İ.QÉMBÉR: "senzura qayçısı ..."

-İsa béy, son günlérdé verdiyiniz müsahibélérin birindé bildirmisiniz ki, "Müsavat" partiyası AMİP-lé alyansın mümkünlüyünü istisna etmir". Bu alyansın mümkünlüyü daha çox hansı téréfdén - "Müsavat"dan, yoxsa AMİP-dén asılıdır?

-Évvéla dediyiniz müsahibém bir çox qézetlérdé, o cümlédén "Millét"dé dé téhrif olunmuş şékildé verilib, güya "Müsavat" partiyasının lideri İsa Qémbér Milli İstiqlal Partiyası ilé alyans axtarır. Yox. Mén alyans axtarmıram. Sadécé olaraq bunun mümkünlüyünü istisna etmirém. Vé méné elé gélir ki, belé bir alyans dövrün télébiné, xalqın ménafeyiné uyğundursa, baş tuta bilér. Bunun üçün dé ikitéréfli addımlar atılmalıdır. Bu addımlarınişartıları görünür. Yerlérdén aldığımız mélumatlara göré bir çox rayonlarda xüsusén, dövlétçiliyimizé qarşı yönélmiş addımları zérérsizléşdirmék üçün "Müsavat", MİP vé bézi başqa partiyalar birgé féaliyyét göstérirlér. Deméli, birgé féaliyyét mümkündür. Bu birliyi partiyalararası séviyyéyé çatdırmaqdan ötrü artıq réhbérlér dé müéyyén addımlar atmalıdırlar. Bunun üçün dé partiya réhbérléri öz féaliyyétlériné daha çox özünüténqid mövqeyindén yanaşmağı bacarmalıdırlar. Mén tébii ki, bu tövsiyéni Milli İstiqlal Partiyasının réhbérlériné daha çox aid edirém. Belé addımlar atılarsa, yéqin ki, bézi anlaşılmazlıqlar da aradan qalxar.

-Yéqin ki, AMİP-in növbédénkénar !! qurultayında "Millétin" müxbiriné verdiyiniz ayaqüstü müsahibéni xatırlayırsınız. Demişdiniz ki, bu ali méclis partiyanız üçün çox ağır bir gündé keçirilir vé bu qurultaydan xalqa fayda gétirécék qérarlar, qétnamélér gözléyirsiniz. Siz"partiyanız üçün çox ağır bir gün" deyéndé néyi nézérdé tuturdunuz. Qurultayın qébul etdiyi qérarlar xalqımız üçün faydalı olacaqmı.

-Partiya üçün ağır gün deyéndé onu nézérdé tuturam ki, ménim fikrimcé, AMİP-in réhbérliyi 1993-cü ilin yayında baş verén hadiséléré ilk mérhélédé düzgün münasibét bésléméyib. Dövlétçiliyin yox, partiyanın ménafeyi üstün tutulub. Bununla da hém méqsédlériné nail ola bilméyiblér, hém dé xalq içindé nüfuzları müéyyén dérécédé azalıb. Bu ménim şéxsi fikrimdir.

AMİP özünü müxalif partiya kimi téqdim edirdi. hadisélérin sonrakı inkişafı göstérdi ki, Ébülféz Elçibéy iqtidarına qarşı ésas müxalif kimi xalq AMİP-i yox, başqa qüvvéléri qébul elédi. AMİP dé hémin qüvvéléri déstéklédi. Milli İstiqlal Partiyasını néyin bahasına olursa-olsun É.Elçibéy hakimiyyétinin sarsıdılmasınayönéldilmiş bu addımı, bayaq dediyim kimi, dövlétçilik ménafeyiné uyğun deyildi. Yegané legitim hakimiyyét olan prezident hakimiyyétinin sarsıdılmasına gitirib çıxaran bir addım idi.

Yaddan çıxarmaq lazım deyil ki, xalqın inamı legitimliyin yeganı, bélké heç ésas şérti dé deyil. Bir neçé ay évvél böyük ruh yüksékliyi ilé prezident seçilmiş Bill Klinton bu gün sorğulara göré Amerikada heç dé tam müdafié olunmur. Bélké dé bu gün ABŞ-da prezidenté etimad referendumu keçirilsé bilmék olmaz ki, Klinton séslérin 50 faizini toplayacaq, ya yox.

Mürékkéb bir keçid dövrünü yaşayan Azérbaycan kimi bir ölkédé iqtidarın (keçmiş iqtidarın - red.) üzélşdiyi çox ciddi problemléri héll edé bilmémésini bayrağa çevirib legitim hakimiyyyétin kénarlaşdırılmasına yönéldilmiş céhdléri mén dövlétçiliyin éleyhiné atılmış addım sayıram. (senzura qayçısı)

Mén partiyanız üçün ağır dövr deyéndé bunu nézérdé tuturdum.

O ki, qaldı gözlénilén qérarlar barédé fikrimé? Deméliyém ki, AMİP respublikada téşkilatlanma işini başa çatdıran partiyalardan biridir. Kifayét qédér nüfuza malikdir. Yerlérdé böyük qüvvéléri var. Vé buna göré dé mén istérdim ki, Milli İstiqlal Partiyası prinsipial mésélélérdé düzgün mövqeyini héyata keçirsin. Partiya proqramında béyan edilmiş mésélélérdé bir mövqe, real addımlarda isé başqa mövqe tutulmasın. Vé tébii ki, düzgün qérarlar deyéndé mén Azérbaycanın Müstéqil Dövlétlér Birliyiné münasibétindé? "DQR" ilé birbaşa danışıqlara getmésindé vé başqa mésélélérdé düzgün münasibét istéyirdim. Méncé qurultay ésasén i istiqamétlérdé dé qérarlar qébul etdi.

- Milli Méclisin son iclasları vé h.Éliyevin Moskva séféri belé bir ehtimal yaradır ki, Azérbaycan, necé deyérlér, MDB-nin astanasındadır. Égér MDB-yé qoşulsaq qazanacağımız vé itirécéyimiz né olacaq?

- Mürékkéb mésélédir vé geniş şérh téléb olunur. Mén ona bir neçé céhétdén münasibét bildirirém. AMİP-in qurultayının ilk hissésindé gündélik tértib olunarkén partiyanızın üzvlérindén biri çox maraqlı fikir söylédi. Dedi ki,

(senzura qayçısı)

du. Azérbaycan Xalq Cébhési, Ébülféz Elçibéy iqtidarı méhz Rusiyanın şértlérini qébul etmédiyiné göré böyük problemlérlé üzléşdi, erméni técavüzünün güclénmési ilé qarşılaşdı. Néhayét sosial bazasını müéyyén dérécédé itirérék iyun hadiséléri zamanı uduzdu.
(senzura qayçısı) Bizim hakimiyyétimiz dövründé ayrı-ayrı müxalifét liderléri deyirdi ki, Qarabağ probleminin hélli yolunu biz bilirik, indiki hakimiyyét bunu düzgün héll etmir vé s.
(senzura qayçısı)

O ki, qaldı MBD-yé, mésélé ondadır ki, Azérbaycanın bu birliyé daxil olub-olmayacağı Mlskva üçün maraqlı deyil. (senzura qayçısı)

Bu şértlér barédé métbuatda kifayét qédér yazılıb. Bir sözlé, MDB-yé girmék şértidir, formal xarakter daşıyır.

Bu mésélénin birinci téréfi. Mésélénin ikinci téréfi ondan ibarétdir ki, xüsusilé bézi politoloqlar son zamanlar inamla, çox müdrik görkémlé belé bir fikri izah etmék istéyirlér ki, MDB onsuz da gélécék Sovet İttifaqı deyil. MDB-yé daxil olan ölkélérin heç biri müstéqilliyini itirméyib vé buna göré dé bu qruma daxilolmamaqda Azérbaycan siyasétçiléri çox böyük séhvé yol veriblér. Ancaq bu politoloqlar vé bézi siyasétçilér sadé bir héqiqéti qébul etmék istémirlér ki, MDB-nin İttifaqa çevrilmésinin qarşısını alan sébéblérdén biri dé bézi respublikaların MDB-yé daxil olmamasıydı. Müstéqil Dövlétlér Birliyinin İttifaqa çevrilmésinin qarşısını alan sébéblérdén biri dé o idi ki, Ukrayna, Moldova vé Türkménistan MDB-nin vahid mérkézdén idaré olunan bir quruma çevrilmésiné mane olurdular. Yéni tébii ki, bu müqavimét olmasaydı, bézi respublikalar da bu quruma daxil olsaydılar, birliyin ittifaqlaşma prosesi asanlaşardı. Bax, bu sadé bir şeyi hémin şéxslér nézérdén qaçırırlar.

Qorxulusu bundan ibarétdir. Én qorxulusu da odur ki, xalq çox çétin bir problem qarşısında qalıb. Bizim komandaya ménsub olan siyasétçilérdén biri hakimiyyétdé olduğumuz vaxtlardabu problemi belé formula etmişdi: Azérbaycan öz müstéqilliyi naminé öz érazilérinin hansı hissésindén él çékméyé hazırdır? Vé ya Azérbaycan torpaqlarının bütövlüyünü qorumaq naminé müstéqilliyinin hansı hissélérindén él çékméyé hazırdır? Biz bu dilema qarşısındı qalmışdıq vé çalışırdıq ki, én az itkilérlé Azérbaycanı bu véziyyétdén çıxardaq.

-Elçibéy iqtidarı müxtélif téréflérdén ténqid olunur. Mén hém indiki hakimiyyéti, hém dé müxalifétin müéyyén hissésini nézérdé tuturam. hélélik hakimiyyétin yuxarı eşelonunda işlémiş béylér, o cümlédén Siz séhvlérininz barédé susursunuz. Susmağınız séhvsiz işléméyinizdén iréli gélirmi?

-Évvéla, mén xahiş edirém ki, bézi dözümsüz adamların etdiyi kimi siz dé "béy" sözünü mésxéréyé çevirméyésiniz. "Béy" müraciét formasıdır. Bu, azérbaycan ziyalılarının uzun onilliklérdén béri arzuladığı bir hal idi. Vé hérékatın gücléndiyi dövrdé tédricén qébul edilméyé başlandı. hakimiyyétin déyişmésindén asılı olmayaraq biz bir-birimizé hörmétlé yanaşmağı bacarmalıyıq.

O ki, qaldı bizim séhvléré, ténqidlér, ittihamlar, iradlar çoxdur. Xüsusén son dövrlérdé. Tébii ki, onların hamısını ésassız hesab etmék fikrindén çox uzağam. İttihamların bir çoxunda méntiq dé var, fakt da. Bunu biz inkar edé bilmérik. Ancaq bir şeylé razılaşın ki, iqtidarın séhvléri kénrdan göründüyü kimi, içéridén dé görünürdü. Bélké dé iqtidarın mésul şéxsléri öz séhvléri dé daxil olmaqla, bu séhvlér barédé daha étraflı, daha déqiq danışa bilérlér. Tébii ki, bu barédé söhbét olacaq.

Bu il iyulun 16-da "Müsavat" partiyası nézdindé "Diskussiya klubu" féaliyyété başalmalı idi vé ilk çıxışı da mén etméliydim. Mövzu téxminén belé olmalıydı: "Bir illik hakimiyyét, o hakimiyyétin séhvléri vé qıraqdan baxanların illüziyaları". O çıxışda mén iqtidarın séhvléri barédé geniş danışmaq fikrindé idim. hémin gün hébs edildiyim üçün bu çıxış baş tutmadı.

Bun göré dé biz müéyyén mésélélér barédé susmağı üstün tuturuq.

Bu gün deyilmési mümkün olan şértléré gélincé, mén bir müqayiséyé diqqétinizi célb etmék istéyirém. Bizim iqtidarı ésas néyé göré ténqid edirlér? Müharibéni qélébé ilé başa çatdıra bilméméyimizé göré Bizim hakimiyyétimiz dövründé Kélbécéri éldén verdiyimizé göré? Biz bir ildé Kélbécéri itirmişik. Évézindé iki rayon geri almışıq.

Bizi iqtisadi véziyyétin ağırlığına, éhalinin héyat séviyyésinin yaxşılaşdığına göré ténqid eléyirlér . Bu barédé dé geniş danışmaq olar. Bunu inkar etmék mümkün deyil. Ancaq son 3 ay bu véziyyété yüngüllük gétirilibmi? Véziyyét biz hakimiyyétdén gedéndén sonra daha da ağırlaşıb. Éhalinin çöréklé, benzinlé, başqa mallarla téchizatı göstérir ki, burada söhbét tékcé sériştédén, yalnız hakimiyyétdé onların şéxsiyyétlérindén getmir. Obyektiv çétinliklér var.

Bizi kadr siyasétiné göré ténqid edirlér. Ümumi şékildé götüréndé bu ténqidlé razılaşmağa mécburuq.

Bizi rüşvétxorluğa göré ténqid edirlér. Bunu da inkar etmék mümkün deyil. Béli, rüşvétin kökünü késé bilmédik. hakimiyyété gélmiş şéxslérin béziléri rüşvétxorluğa qurşandılar. Bunu da biz inkar etmék fikrindé deyilik.

Bizi xarici siyasétin olmamasına, zéifliyiné göré ténqid edirlér.
(senzura qayçısı)

Biz balans siyaséti axtarırdıq. Vé bunu yeritméyé çalışırdıq. Biz étrafımızda olan böyük dövlétlérin - Rusiyanın, Türkiyénin, İranın ménafeyini nézéré alaraq siyasét yeritméyé çalışırdıq. İslam dünyasının vé Qérbin mövcudluğunu, imkanlarını, qüvvésini vé bizé münasibétini nézéré alaraq siyasét yeridirdik.
(senzura qayçısı)

Bunlarbizim dövrün obynktiv şéraitlé, obyektiv véziyyétlé şértlénén subyektiv séhvléridir. Séhvlér barédé dé geniş danışmaq olar vé lazımdır.

-Siz yenidén hakimiyyété qayıtsanız évvélki komanda ilé işlérsinizmi?

-Évvélki komandada öz léyaqétini tésdiq elémiş şéxslér kifayét qédérdir. Vézifésinin öhdésindén gélméyén béylér dé var. Adama én pis tésir edén odur ki, komanda üzvlérimizdén birinin tébirincé desék, "tankların qabağında dayanan şéxslérin pulun qabağında duruş gétiré bilmémési" faktları da mövcuddur. Tébii ki, hémin şéxslérlé mén bir - komandada işlémék fikrindé deyilém.

-Siz keçmiş cébhé vé iqtidar silahdaşınız Réhim Qazıyev barédé deyilénléri héqiqét kimi qébul edirsinizmi?

-Aydın Balayevin Xalq Cébhési haqqında bir oçerki var. hémin yazıda xalq hérékatının yradıcıları, ilkin réhbérléri barédé çox maraqlı bir fikir iréli sürülür. hazırda bu şéxslér müxtélif siyasi téşkilatlarda, qurumlarda féaliyyét göstérirlér. Bézén bir-birléri ilé razılaşmırlar. hétta gérgin qarşıdurmaya gedirlér. Özü dé hémin şéxslér bir çoxlarının susduğu zaman totalitarizmé, kommunist reşiminé qarşı qalxmaqla risk elémişdilér. Vé buna göré dé onlar tarixdé qalacaqlar. Bu şéxsléré qiymét verérkén günahlarını açmaq, cinayétléri varsa cézalandırmaq şértilé xidmétlérini dé nézéré almaq lazımdır. Bu baxımdan, élbétté Réhim Qazıyevé bir cébhé yoldaşım, silahdaşım kimi münasibétim birménalı ola bilméz.

Réhim Qazıyevlé mén eyni zamanda hakimiyyétdé olmuşuq. Çox mürékkéb münasibétlérimiz olub. Vaxtı géléndé münasibétlérimizdéki mürékkébliyin bézi céhétléri açıqlanacaq. İndiki halda ona qarşı héddindén artıq késkin ittihamlar iréli sürülür. Mén son aylarda, xüsusilé dé onun Géncé hadisélérindé, Talış Muğan Respublikasının yaradılması mésélélérindé tutduğu mövqe ilé qéti surédé razılaşmamışam vé bunu onun özüné dé défélérlé demişém. Ancaq Réhim béyin ünvanına deyilén ittihamlar araşdırılmalıdır. Onun haqqında cinayétkar sözünü yalnız o vaxt işlétmék olar ki, méhkémé gedişindé bu tésdiq olunsun vé hém dé méhkéménin obyektiv olmasına bizdé inam olsun.

Mén Réhim Qazıyevi bu mürékkéb dövrün qurbanı hesab edirém, görünür bu çétin dövrdé hadisélérdén düzgün baş çıxartmaq, hémişé öz éqidéné sadiq qalmaq o qédér dé asan iş deyilmiş. Tééssüf ki, hérékata ğaşlayanların béziléri dé bu mürékkéb münasibétlér sistemindé tam düzgün mövqe tuta bilmédilér.

-Bizim qézeté sözünüz?

-Ménim "Millét" qézeti ilé zarafatım var. Arzum budur ki, cığallıq etmésin.

Müsahibéni apardı: Béyalı Safaoğlu

Mélum sébéb ucbatından materialın bu köké düşmésiné göré oxuculardan üzr istéyirik.

hörmétlé, H. Qéniyev, Ç. Béşirov

"Millét" qézeti, 14 sentyabr 1993-cü il