MÜSAVAT PARTİYASI: DÜNÉNİ, BU GÜNÜ, SABAHI

Azérbaycan Ali Sovetinin sédri, Müsavat partiyası bérpa mérkézinin réhbéri İSA QÉMBÉROV Azérinform müxbirinin suallarına cavab verir

-İsa béy, mélum olduğu kimi, XX ésr Azérbaycan tarixindé Müsavatın xidmétléri şéksizdir. Téşékkül tapdığı ilk günlérdén o, milli azadlıq hérékatının başlıca mütéşékkil qüvvésiné evrilérék Azérbaycan Demokratik Respublikasının yarnmasında én mühüm rol oynamalıdır. "Yoxdan bir bayraq, müstémlékédén bir vétén yapan" belé bir partiyanın méramnamési, féaliyyéti hansı prinsiplér üzré qurulmuşdu.

-Ésrimizin évvéllérindé Azérbaycan milli hérékatına réhbérlik edérék dövlét müstéqilliyimizin ésasını qoymuş Müsavatın méramnamésindé göstérildiyi kimi, partiya vé siyasi féaliyyétindé üç başlıca prinsipé - azadlıq, demokratiya vé istiqlal prinsiplériné ésaslanırdı. Bir céhéti xüsusi qeyd etmék lazımdır ki, bu gün özünü müsavatçılığın "varisléri" elan edén bézi siyasétçilérdén férqli olaraq partiyanın yaradıcıları hémin üç prinsipi bir-birindén técrid olunmuş şékildé deyil, sıx véhdétdé vé élaqédé götürürdülér. Müsavat liderlérinin éqidésincé, héqiqi milli istiqlal yalnız vé yalnız azadlıq vé demokratiya prinsiplériné ardıcıl émél etmék yolu ilé nail olmaq mümkündür. Onlar öz éméli féaliyyétlérindé dé bu xétté hémişé sadiq qalmışlar vé bunun néticésidir ki, cémi 23 ay ömür sürmüş Azérbaycan demokratik Respublikası dövründé ölkémizdé qurulmuş cémiyyétin demokratikliyiné o zaman néinki Şérq ölkélérinin böyük éksériyyéti, hém dé bir çox Avropa dövlétléri héséd apara bilérdilér. Çoxpartiyalılıq ésasında seçilmiş parlament, hökumétin koalisiya xarakteri, söz azadlığı, qadınlara kişilérlé bérabér hüquqlar verilmési, dinin dövlétdén ayrılması, méhkémé, qanunverici vé icraedici hakimiyyétlérin müstéqilliyi bu cémiyyétin séciyyévi xüsusiyyétlérindén idi. 

Qanunauyğun haldır ki, "Azérbaycan" kélmésini coğrafi méfhumdan siyasi méfhuma çevirérék onu ilk défé dünyanın siyasi xéritésiné hékk etmiş Müsavatın ideoloşi bünövrésini azérbaycançılıq ideyaları téşkil edirdi. Azérbaycançılığın ésas méqsédi,bu gün bézilérinin iddia etdikléri kimi, ölkénin azsaylı xalqlarını Azérbaycan Türkléri içérisindé éridérék monolit Azérbaycan milléti yaratmaq yox, Azérbaycan érazisindé yaşayan bütün xalqları - azéri türklérini, talışları, tatları, kürdléri, lézgiléri, yéhudiléri, rusları vé başqalarını vahid Azérbaycan dövlétçiliyi ideyaları étrafında birléşdirmékdén ibarét idi. Böyük M.É.Réslzadénin vaxtilé qeyd etdiyi kimi, "bütün Azérbaycan véténdaşları millét vé mézhéb férqi olmadan bir véténin övladlarıdır. Ümumi véténdé müştérék héyatlrını qurmaq vé bérabérlikdé öz séadétlérini hazırlmaq üçün onlar bir-birlériné él uzatmalı vé yardım etmélidir".

-27 aprel işğalından sonra én ağır şéraitdé belé öz féaliyyétini qürbétdé davam etdirén Müsavat Partiyası Azérbaycanla necé élaqé saxlayırdı?

-27 aprel işğalı néticésindé hakimiyyéti élé keçirmiş bolşeviklérin ésas zérbé hédéflérindén biri Müsavat idi. Partiyanın bir çox réhbérléri vé sıravi üzvléri bolşevik zindanlarında méhv edildi, digérléri isé mühacirét etmék mécburiyyéti qarşısında qaldılar. Lakin én amansız téqiblér şéraitindé belé, Müsavat Partiyası 1923-cü ilé kimi Azérbaycanda öz gizli féaliyyétini davam etdiré bildi. Yalnız hémin ildé bolşevik ÇK-sı téréfindén partiyanın gizli strukturlarının aşkara çıxarılıb, onların üzvlérinin hébs edilmésindén sonra Müsavat féaliyyétini ésasén xaricé keçirméli oldu. Şübhésiz ki, "démir pérdé" ilé éhaté olunmuş sovet imperiyası şéraitindé mühacirétdéki Müsavatın Azérbaycanla geniş élaqéléri mümkün deyildi. Buna baxmayaraq, Müsavat réhbérléri véténlé élaqé saxlamaq, azérbaycanda gedén prosesléré tésir göstérmék üçün bütün imkanlardan maksimum istifadé edirdilér. Son illérdé - Qorbaçov islahatları néticsindé siyasi iqlmin mülayimléşmési, Azérbaycanda xalq hérékatının yaranması vé güclénmési, müstéqillik uğrunda mübarizénin vüsét alması, sovet imperiyasının ağılması, Azérbaycanın mustéqillik éldé etmési qürbétdéki Müsavatın véténlé élaqélérini genişléndirméyé imkan vermişdir. Qürbétdéki Müsavat xalqımız qarşısında tarixi vézifésini léyaqétlé yeriné yetirmiş, mühacirétin bütün méhrumiyyétlériné baxmayaraq, Azérbaycanın azadlıq vé müstéqillik ideallarını göz bébéyi kimi qoruyaraq bugünkü néslé çatdırmışdır.

-İndiki Azérbaycan Respublikasının réhbérléri özlérini ADR-in varisléri saya bilérlérmi? Bu, ménén qanunauyğun olsa da, bés hüquqi céhétdén necé? Ümumiyyétlé, Müsavat Partiyası tam formalaşanda sonra onun hakimiyyété münasibéti necé olacaq?

-Mübaliğésiz demék olar ki, égér ésrin évvéllérindé başlanmış vé Azérbaycan Demokratik Respublikasının yaradılması ilé néticélénmiş milli dirçéliş prosesi Müsavat Partiyasının adı ilé bağlıdırsa, Azérbaycan tarixinin müasir mérhélésindé bu rolu AXC yeriné yetirmişdir. Égér indiki Azérbaycan Respublikası réhbérlérinin éksériyyétinin AXC liderlérindén ibarét olduğunu nézéré alsaq, onda élbétté ki, onları tam hüquqla ADR-in varisléri hesab etmék olar. O ki qaldı Müsavatın hakimiyyété münasibéti mésélésiné, bizcé, indiki iqtidarla Müsavatın méram vé méqsédlérindé ciddi bir férq yoxdur vé onlar xeylidérécédé üst-üsté düşür. Buna göré dé bérpa edilmékdé olan Müsavat Partiyası hakimiyyétlé sıx émékdaşlıq vé birgé féaliyyét xétti yeridécékdir.

-İsa béy, Müsavat Partiyasının ali orqanı tezliklé Ankaradan Bakıya köçécékdir. Sizin réhbérlik etdiyiniz Bérpa Mérkézi bu sahédé hansı işléri görméyi planlşdırır? Respublikamızda bérpa edilmékdé olan Müsavat Partiyası öz séléfindén hansı céhétlériné göré férqlénir?

-Azérbaycanda Müsavatın féaliyyétinin bérpası problemini bésitléşdirib, onu sadécé olaraq partiyanın ali orqanının Ankaradan Bakıya köçürülmési ilé méhdudlaşdırmaq olmaz. Çünki söhbét Müsavatın réhbér orqanının mexaniki olaraq Bakıya köçürülmésindén getmir, söhbét Müsavatın tarixi irsiné ésaslanan, müsavatçılığın énénévi siyasi vé ideoloşi déyérlérini xalqın én geniş kütléléri arasında yaymaq iqtidarında olan vé ölkédé möhkém yerli özékléré malik güclü téşkilat strukturlarının yaradılmasından gedir. Bérpa Mérkézinin başlıca vézifési bu prosesi sürétléndirib, onu mümkün qédér qısa müddétdé başa çatdırmaq vé partiyanın ((( (bérpa) qurultayını keçirib yeni proqram sénédlérini qébul etmékdir.

Bérpa edilmékdé olan Müsavatın başlıca strateşi féaliyyéti istiqamétlériné vé mqsédlériné göré öz séléfindénelé bir férqi olmayacaqdır. hér halda partiyanın méqsédi déyişméz olaraq qalır - dünya dövlétléri biliyindé öz yeri, öz sési olan demokratik, müstéqil, bütöv vé güclü Azérbaycan dövléti yaratmaq.

Azérbaycanda sürétlé partiyalaşma prosesinin getdiyi vé yeni-yeni partiyaların meydana çıxdığı bir şéraitdé biz siyasi opponentlérimizé M.É.Résulzadénin 1918-ci il dekabrın 7-dé Azérbaycan parlamentinin açılışında söylédiyi vé bu gün dé öz éhémiyyétini itirmémiş sözlérini xatırlatmaq istérdik: "...Bu gün firqé ehtirasları, şéxsi qérézlér vé bütün bu kimi Vétén vé millét qayési qarşısında séfil qalan qérézlér atılmalı, Vétén qayğısı vé milét duyğusu hér şeydén yüksék tutulmalıdır".

Müsavat Partiyası bu prinsipléré sadiq qalaraq, öz féaliyyétindé Azérbaycan dövlétinin ali ménafelérini hér şeydén yüksékdé tutacaqdır.

-Maraqlı müsahibéyé göré çox sağ olun.

Éflatun ÉhMÉDOĞLU, "héyat", 4 sentyabr 1992-ci il