt biz buna mécbur idik. İndi belé bir mécburiyyét yoxdur. hér halda geniş söz azadlığı, métbuat, iclas azadlığı var. İndiki halda mitinq, piket keçirméyi mén başa düşé bilmirém. Mésélén, götürék dövlét dili ilé bağlı qurulan piketi. Axı, piket o vaxt qurulur ki, kiminsé sözü cémiyyétdé eşidilmir. Bu söz isé müxtélif variantlarda - Milli Méclisdé, onun komissiyalarında, métbuatda müzakiré olunub. Belé véziyyétdé piket élavé tézyiq formasıdır. Bu gün biri, sabah başqası icazésiz piket qurar vé tédricén cémiyyét idaréolunmaz véziyyété düşé bilér. Bu bizim populyarlığımıza zérér gétirsé dé, biz buna yol veré bilmérik.

Aparılan iqtisadi siyasétin prinsipcé düzgün olduğunu bilé-bilé müxalifétin ağıllı hissésinin xal toplamaq naminé yerli-yersiz iradları spikeri ésébiléşdirir.Onun sözlériné göré, iqtisadi islahatlara müharibé vé psixoloşi maneélér ciddi éngél törédir. Éhalinin böyük hissési héyat séviyyésinin néyin hesabına yaxşılaşa bilécéyini hiss etmir. İ.Qémbérov métbuat azadlığını métbuat haqqında qanunun olduğundan, isténilén şéxsin, partiyanın öz qézetini açmağa vé üréyi istédiyini yazmağa ixtiyarı olduğunda görür.

- Azérbaycanda 525 qézet var. Ancaq 5 qézetlé dé métbuat azadlığının başqa ménzérésini yaratmaq mümkündür. Söhbét métbuatda, ilk növbédé dövlét métbuatında informasiyanın bitéréfliliyinin témin edilmésindén gedir.

-Bu müéyyén prosesdir. Azérbaycan métbuatı müéyyén yol keçmélidir. hélé isténilén séviyyéyé gélib çatmayıb. Méncé, "Azérbaycan" qézetindé qeyri-obyektiv yazılar getmir. Parlamentin yegané qézeti olduğu üçün onun lazımi séviyyédé çıxması üçün mén dé mésuliyyét daşıyıram. Elé qézetlér dé var ki, mésélén "Azadlıq" qézeti kimi millétin bütöv tébéqélérini, qruplarını bir növ özündé birléşdirméyé çalışır. Bütün réyléré imkan yaradır. "Azaldlığ"ın xétti professionalizmdir. Onları ancaq professionalizm maraqlandırır. Bés "Millét", "Sés" qézetléri niyé öz partiyalarının, onun liderlérinin siyasétini ténqid etmirlér? Mégér h.Éliyevin, E.Mémmédovun siyasétindé nöqsan yoxdur? Niyé "Azadlıq" qézeti tam obyektiv bir qézeté çevrilib? "Azérbaycan" qézeti hétta müéyyén dérécédé parlament sédrini prezidentin ténqidiné yol verir, "Müxalifét" sérbést şékildé bizi ténqid edir. "Sés", "Meydan", "Millét" qézetléri bunu etmir. Obyektiv olmaq istéyiriksé, buna nail olmaq lazımdır.

İ.Qémbérov müxalifétdén gileylénméyi dé unutmadı:

-Müxalifétin ésas télébi seçkilérin keçirilmési idi. Bu sékkiz ayda niyé bir partiya qanun layihési hazırlayıb Milli Méclisé téqdim etméyiö? Bu bizim siyasi qüvvélérin proffesional séviyyésiné nézér salmağa vé qiymét verméyé imkan yaradır.

-Bézén İsa Qémbérovun É.Elçibéyi idaré etdiyini deyirlér. Bézén dé İ.Qémbérovun prezidentin parlamentdé sélahiyyétli séfiriolduğunu söyléyirlér.

-Sözsüz ki, biz yaxın témasdayıq. Ésas mésélélérin müzakirési zamanı mövqelérin yaxınlaşması prosesi gedir. Ébülféz béyi yaxından tanıyan adamlar ménimlé razılaşarlar ki, É.Elçibéyi idaré etmék mümkün deyil. Burada paradoks ondadır ki, Ébülféz béy o qédér ustalıqla idaré edir ki, onun idaré etdiyi adamlara elé gélir ki, bélké, onlar Elçibéyi idaré edé bilér. Ancaq mén o qédér sadélövh adam olmadığım üçün bu fikré düşmémişém vé düşmék fikrindé dé deyilém. Elçibéy o siyasi liderlérdéndir ki, heç vaxt öz liderliyini öné çékmék niyyétindé olmayıb. Vé cémiyyétdé, hökumétdé iqtidar téréfindén hér hansı bir müsbét, xalqın içindé réğbétlé qarşılanan qérar qébul olunarsa, hétta iqtidarın da bézi nümayéndéléri tez xalqa çatdırmaq istéyirlér ki, bu qérar méhz onların sözü, séyi ilé qébul olunub. É.Elçibéy çox mémnuniyyétlé şérait yaradır ki, xalq elé bilsin ki, bu filankésin tézyiqi, nüfuzu ilé qébul olunub.heç vaxt qeyd etméyé çalışmır ki, mén bu qérarın qébulunu témin etmişém.

-Axı niyé? Belé véziyyét É.Elçibéy haqqında başqa söhbétlérin yaranmasına sébéb olur.

-Bir téréfdén bu, É.Elçibéyin xarakteri ilé bağlıdır. O heç vaxt şéxsi nüfuzunun qayğısına qalmayıb vé qalmır da. İkinci téréfdén bu, obyektiv olaraq Elçibéyin öz xeyrinédir. Xalqımız şah sevén xalqdır. hémişé dé belé réy var ki, dövlétimizin başçısı özü yaxşı adamdır, étrafındakılar onu aldadırlar. Étrafındakılar informasiyanı düzgün çatdırmırlar,séhv qérarlar qébul edirlér. Bu da obyektiv olaraq birinci adamın hémişé xeyrinédir. Siz deyirsiniz ki, parlamenti yox, prezidentin mövqeyini qoruyursunuz. Söhbét Azérbaycanın ménafeyindén getmélidir vé Azérbaycanın ménafeyindé dé ésas xétt É.Elçibéyin apardığı xétdir.

-İsa béy, söhbét gedir ki, Milli Méclis Azérbaycanın yeni Konstitusiyasını qébul etméyé hazırlaşır. Legitim olmayan parlamentin buna sélahiyyéti varmı?

-Layihé hélé hazır deyil. hazır olandan sonra onun qébuletmé mexanizmi barédé danışa bilérik. Égér ictimai réy méqbul hesab edérsé, téxminén belé mexanizm nézérdé tutmaq olar ki, Milli Méclisdé müzakiré olunub qébul edilsin vé ümumxalq referendumuna verilsin. Başqa réylér varsa, onlar da dinlénilé bilér. Yéni ésas mésélé odur ki, bizim Konstitusiya hér bir şübhédén uzaq olmalıdır. Milli Méclisin legitimliyi barédé isé mübahisélér méné elé gélir açıq xarakter alır. Mén bir défé demişdim ki, keçid dövründé tam legitim hakimiyyét axtarmaq gülüncdür. Biz indiki prezident hakimiyyétini tam legitim hesab edirik. Ancaq égér hémin méntiqdén çıxış etsék, buna da şübhé ilé yanaşmalıyıq. Çünki mélumdur ki, mérkézi seçki komissiyasını Ali Sovet seçmiş, Milli Şura isé seçki komissiyasının térkibiné déyişikliklér etmişdir. Égér biz bu orqanların hamısını qeyri-legitim hesab ediriksé, onda hémin seçkiléri téşkil edén Mérkézi Seçki Komissiyasına necé sanaşmalıyıq?

-Seçkilérin keçirilmésiné necé baxırsınız? Vé hansı proqnozları veré bilérsiniz?

-Ménim şéxsi mövqeyim belédir ki, müharibé véziyyétindé seçki olmamalıdır. Égér hakimiyyétdé yox? Müxalifétdé olsaydım, "Müsavat" partiyasının térkibindé seçkilérin müharibédén sonra keçirilmési barédé mövqeyimi bildirérdim. Ancaq iqtidarda olduğum üçün bu sözü deyé bilmirém vé demék dé istémirém. Mén qorxuram ki, prezident seçkiléri bizé Şuşanın, Laçının hesabına başa géldiyi kimi, indiki seçkilérdé dé müéyyén itkilér olsun. Mén bundan qorxuram. Ancaq égér ictimaiyyét, siyasi qüvvélér bütünlükdé seçkilérin keçirilmésiné téréfdardırsa, mén dé mécburam ki, onun keçirilmésini sürétléndirim vé iqtidarda olan adamlardan biri kimi çalışım ki, o téhlükélérdén yayına bilék. Onların reallaşmasına yol verméyék. Proqnoza gélincé, qanun qébul olunduqdan sonra suala cavab vermék olar.

"Azadlıq" qézeti, 28 yanvar 1993-cü il, Elmira Émrahqızı