MÜSTÉQİLLİYİMİZİ QORUMAĞA GÜCÜMÜZ ÇATAR

* Bütün hakimiyyét dairéléri, müxalifétdé olan qüvvélér, ayrı-ayrı şéxslér rentgendén keçdilér.

* hakimiyyét deméyé söz tapmır, élbayaxa üsullara él atır.

* Son dövr tariximizdé açıq müxalifétlé yanaşı "gizli" müxalifét dé mövcud olub.

* hér birimizin gélécéyé tésir etmék imkanımız var.

* Cémiyyét hazırda alternativ axtarışındadır.

-hörmétli İsa béy, istérdik ki, Azérbaycanın yerléşdiyi regionda güclü siyasi tésiré malik iki ölkédé, Türkiyé vé Rusiyada baş verén hadisélér barédé fikirlérinizi bildirésiniz. Évvélcé Türkiyé barédé, Türkiyédéki son seçkilér haqqında.

-Mélumdur ki, Azérbaycan Türkiyé ilé milli-etnik kökümüzün, médéniyyétimizin, dilimizin, tariximizin ümumiliyi kimi bir çox amillérlé bağlıdır.Azérbaycanda Türkiyéyé hémişé çox böyük inam olub. Türkiyé türk xalqlarının öz müstéqil dövlétini qurduğu vé müstéqilliyini möhkémléndirméyé nail olduğu yegané bir ölké idi. Türkiyénin Azérbaycana göstérdiyi mynasibétlér ésasén méqbul hesab olunmalıdır. Yaddan çıcarmaq olmaz ki, Azérbaycanı 1991-ci ilin oktyabrından ilk tanıyan ölké Türkiyé olubdur.

O vaxt "Belozersk puşa müqavilési" imzalanmış, SSRİ-nin dağılması haqqında qérar qébul edilmémişdi. Türkiyé Azérbaycanın müstéqil bir dövlét kimi beynélxalq alémé çıxmasında, tanınmasında, beynélxalq téşkilatlaoa daxil edilmésindé, onun problemlérini dünya ictimaiyyétiné, dünya siyasi dairélériné çatdırılmasında, onun müdafié olunmasında bizé évézsiz köméklik göstérib.

Azérbaycanda Türkiyédén bélké dé daha çox şey gözlémék meyli olub vé var. Ancaq dérk etmék lazımdır ki, hér bir dövlétin özünün müéyyén ménafeyi var vé bu ménafeyi başqa bir dövlétin ménafeyiné göré qurban vermék o qédér dé asan deyil. Sadécé olaraq anlamaq lazımdır ki, Türkiyénin vé Azérbaycanın ménafeyi üst-üsté düşén mésélélérdé biz ondan kömék gözléméliyik. Bézén olub ki, Türkiyé bu mésélélérdé bir qédér zéifliyé yol verib. Xüsusén son bir il érzindé Türkiyénin son hadiséléré passiv münasibéti bélké dé yalnız Azérbaycanın ménafeyiné deyil, hém dé Türkiyénin ménafeyiné zidd olub. hazırda Türkiyé özü çox ciddi problemlér içindédir. Bu ölké son 14 il érzindé çox maraqlı, iqtisadi inkişafa nail olsa da hérbi iqtisadi problemlérin héddindén artıq böyüklüyü, xüsusén son dövrlérdé inflyasiyanın çox yüksélmési vé bir séra iqtisadi problemlér mövcuddur. Türkiyé NATO-nun, bir sıra beynélxalq téşkilatların üzvü olsa da Avropa birliyiné hélé qébul edilméyib vé Türkiyé bu istiqamétdé féaliyyét göstérir, Türkiyé üçün son dövrlérdé ésas problemlérdén biri tébii ki, kürd separatizmi - PKK amilidir. Tééssüf ki, bu proses artıq terror séviyyésindé vé çoxsaylı insan téléfatına sébéb olan bir şékildé davam edir. Buna göré dé Türkiyénin Azérbaycana münasibétindé daha féal siyasét yeritmésini istéyéndé biz Türkiyénin daxili problemlérini dé nézérdén qaçırmırıq. Ancaq méné elé gélir ki, Türkiyé öz problemlérini özü uğurla héll edécék. Çünki rtıq bu ölkénin 70 ildén çox böyük tarixi, técrübési öz müstéqilliyini, öz dövlétçiliyini qorumaq técrübési var. Türkiyénin véténdaşlarının öz dövlétléri ilé iftixarı Türkiyénin inkişafı üçün çox böyük amildir.

Türkiyédé gedén son seçkilér on illiklér érzindé davam edén demokratik proseslérin dönméz xarakter aldığını göstérir. Buna göré dé Türkiyénin gélécéyiné böyük inamla baxmaq olar. Bu seçkilérin hérçénd ki, néticéléri tam mélum deyil, hér halda fakt faktlığında qalır ki, hakimiyyétdé olan "Doğru yol" partiyası séslérin éksériyyétini toplaya bilib. Bu néticé müxalif qüvvélérin yerli hakimiyyét orqanlarına seçkilérindén sonra yeni parlament seçkilériné ehtiyac yaranacağı haqqında söylédikléri fikri şübhé altına qoydu. Eyni zamanda qeyd etmék lazımdar ki, müxalifétdé olan partiyalar ciddi uğurlar qazanıb. "Ana Vétén" partiyası séslérinin sayına göré ikinci yeri tutur. Rifah partiyasının ölkénin bir sıra iri şéhérlérindé hémçinin İstanbulda qalib gélibdir. Bu da Türkiyédé siyasi mübarizénin qanun çérçivésindé, demokratiya çérçivésindé kifayét qédér késkin gedécéyini göstérir. Méné elé gélir ki, bütövlükdé Türkiyénin indiki siyasi qüvvéléri - hém hakimiyyétdé, hém dé müxalifétdé olan qüvvélér kifayét qédér hazırlıqlı vé Türkiyé üçün mésuliyyét hiss edén qüvvélér olduqları üçün onlar Türkiyénin bütün problemlérini, o cümlédén dé bu gün ésas problemlér olan PKK vé inflésiya problemlérini héll eléyécéklér. Türkiyénin problemlérinin héll olunması, bu ölkédé sabit inkişaf edén bir cémiyyétin mövcudluğu Azérbaycanın problemlériné dé öz müsbét tésirini göstérméyé bilméz.

-Rusiya vé onun bir başa tésiri altında olan MDB-dé baş verén son proseslér haqqında müxtélif fikirlér söylénir. MDB-ni dövlété çevrilé bilérmi? Qazaxıstan prozidenti Nursultan Nazarbayevin vé Federal Méclisin sédri İqorŞumeykonun "Avraziya ittifaqı" yaratmaq barédé son béyanatları barédé né deyé bilérsiniz?

-Bu sual geniş méséléyé hésr edilir vé ayrıca bir müsahibénin mövzusudur. Rusiyada gedén prosesléré qiymét verérkén bir şeyi qeyd etmék lazımdır ki, bézén biz unuduruq ki, digér yeni yaranan müstéqil dövlétlér kimi Rusiya da 1992-ci ildé yaranmış müstéqil dövlétdir. Tébii ki, bu évvélki rus imperiyasının vé Sovet İttifaqının ésas varisidir. Ancaq müstéqil dövlét kimi 1991-ci ildén formalaşmağa başlayıb vé müéyyén spesifikliyé baxmayaraq digér yeni müstéqil dövlétlérin problemléri bu ölké üçün dé aktual olubdur. Biz bézén unuduruq ki, 1991-1992-ci illérdé Rusiya dövléti beynélxalq alémdé öz yerini, özünün xarici siyasét kursunu, yaxın vé uzaq qonşularla münasibétlér sistemini hélé formalaşdıra bilmémişdi, vahid konsepsiya yox idi. Bu Azérbaycana münasibétindé dé özünü göstérmişdir. Biz hakimiyyétdé olduğumuz dövrdé Rusiya Azérbaycandan né istédiyini déqiq bilmirdi. hakimiyyétdé olan müxtélif şéxslér, müxtélif strukturların réhbérléri Azérbaycana müxtélif münasibétlér göstérirdilér. Yalnız 1993-cü ilin évvéllérindé Rusiya xarici siyasét konsepsiyasını formalaşdırdı. Artıq 93-cü ilin birinci yarısından başlayaraq Rusiya daha féal xarici siyasétini yeritméyé başladı. Azérbaycana münasibétindé Rusiyanın réhbérliyi arasında müxtélif hakimiyyét strukturlarının bézi siyasi qüvvéléri liderléri téxminén,demék olar ki, bir-birindén férqli olmayan mövqelérdén çıxış edirlér. Égér 1991-1992-ci ilin birinci yarısında Rusiya bir növ tébii proses kimi hamının xoşuna gélméyé, xüsusén Qérb dövlétlériné doğrudan da demokratik dövlét qurduğunu, beynélxalq qanunlardan çıxış etdiyini, sürétlé iqtisadi islahatlar keçirécéyini sübut etméyé çalışırdısa, bu xétt artıq déyişibdir. Rusiya indi belé bir iövqedén çıxış edir ki, o böyük dövlétdir, dünyada öz sözü, yeri olan dövlétdir vé heç dé öz mövqelérini asanlıqla éldén vermék fikrindé deyil. Bu mövqe Azérbaycana münasibétindé hiss olunmaya başlayacaqdır. Artıq Rusiyanın xarici siyasétinin konkretléşmési ona gétirib çıxartdı ki, 1993-cü ilin évvéllérindé MDB-i dirçéltmék xétti götürüldü. 
Bunun üçün MDB ölkélériné méqsédyönlü şékildé iqtisadi vé hérbi tézyiq göstérilméyé başladı. Bunun néticésidir ki, 1993-cü ildé Gürcüstan diz çökdürüldü vé MDB-yé daxil olmaq haqqında béyanat verdi. İyunda Rusiyanın tésiri ilé Azérbaycandakı hakimiyyét déyişikliyindén sonra Azérbaycan réhbérliyi dé könüllü surétdé öz ölkésini MDB-yé qoşdu. Tééssüf ki, néinki MDB-yé, hém dé eyni zamanda kollektiv téhlükésizlik müqavilésini vé iqtisadi ittifaq müqavilési dé imzalandı.

MDB-nin vahid dövlété çevrilib-çevrilmémési sualının hélé ki, déqiq cavabı ola bilméz. Bunu yaxın müddét göstérécék. Ancaq méné elé gélir ki, bu, baş tutan mésélé deyil. Ona göré ki, MDB mékanı deyilén bir mékanda Rusiya yenidén öz tésirini saxlaması, hémin ölkélérin iqtisadi ésaslarını köklü vé yeni üsullarda istismar etmési mümkün deyil. Mütléq élavé xérclér mésélési ortaya çıxır. Rusiya hém iqtisadiyyatın yeni üsullarla inkişaf etdirilmési mésélésindé, hém dé neftin istehsalını yükséltmék fikrindédirsé, hansı yollasa külli miqdarda pul qoymalıdır. Artıq keçén dövrlér deyil ki, nefti Azérbaycandan elé-belé soyub aparsın. Şübhésiz ki, indiki siyasét davam etdirilérsé böyük hérbi xérclér dé téléb olunacaq. Rusiyanın 30 hérbi baza yaratmaq fikri varsa bu bazaların saxlamağn özü dé böyük xérclér téléb edir. hazırda iqtisadi böhran véziyyétindé çırpınan Rusiya bu qédér vésaitléri ödéyé bilécékmi? Çétin ki, Rusiya öz iddialarını héyata keçiré vé eyni zamanda Rusiyanın özünü iqtisadi béladan qurtara bilsin. Mén buna inanmıram vé hesab edirém ki, bu birinci sébébdir ki, Rusiya xarici siyasétdé tutduğu yaxın xaric ifadésiné ésaslanan MDB ittifaqını formalaşdırmaq meyli baş tutmayacaq.
İkinci bir sébéb isé Qérb amilidir. Uzun on illiklér érzindé héddén artıq böyük xérclér çékib kommunist düşérgésinin sıradançıxmasına, Sovet İttifaqının parçalanmasına nail olan vé néticédé soyuq mühéribéni qurtarıb müéyyén dérécédé rahat néfés alan Qérb imkan verécékmi ki, bu proses yenidén canlansın vé dünya bir daha soyuq müharibéyé düçar olsun.

Élbét ki, indiki dünya né XX ésrin évvélindéki dünya, né dé ikinci dünya müharibésindén sonrakı dünya deyil. Rusiyanın siyaséti müéyyénléşdikcé vé daha féal xarakter aldıqca Qérb dé Rusiyasa münasibétini artıq déyişméyé başlayır.

Bir çox politoloq vé siyasétçilér Qérbin Rusiyaya yardımı mésélésiné yenidén baxmağı vé ümumiyyétlé, Qérbin Rusiyaya münasibétini yenidén formalaşdırmağı téléb edirlér. Bu iki amilé göré inanmıram ki, MDB ittifaqa çevrilé bilécék. Tébii ki, bu iki amildén ğaşqa én böyük amillérdén biri dé MDB-nin térkibindé olan ölkélérin siyasi qüvvélérinin mövqeléridir. Ukrayna vé Qazaxıstan kimi ölkélérin réyi hélledici xarakter daşıyır. Ukrayna özünün daxili problemlérinin olmasına baxmayaraq hélélik MDB-nin imperiyalaşması prosesiné müqavimét göstérmékdé davam edir. Qazaxıstan isé daha ehtiyatlı mövqe tutur vé Nazarbayevin son çıxış vé béyanatları da bununla bağlıdır. O başa düşür ki, éhalisinin böyük bir hissési rusdillilérdén ibarét olan bir ölké çox ehtiyatlı siyasét yeritmélidir. Nazarbayevin tutduğu bu xétt müéyyén ménada onun özü üçün bir növméğlubiyyétsiz xétdir. O ménada ki, Nazarbayev iqtisadiyyata daha çox fikir verén vé inteqrasiyaya meylli bir adam kimi öz béyanatlarının reallaşacağı téqdirdé o qédér dé narahat olmayacaq.Reallaşmayacağı téqdirdé onun Rusiyanın tézyiqindén qurtulmaq üçün béhanési var.Yéni o deyé bilér ki, mén sizé daha çox inteqrasiya téklif elédim, siz bunu qébul etmédiniz. Bu baxımdn Nazarbayevin siyaséti Qazaxıstan üçün düzgün siyasétdir.

Bizi bu mésélédé daha çox maraqlandıran Azérbaycanın mövqeyi olmalıdır. Méné elé gélir ki, Azérbaycanın réhbérliyi 93-cü ilin ikinci yarısında MDB-yé vé kollektiv téhlükésizliyé qoşulmaqda böyük séhvé yol verdi vé bunun altından çıxmaq o qédér dé asan olmayacaq. Lakin sonradan réhbérliyin özü dé anladı ki, MDB-yé daxil olmaqla heç bir problem öz-özlüyündé héll olunmur. Bu artıq cémiyyétdé dé başa düşülübdür. Ona göré dé MDB daxilindé mümkün qédér özünü qorumaq, onun imperiyaya çevrilmésiné yol vermémék xétti götürülmélidir vé égér balanslaşdırılmış vé hértéréfli xarici siyasét aparılarsa bu, real xétt sayıla bilér. hémçinin daxildé iqtisadi islahatlar aparılması vé daxili sabitliyin yorunub saxlanması, elécé dé gücléndirilmési istiqamétindé düşünülmüş addımlar atılarsa, biz xarici tézyiqlérdén yaxa qurtara vé Azérbaycanın müstéqilliyini qoruyub saxlaya bilérik.

-Rusiyanın Azérbaycana tésir vasitési kimi ésas mésélélérdén biri Qarabağ mésélésidir vé Azérbaycanın müstéqilliyinin möhkémlénmésindé éngélé çevrilmiş Qérabağ mésélési haqqında fikrinizi bilmék istérdik. Sizin hakimiyyétdé olduğunuz dövrdé bu münaqişénin héll olunma perspektivléri, ATÉM, BMT vé digér beynélxalq téşkilatlarda bizim mövqelérimiz vé hémin téşkilatların bu problemé tésir etmék imkanında éhémiyyétli déyişikliklérdén danışmaq olarmı? Konkret desék, Azérbaycanın MDB-yé qoşulmasından sonra keçén müddét érzindé Qarabağ münaqişésinin hélli yollarında müéyyén iréliléyişdén danışmağa déyérmi?

-Bu problem Azérbaycanın én böyük problemlérindén biridir. Ancaq ötén 7 il érzindé biz défélérlé dediyimiz fikri bir dé tékrar edirik ki, bu problem ayrıca götürülmüş mücérréd problem deyil. Bu, Azérbaycanın problemlérinin ümumi kontekstindé olan én ağır problemlérdén biridir. Bunu héll etmék üçün Azérbaycan dövlétçiliyi formalaşmalıdır vé Azérbaycan real olaraq müstéqil bir dövlété çevrilmélidir. Ancaq bu şékildé problemin hélli barédé düşünméyé déyér. Éks téqdirdé biz hansısa süni şékildé bu problemi héll etméyé çalışacağıqsa bunun heç bir ménası olmayacaq. Bu mésélénin hélliné müxtélif yanaşmalar var. Xüsusén Azérbaycanın müstéqilliyi elan olunandan sonra müxtélif vasitéçilik céhdléri olub. Bu céhdlérin arasında én uğurlu vé ümidverici téşébbüs 1993-cü ilin birinci yarısındakı Rusiya, Türkiyé vé ABŞ-ın birgé téşébbüsünü hesab edirém. Bundan başqa iki téklif olub: Rusiya téklifléri vé ATÉM-BMT xétti.

ATÉM variantı ğébii ki, bizi daha çox témin edir. Çünki ATÉM bir ölké deyil, beynélxalq téşkilatdır. Égér bu téşkilat bir mésélénin hélli ilé méşğul olursa hémin ölkédé hansısa bir dövlétin nüfuzunun artması mümkün olmur. Bu baxımdan ATÉM bizi daha çox témin eléyirdi. Ancaq ATÉM dé problemsiz deyil. ATÉM-dé yekdil qérar qébul etmék imkanları yoxdur. Bu téşkilatda konsensus prinsipi mövcuddur vé bir ölké nümayéndésinin etiraz etmési, yaxud veto qoyması kifayétdir ki, qérar qébul edilmésin ki. Nézéré almaq ki, Erménistan da ATÉM-in üzvüdür, deméli orada yekdil qérar qébul edilmési çétinléşir.

İkincisi, ATÉM-in özünün real qüvvéléri yoxdur. ATÉM problemléri héll etmékdé mütléq BMT vasitési ilé hérékét etmélidir vé ondan qüvvélérdén istifadé olunması üçün razılıq almalıdır.

Üçüncüsü, Dağlıq Qarabağ problemi ATÉM-in vasitéçilik rolundan iştirak etdiyi ilk problemlérdén biridir vé belé mésélélérin héllindé técrübéyé malik deyil.

Rusiyanın vasitéçiliyiné géldikdé méné elé gélir ki, artıq ictimaiyyét dé bilir ki, Qarabağ problemindé Rusiyanın mövqeyi necédir vé bu hansı motivlérlé şértléndirilir. SSRİ-nin ésas varisi olan Rusiya Dağlıq Qarabağ problemindé Qafqaz regionunda öz tésirini saxlamaq üçün ésas amillérdén biri kimi istifadé edir.

hértéréfli téhlil etdikdé bu méséléni Rusiyasız héll etmék çox çétindir, bélké dé mümkün deyil. Rusiya réhbérliyi dé défélérlé bildirib ki, bu mésélé Rusiyasız héll oluna bilméz. Ancaq tutaq ki, biz Rusiyanın şértlérini qébul elédik vé bu qérara géldik ki, başqa çıxış yolumuz yoxdur. Çünki birléşmiş Rusiya vé Erménistan qüvvélériné müqavimét göstérméyé gücümüz yoxdur. hémçinin Qérb dé bu mésélédé passiv mövqe tutur. Ona göré dé Rusiyanın şértlérini qébul etmékdén başqa yol yoxdur. Rusiya téklif edir ki, atéşkés elan olunsun, üz-üzé dayanan qüvvélér tutduqları mövqelérdén geri çékilsinlér vé hémin sahéyé Rusiyanın sülhpérvér qüvvéléri yerléşdirilsin. Güya indiki iqtidarın dövründé işğal olunmuş érazilér vé Kélbécér Azérbaycanökumétinin ixtiyarına qaytarılır. Ancaq hémin érazilérdé Azérbaycanın suverenliyinin tésbit olunması, éhalinin öz yurd-yerindé normal yaşaması sual altındadır. Üstélik da şérti olaraq Dağlıq Qarabğ hüdudlarındakı érazi vé Laçın, Şuşa Dağlıq Qarabağda qalır vé prinsipcé Erménistana birléşdirilir vé sonradan Dağlıq Qarabağın statusu haqqında danışıqlara başlanır. Tébii ki, Dağlıq Qarabağın erémni éhalisini témsil edén siyasi qüvvélér Dağlıq Qarabağa müstéqil dövlét statusunu téléb edécéklér. Azérbaycan bu danışıqlara girişsé yéqin ki, müxtar vilayét statusunu téklif etméyé mécbur olacaq vé kompromis variant kimi muxtar respublika variantına gélib çıxacaqlar. Deméli, faktiki olaraq hémin érazi Azérbaycandan birdéfélik alınacaq vé eyni zamanda rus qoşunları Azérbaycana gétirildiyi üçün bu problemin isténilén vaxt qaldırılması vé Azérbaycanın digér problemlériné müdaxilé etmék üçün real imkan yaranacaq.

Buna göré mén deyérém ki, én real vé ümidverici téşébbüs Rusiya, Türkiyé vé ABŞ-ın téşébbüsü idi, çünki burada Rusiyanın iştirakı témin olunurdu. Ancaq eyni zamanda bizé réğbétlé yanaşan Türkiyénin dé orada olması vé méséléléré obyektiv yanaşmağa céhd göstérén ABŞ-ın da orada iştirak etmési, hansısa kompromis veriantların tapılması bizim üçün bélké dé méqbul variantların tapılmasına gétirib çıxara bilér. Bu méséléyé mén téxminén belé yanaşıram. Ancaq bugünkü reallıqlar çérçivésindé görünür bir daha bu mésélélér étraflı müzakiré olunmalıdır.

Défélérlé deyildiyi kimi, belé mésélélérdé Azérbaycanda müxalifét yoxdur vé heç kim müxalifétdé deyil. hakimiyyét bu mésélédé tékcé hémréyliyi yox, eyni zamanda féaliyyét birliyini témin etméyé nail olmalıdır. Bunsuz méséléni héll etmék çox çétin olacaq. hértéréfli müzakirélérdén sonra müéyyén tékliflér qébul edilérsé, Azérbaycanın érazi bütövlüyünü, müstéqilliyini qoruyub saxlamaq üçün birgé féaliyyété çağırmaq mümkündür vé müéyyén ézab éziyyétli dövrü yaşamağa yené mécbur olsaq da, bu problemi biz héll eléméyé qadirik.

-Azérbaycandakı hakimiyyétin iqtisadi vé siyasi elécé dé müstéqilliyin reallaşması sahésindé féaliyyétini necé qiymétléndirirsiniz? Bundan başqa, sizin bir il réhbérlik etdiyiniz Milli Méclisin indiki féaliyyétini necé qiymétléndirirsiniz. Ümumiyyétlé, iqtidar - müxalifét münasibétlériné necé baxırsınız? İqtidarın hémréylik istiqamétindé dedikléri vé elédiyi son hérékétléri, Sizin vé Elçibéyin 20 yanvar hadisésiné qiymét vermémékdé maraqlı olmağınız haqqında söylénénléré, Milli Méclisin iclaslarında kénar adamların dévét edilib, etikadan uzaq fikirlérin ictimaiyyété sırınmasına, millét vékillérinin döyülüb, söyülmésiné münasibétiniz necédir?

-İndiki iqtidar müxalifét dövründé iréli sürdüyü ésas şüarlardan biri bu idi ki, Ébülféz Elçibéy hakimiyyéti sériştésiz bir hakimiyyétdir, Azérbaycanı uçuruma aparır. Artıq hakimiyyétin déyişmésindén 10 ay keçir. Demék olar ki, bizim hakimiyyétdé olduğumuz qédér vaxt keçir. Müqayisé üçün artıq real imkanlar var. Kifayétdir ki, müxtélif istiqamétlérdé fakt vé réqémléri yanaşı qoyub müqayisé edék vé müéyyén néticéyé gélék. Tééssüf hissi ilé qeyd etméyé mécburuq ki, 10 ayda Azérbaycanın héyatının heç bir sahésindé yaxşılığa doğru iréliléyiş yoxdur. Méncé indiki hakimiyyétin bir çox başqa qüsurları ilé yanaşı sériştésizliyi xüsusilé qeyd olunmalıdır. Artıq hamıya mélumdur ki, indiki hakimiyyét Elçibéy hakimiyyétindén qat-qat sériştésizdir. Onların técrübésinin daha çox olduğu iki sahédé özünü göstérir. Öz iqtisadi maraqlarını témin etmékdé vé hakimiyyéti tébliğat vasitési ilé saxlamaq sahésindé bizdén sériştéli vé técrübélidirlér. Qalan mésélélérdé heç bir müqayiséyé yer qalmır.

Siyasi sahédé hansısa xéttin olmasını demék qeyri-mümkündür. Çünki, indiki hakimiyyétin siyasi sahédé yegané méqsédi hakimiyyétini qoruyub saxlamaqdır. Ötén 10 ayda cémiyyétimizin siyasi strukturunun tékmilléşdirilmési, siyasi héyatın dünya standartlarına yaxınlaşdırılması istiqamétindé heç bir addım atılmayıb, bu sahédé heç bir qanun qébul edilméyib.

İqtisadi sahédé véziyyét daha acınacaqlıdır. Siyasi sahé belédir ki, hétta iqtisadiyyatdan müéyén ménada geri qala da bilér. Vé tébii ki, bu prosesdén yüz minlérlé insanlar éziyyét çéké bilérlér. Ancaq cémiyyétin yaşaması üçün iqtisadi sahé daha mühümdür. İqtisadi sahédé heç bir proqram yoxdur. Bu onu göstérir ki, islahatlardan, yeniléşmédén çox danışılsa da 10 ay müddétindé heç bir iqtisadi qanun müzakiré vé qébul edilméyib. İslahatlar bir téréfé, sadécé olaraq éhalinin minimum héyat séviyyésini témin etmék sahésindé heç bir iş görülmür vé héyat séviyyési günü-gündén aşağı düşür, inflyasiya, qiymétlérin késkin şékildé yüksélmési, maaşların aylarla verilmémési indiki hakimiyyétin sériştésizliyini vé yalnız öz ménafelérini düşünmésini tésdiq edir. 

Müstéqillik sahésindé indiki hakimiyyétin mövqeyiné gélincé hakimiyyét nümayéndéléri défélérlé, müstéqilliyimizi qoruyub soxlayacaqlarını béyan edib, ancaq mdb-yé daxil olmaq vé téhlükésizlik müqavilésiné qoşulmağın özü Azérbaycanın müstéqilliyi vé suverenliyiné çox ciddi téhlüké yaratmış oldu. hélélik indiyé qédér h.Éliyev rus qoşunlarının Azérbaycana qayıtması üçün hüquqi zémindir. Ancaq siyasi bir qérar qalır ki, Rusiya müéyyén tézyiqléré o qérarı qébul etdirméyé nail olmağa çalışır. Ola bilér ki, Rusiya tézyiqi daha da artıra bilér. Bu tézyiqin qarşısında durmaq üçün h.Éliyevin yegané yolu cémiyyétdé doğrudan da real bir véténdaş hémréyliyi, siyasi qüvvélér arasında féaliyyét birliyi yaratmaqdır vé bundan başqa yolu yoxdur.

-Méné elé gélir ki, Moskva onun marağını témin edécék qüvvélérin hakimiyyété gélmési xéttini dé inkişaf etdiré bilér.

-O variant da var. hémin céhdlér son vaxtlar hiss olunur. Vé söhbét ondan getmir ki, başqa qüvvéléri hakimiyyété gétirméyé çalışırlar. Söhbét ondan gedir ki, Moskvabunu hansı yolla olur-olsun héyata keçirmék istéyir? Bu Erménistan - Rusiya birgé silahlı qüvvélérinin én müxtélif istiqamétlérdé çox téhlükéli hücumları ilé héyata keçirilé bilér. Çox faciéli véziyyétlér yarana bilér. İndiki hakimiyyét bunu dérk etmélidir. Bunun qarşısını almaq üçün féal xarici siyasét yeridilméli, daxildé buna qarşı cémiyyétin müqavimét gücünü artırıb, ondan istifadé etmék lazımdır.

-Rus ordusundan MDB çérçivésindé sülh méramlı qüvvélér kimi istifadé edilmésiné BMT-nin icazé vermémési, rus ordusunun Azérbaycana qaytarılmasına Qérbin etirazı da bizi hélélik müéyyén qédér hifz edir.

-Orası elidir. Ancaq mésélé ondadır ki, rus qoşunlarının sülhpérvér qüvvélér kimi Azérbaycana daxil olması üçün beynélxalq téşkilatların razılığı téléb olunur. Ancaq BMT-nin nizamnamésiné göré hér bir müstéqil dövlétin ixtiyarı var ki, başqa ölkénin qoşunlarını öz ölkésiné dévét etsin. Yéni burada müxtélif variantlar var. Ésliné qalsa MDB-nin téhlükésizlik müqavilésiné qoşulmaqla Azérbaycan dövléti öz müstéqilliyinin müéyyén hissésini artıq könüllü şékildé hémin ittifaqa verib. Bu Azérbaycanın müstéqilliyi haqqında konstitusiyaya ziddir. Ancaq hélélik hélledici mésélélérdé h.Éliyev déyanét göstérdiyi üçün biz bu méséléyé ehtiyatla yanaşırıq vé burada ténqidi mövqe tutmaq fikrindé deyilik.

MM ménim yaralı yerimdir. Bir il bu quruma réhbérlik etmişém vé çalışmışam ki, orqan hansı şéraitdé seçildiyindén, hazırlıq séviyyésindén asılı olmayaraq, öz funksiyalarını yeriné yetirsin. Vé méné elé gélir ki, o vaxt hakimiyyétdé olan yoldaşlarımla buna nail olmuşam. Demék olar ki, iqtisadi, siyasi, médéni sahéléri éhati edén 100-dén artıq oqanunlar qébul olunmuşdu. Çox müühm qanunlar, qérarlar qébul edildi. O vaxt müxalifétdé olanlar téréfindén arqument gétirirdilér ki, né olsun ki, qanunlar qébul edilir, onlar işlémir. Évvéla bu düzgün deyil. Onların çoxu işléyirdi. Tutaq ki, métbuat haqqında qanuna göré qézetlér qeydiyyatdan keçé bilérdi, şérait témin edilirdi. Siyasi partiyalar haqqında qanuna göré partiyalar öz féaliyyétlérini qururdular. Kimsé qanunu pozursa, bu o demék deyil ki, qanun işlémir, pisdir. Doğrudur, qanunların müéyyén hissési dé işlémir. Ona göré ki, onların icra mexanizméléri, normativ aktlar qébul edilméyib. Bézi qanunlar da ona göré işlémir ki, hakimiyyét dairéléri onu işlétmirlér. Qanun özü-özlüyündé féaliyét göstéré bilméz, qanun icra orqanları téréfindén héyata keçirilmélidir. İcra orqanlarının yuxarı tébéqésindén tutmuş, ta aşağıya qédér qanun icra olunmalıdır. Égér onlar bunu icra etmirlérsé qanun neylémélidir. Yaxud bu qanun qébul etmiş yazıq parlament neylésin. Bizim dövrümüzdé MM-dé tébii ki, problemlér az deyildi. Daxildé parlament işinin qurulması, ictimai-siyasi proseslérin müzakirési vé s. bunlar edilirdi, ancaq ésas funksiyaya çevrilmirdi. Biz MM-ni reklam ocağına döndérmémişdik. MM-dé mühüm dövlét éhémiyyétli problemlér müzakiré olunanda, hérbi mésélélér, késkin véziyyétlér müzakiré olunanda qapalı iclaslar keçirirdik. Orada méséléléri araşdırıb müéyyén qérarlara gélirdik. İndi isé hakimiyyét déyişikliyindén sonra MM öz funksiyalarını bilavasité itirib. Mésélén, 1994-cü ildé üç ay érzindé MM-nin 12 iclası, keçirilib,bunun 6-sı 20 Yanvar faciésinin müzakirésiné hésr olunub. Mén bu müzakirénin éleyhiné deyilém. Ancaq cémi 12 iclasdan 6-sının buna hésr olunması méqsédéuyğun deyi
l. Parlamentin işi qanunvericiliklé méşğul olmaqdır. 10 ay érzindé Milli Méclis gah reklam funksiyalarını, gah méhkémé, gah da hüquq-mühafizé orqanlarının, partiya tésérrüfat féallarının funksiyalarını yeriné yetirib. Öz funksiyası ilé demék olar ki, méşğul olmayıb.
İlin évvélindé Ali Sovetin réhbérliyi elan etdi ki, üç aylıq iş planı qébul edilib, onlarla qanun layihési müzakiré olunacaqdır. Ancaq né ciddi müzakiré gedib, né dé müéyyén éhémiyyét késb edén qanunlar qébul olunub. Milli Méclis demék olar ki, iflic véziyyétiné düşüb. Bu da çox qorxulu bir haldır. hazırkı mürékkéb keçid dövrlérindé yerindé saymaq geriyé getmék demékdir. Ancaq iréliyé addımlar atmaqla inkişaf edé bilérsén.

MM-dén söhbét gedirsé 20 yanvar faciésinin müzakirésiné gélib çıxaq. Bu mésélénin müzakirési ilé bağlı qézetlérdé maraqlı yazılar verilib. Kifayét qédér maraqlı téhlillér aparılıb. Orada deyilén fikirlérin bir çoxu ilé mén razıyam. Ancaq tezis şéklindé bézi fikirlérimi deyim. Évvéla, 20 yanvar faciési ilé bağlı iştirakçılar bilavasité cinayét mésuliyyétiné célb olunmayıbsa, bu mésélé Azérbaycan xalqının ağrılı yeri kimi vaxtaşırı müzakiréléré sébéb olacaq. Bu baxımdan 1994-cü ilin yanvarında, hadisélérdén 4 il keçmésiné baxmayaraq müzakirélér tébii haldır. Ancaq göründüyü kimi müzakirélér yalnız hadisénin téhliliné, günahkarların üzé çıxması istiqamétindé yox, eyni zamanda siyasi qüvvélérin zéiflétmék, évvélki hakimiyyétin nümayéndélérinin É. Vézirovun, A.Mütéllibovun siyasi faktor kimi birdéfélik méhv edilmési, xalq hérékatının, AXC-nin nüfuzdan salınması üçün atılan addım idi. Müzakirélérin gedişi onu göstérirdi ki, çıxış edénlér özlérindé heç bir günah görmürlér, öz médéniyyétléri çérçivésindé siyasi réqiblérini sıxışdırmaq kimisé kimin yeriné véziféyé keçirmék aspektindé danışırdılar. Bu da acınacaqlı bir haldır.

Mén hüquqi-siyasi termin haqqında fikrimi bildirmék istéyirém. hadiséyé siyasi, hém dé hüquqi qiymét verirlér. Siyasi-hüquq termini deyésén Azérbaycanda kéşf olunubdur. Bunun da ortaya çıxması görünür tésadüfi deyil. Çünki hakimiyyétdé olanlar dérk edirlér ki, 20 Yanvar hadisésinin siyasi qiyméti hémin vaxt AXC-nin idaré heyétinin xalqa müraciétindé verilmişdir. Bir çox ziyalıların çıxışlarında, müraciétlérindé, Ali Sovetin 1990-cı il yanvarın 21-dé keçén sessiyasında hadiséyé siyasi qiymét verilmişdi. Siyasi qiymét o demékdir ki, bu hadiséni hansı siyasi qüvvélér, hansı hakimiyyét strukturları törédib, bu addımlar hansı motivlérlé atılıbdır. AXC-dé Ali Sovetdé demişlér ki, Moskva Azérbaycanı Sovet hökumétinin térkibindé saxlamaq üçün Azérbaycan xalqına qarşı cinayét törétmişdi. Burada cinayétkar bilinirdi ki, Mosvadakı réhbérlikdir, eyni zamanda AKP-nin réhbérliyi dé günahkardır. AXC vaxtilé obyektivlik göstérib, béyanatlarında, yazılarında göstérirdi ki, bizim öz séhvlérimiz dé olub.

Técrübésizlikdén, cémiyyétdéki mürékkéblikdén iréli gélén séhvlérimiz olub. Bu séhvléri biz etiraf edirik. hadiséyé siyasi qiymét çoxdan verilib. hüquqi qiymétsé, ümumi ménada ondan ibarétdir ki, bu addımlar atılan zaman respublikanın filan hüquqları, konstitusiyanın filan maddéléri pozulub. Bu istintaq téréfindén araşdırılıb, konkret cinayétdé éli olan adamlar mésuliyyété célb olunmalıdır. Artıq hüquq mühafizé orqanları bu méséléléri araşdırıb vahid bir réyé gélmélidirlér. Burada aydın olmayan heç né yoxdur. Sadécé qeyd etmék lazımdır ki, A.Mütéllibov dövründé dé bizim hakimiyyétimiz vaxtında da hüquq mühafizé orqanları işi kifayét qédér sürétlé aparmayıblar, bu işi tamamlamayıblar. Ancaq hémin ittihamları özlériné dé aid etmélidirlér, çünki artıq 10 aydır ki, hakimiyyétdédirlér. Ancaq né üçünsé işi tamamlayıblar. Bizim dövrümüzdé işi tamamlamasaq da, heç olmasa müéyyén addımlar atmışdıq. Moskvadakı réhbérliyin şahid kimi dindirilmési mümkün olmadığına baxmayaraq kifayét qédér délillérlé sübut olundu ki, 
V.hüseynov telestudiyanın partladılmasında iştirak edibdir. Vé o istintaqa célb olunmalıdır. Buna göré o mésuliyyété célb edildi vé hébs olundu. hakimiyyét déyişén kimi, indiki hakimiyyét V.hüseynov haqqında qéti hébs imkan tédbirini déyişdirdi, onun işiné xitam verdi. İndi isé É.Ömérov şifahi göstériş verib ki, cinayét işiné yenidén baxılsın. İndi isé çétin ki, V.hüseynovu da A.Mütéllibov vé É.Vézirov kimi tapıb respublikaya gétirmék mümkün olsun. Buna göré dé hüquqi siyasi qiymét vermék termini ortaya atıldı. Müzakirénin gedişi haqqında uzun-uzadı danışmaq istémirém. Qérar layihésindé bizé aid olan bir maddé var ki, bunu ciddi qébul etmirém. Bizim üçün 20 Yanvar faciésini araşdırmaqda aydın olmayan heç né yox idi. Bayaq dediyim kimi hüquq mühafizé orqanlarından ciddi iş téléb olunurdu. Bu barédé dé É.Elçibéyin férmanı olub. Biz défélérlé Moskvaya müraciét etmişdik. É.Elçibéy dé, mén dé respublika prokuroru İ.Şirinov da défélérlé Rusiyaya müraciét etméyimizé baxmayaraq, onlar bizé kömék etmédi, ona ésaslandılar ki, bizim Rusiya ilé hüquqi yardım haqqında müqavilémiz yoxdur. Sonradan bu saziş éldé olunmasına baxmayaraq, o Rusiya parlamentindé tésdiq olunmadı. hémin proses bu gün dé davam edir vé bizi bu mésélélérin açılmasında öz imkanlarımızdan istiyadé etmémékdé günahlandıran iqtidar, öz imkanlarından istiyadé edérék yeni néyé nail oldu? Éldé olunmuş sénéddé hansı yeni bir söz var ki, bunlar xalqımıza, siyasi qüvvéléré mélum deyildi (yeri gélmişkén, bu müzakirélérdé ortaya çıxan yenilik ondan ibarét oldu ki, hémin vaxt MK-nın bürosunda Mütéllibov deyibmiş ki, qoşunlar iki gün gec gélsé AXC évvélcé Qarabağdan erméniléri témizléyécék, sonra da gélib bizi hakimiyyétdén uzaqlaşdıracaq? Qérardan sonra hansı addım atılacaq ki, bizim dövrdé atılmamışdı, indi onu iqtidar atdı? Konkret adamların mésuliyyété célb olunması obyektiv sébébléré göré mümkün deyildi. hélé indinin komissiyasını, hém dé başqalarını ilkin réy yazılarkén Qorbaçovun, yekun réydé isé Mütéllibovun adını çékmémékdé ittiham edén mövcud iqtidar Azérbaycan müstéqil olduqdan sonra belé Primakovun adını hémin qérara salmaqdan ehtiyat etdi. Égér bu cür mövqe tutulacaqdısa, onda o cür populist itihamlar kimé lazım idi? Bizim ayağımıza néyi isé yazmaq istéyirlérsé, etiraz etmirém, qoy yazsınlar. Zarafatyana bir mésélé ortaya çıxır. Deputat-istintaq komissiyası haqqında yazılır ki, sédr Midhét Abbasov, onun müavini Tamerlan Qarayev méséléyé séthi yanaşıblar. Bildirildi ki, sédr göstérilirsé, müavinin adının çékilmésiné né ehtiyac var. Ancaq, dedilér ki, mütléq müavin dé göstérilmélidir.

Oradakı maddédé É.Elçibéyin müavini olmadığından, ménim adımdan

Üç adamın adını qérarda yazmaq lazım idi, çünki onlar ménim müavinlérim olublar vé mésélé qaldırmayıblar ki, 20 Yanvar mésélésini yenidén müzakiré edék.

Bütövlükdé mén müzakiréléri 3 baxımdan müsbét qiymétléndirirém. Évvéla, bu müzakirélér Azérbaycan cémiyyétini 94-cü ilin birinci yarısındakı véziyyétinin çox maraqlı tarixi sénédidir. Burda bütün siyasi qüvvélé, bütün hakimiyyét dairéléri müxalifétdé olan qüvvélér, ayrı-ayrı şéxslér elé bil ki, rentgendén keçdilér. Bunlar bu günümüz, sabahkı dövrümüz, elécé dé tarixçilérimiz üçün dé maraqlı tédqiqat sénédi olacaq. İkinci, bir daha tésdiq olundu ki, bu cinayétin ésas téqsirkarı Sov.İKP vé Azérbaycan KP-dir vé bu cinayét Kommunist Partiyasının 70 ildé Sovet xalqlarının, elécé dé Azérbaycan xalqının başına gétirdiyi oyunların pik nöqtési idi. Bu, bir daha tésdiq olundu onu heç kés inkar edé bilmédi. Üçüncüsü, bir daha tésdiq olundu ki, xarici ölkénin qoşunlarını dévét edén şéxslér évvél-axır xalqın nifrétini qazanacaqlar, xalqın méhkémési qarşısında dayanmağa mécbur olacaqlar. Bu tékcé keçmiş hakimiyyété deyil, indiki hakimiyyété dé aiddir vé hakimiyyété gélmék istéyénlér dé bu barédé düşünmélidirlér.

İqtidar müxalifét münasibétlériné géldikdé, fikrimcé buna yuxarıda müéyyén qédér toxundum. Normal cémiyyétdé müxalifét olmalıdır. Müxalifétsiz cémiyyét inkişafdan qalır. Siyasi téşkilatlardan heç biri Azérbaycanın dövlétçiliyi, müstéqilliyi, érazi bütövlüyü müharibé mésélélérindé, qaçqınlar problemindé, bir sözlé, ümummilli mésélélérdé müxalifétdé dayanmayıb vé bu ola bilméz. Bu mésélélérdé hétta biz bézi subyektiv çétinlikléré baxmayaraq émékdaşlığa da hazırıq. Aydındır ki, égér cémiyyét ağırproblemlér qarşısında dayanıbsa vé hakimiyyétdé olan qüvvé bu qayğıları héll elémék istéyirsé vé öz hakimiyyétini qoruyub saxlamaq arzusundadırsa, ümummilli mésélélérdé müxalifétlé normal münasibétlér yaratmalıdır. Tééssüf ki, biz hélélik bunları müşahidé elémirik. hémréyliyé çağırışlar çoxdur. Ancaq hémin çağırışlar hémişé senzura ilé, siyasi hébslérlé müşayiét olunur. Bu günlérdé iki millét vékili, İ.şirinov vé S.Ékbérovun hébs olunmalarının 10 ayı tamam olur. Yaxud Arif Paşayev, Qalib Mémmédov vé bir çox başqaları hébsdédirlér. AXC-nin qérargahı bir aydan artıqdır ki, alınıb. Tébii ki, bu şékildéuzağa getmék mümkün olmayacaq. Son hadisélér isé ümumiyyétlé çox acınacaqlı şékil aldı. MM-in iclaslarında méclis üzvü olmayan şéxsléré xalqın gözündé xal qazanmaq üçün söz verilir, ménasız, méntiqsiz çıxışlar edilir. Bu ona gétirib çıxardı ki, axırda Prezident Aparatının müşaviri Nemét Pénahov 57 yaşlı professoru, elmlér doktoru, illét vékili Édalét Réhimlini véhşicésiné döyüb, téhqir edir, bütün bunlar iflas élamétléridir. hakimiyyét deméyé söz tapmır vé élbéyaxa üsullara él atır. Bézén biz bu barédé danışanda irad tuturlar ki, belé hallar sizin vaxtınızda da olub vé s. Évvéla, biz belé hallara heç vaxt haqq qazandırmamışıq. İkincisi, biz hansısa séhvé yol vermişiksé indiki hakimiyyétin hémin séhvi tékrar etmési heç dé ona baş ucalığı gétirmir.

Üçüncüsü, évvélki dövrlérdé hér hansı hadisé olarkén hakimiyyét nümayéndéléri résmi şékildé öz münasibétlérini bildiriblér, üzr dé istéyiblér vé mésélénin aydınlaşdırılması üçün müvafiq orqanlara göstérişlér verib, ölçü götürüblér. Méné elé gélir ki, indiki hakimiyyétdé bütün bunlar nézéré alınmalıdır.

-İsa béy, elé bir tééssürat yaranır ki, hakimiyyétin atdığı addımlara qarşı müxalifét heç bir reaksiya vermir, Azérbaycanın taleyiné daha mésuliyyétlé yanaşmır.

-Bilirsiniz, dar körpüdé iki qoç üz-üzé gélirsé, onlardan daha ağıllısı geri çékilméyé mécburdur. Çünki, orada saatlarla qarşı-qarşıya dayanmaq vé ya savaşmaq faciéléré gétirib çıxara bilér. Égér indiki hakimiyyét Azérbaycanın gélécéyi üçün mésuliyyét hiss etmirsé, mésuliyyét bizim boynumuza düşür. hér iki téréf hér bir addımına son dérécé mésuliyyétlé yanaşmalıdır. Suala geniş cpavab verméyé ehtiyac duymuram, çünki sualdan çox şey aydın olur. AXC-nin kütlévi-siyasi aksiyalara keçmémési, bir neçé partiyanın mitinq çağırışına siyasi qüvvélérin qoşulmaması, elé bununla bağlıdır. Bu gün éhali arasındakı narazılıqisténilén, kütlévi-siyasi aksiya keçirméyé imkan verir. Görünür, hakimiyyét bunu nézéré almalıdır. Eyni zamanda iqtidar onu da nézéré almalıdır ki, son dövr tariximizdé açıq müxalifétlé yanaşı "gizli" müxalifét dé mövcud olmuşdu. hémin gizli müxalifét dé müéyyén addımlar ata bilér. Bunları nézéré almalıyıq.

-Azérbaycanın bu günü vé sabahı haqqında danışmaq da yeriné düşér. Azérbaycanın müstéqilliyini itirmék téhlükési né qédér realdır? Bu mésélélérdé demokratik qüvvélérin yaratdığı Demokratik Konqresin yerini necé görürsünüz?

-Bézén biz hadiséléré çox qısa zaman konteksindé qiymét verméyé çalışırıq. Ménim yadıma gélir 17 mart 1991-ci il éréfésindé SSRİ-nin saxlanılması haqqında referendumun keçirilmésindé bizé elé gélirdi ki, méğlub olduq vé hér şey bitdi. Vé bu mübarizé illérindé défélérlé belé olub. İndi dé véziyyét ağır olduğu üçün bézén bizdé belé tésévvür yaranır ki, müstéqilliyimizi itiririk, bizim şansımız yoxdur. Évvéla, hadiséléré geniş zaman konstektindé baxmaq lazımdır. Vé égér Azérbaycan xalqı uzun ésarétdén sonra ésrin évvéllérindé öz qüvvélérini toplayıb müstéqilliyini tésbit etmişdirsé, égér 70 il zülmé, totalitarizmé baxmayaraq 80-cı ilin axırlarında, ayağa qalxıb, öz müstéqilliyiné nail olubsa, bu daxili potensial reallaşacaq vé bunun qarşısını almaq mümkün olmayacaq. Égér élimizi aşağı salıb gözléyiriksé tébii ki, onda heç bir néticé dé olmayacaq. Méşhur bir sözü burada tékrarlamaq istéyirém, orada deyilir ki, gélécék bu gün qébul olunan qérarların mécmusudur. Yéni hér birimizin gélécéyé tésir etmék imkanımız var. Sırf sébéb néticé determininizm télimini Marks félséfési qébul etsék, hér şey qanunauyğun gedir, hér şey déyişilmézdir fikri ménim üçün boş bir céféngiyyatdır. Bir çox şeylér bizim qérarlarımızdan asılıdır. Méné elé gélir ki, bizim gücümüz hélé qabaqdadır, müstéqilliyimizi qorumağa bizim gücümüz çatacaq. Görünür bu méqsédlé, bu inamla da biz Demokratik Konqresi yaratmışıq. Azérbaycanda demokratik qüvvélérin birliyi ideyası hémişé mövcud olub, müzakiré obyektiné çevrilib. Ancaq dünéné qédér demék olar ki, buna ehtiyac da yox idi, çünki AXC demokratik qüvvélérin éksériyyétini özündé birléşdirén siyasi qurum idi. Dörd ildé çox şeylér déyişib. İyun hadisélérindén sonra demokratiyaya qarşı real téhlükélér yarandığından sonra bu birliyin yaranması aktuallaşdı. Uzun müzakirélérdén sonra bu ilin martında Demokratik Konqresin yaranması haqqında sénédlér imzalandı. Bu uzun müzakiréléri dé müsbét qiymétléndirirém. Ona göré ki, buraya daxil olan siyasi qurumlar méséléyé ciddi yanaşıblar. hértéréfli müzakirélérdén sonra qol çékméyé razılıq verilib. Konqresin sédrlér şurası onun réhbér orqanıdır. Artıq iki iclası keçirilib. O iclaslar méndé ümid yaradır ki, bu qurum real qüvvéyé çevrilécékdir. Bir téréfdén dmokratik qüvvélérin vahid xétlé hérékét etmésiné zamin yaradacaq, digér téréfdén isé, indiki iqtidarın perspektivsizliyini duyan cémiyyété alternativ téqdim edécék. Cémiyyét hazırda alternativ axtarışındadır. Mén Demokratik Konqresé bu baxımdan yanaşıram. Artıq hiss olunur ki, bu konqresin yaradılması respublikada maraqla, ümidlé qarşılanır. Bu konqresin potensialından istifadé edécéyik. Demokratik konqres demokratik mübarizénin yeni téşkilatlanması üçün évézolunmazdır. Vé méné elé gélir ki, bu fikrin yaxın vaxtlarda reallaşacağının şahidi olacağıq.Biz beynélxalq standartlara Azérbaycanın télébatlarına uyğun hakimiyyét strukturlarının yaradılmasını qarşımıza méqséd qoymuşuq vé bu istiqamétdé iş gedécék.

-Demokratik konqres yaranıb vé siyasi qüvvélér nisbétindé müéyyén aydınlıq var. Cémiyyétdé seçkilérin demokratikliyini témin etmék vé parlament seçkiléri keçirmék imkanını necé qiymétléndirirsiniz?

-Azérbaycanda demokratik seçkilérin keçirilmési iki maneé ilé üzléşir. Bu, birincisi müharibé ilé bağlıdır. Érazimizin on beş faizi işğal altında vé éhalinin mühüm bir hissésinin qaçqın olması ilé élaqédardır. 1990-cı ildé seçilén parlamenté qarşı ittihamlar indi dé davam edir. Bu parlament MM şéklindé formalaşaraq, féaliyyétini davam etdirmélidir. Öz qanuni müddédini başa vurmağa bir il qalıb. hélélik bu gün demokratik seçki keçirilmésiné inam yoxdur. Çünki hakimiyyét dairéléri qanunları istédikléri şékildé pozurlarsa, bir neçé rayonda qanuni icra başçısı hélé dé téyin olunmayıbsa, rayonlarda icra hakimléri özlérini hakimi-mütléq hesab edirlérsé, demokratik seçkiléré getmék çox çétindir. Méné elé gélir ki, cémiyyétdé keyfiyyét déyişikliyi duyulmaqdadır. Cémiyyétin, mütéréqqi siyasi qüvvélérin tézyiqi altında, ola bilér ki, hakimiyyét dairéléri ilé hansısa qarşılıqlı anlaşılma şéraitindé seçkilérin az-çox demokratik keçirilmésiné ümid etmék olar. Égér bu belé olmayacaqsa, seçkilér Azérbaycana heç né verméyécék. İndi béyénmédiymiz MM-dén dé zéif bir parlamentlé üzléşé bilérik. İkincisi dé égér seçkilér demokratik keçirilméyécéksé, bunun legitimliyi tékcé Azérbaycanda yox, xaricdé dé şübhé altına alına bilér.

İndi yeni yaradılan dövlétlérlé parlament seçkiléri keçirilir. Dünyanın çox ciddi diqqéti ilé müşayiét olunur. Ona göré dé respublikada olacaq seçkiléré ciddi hazırlaşmaq lazımdır. Seçkilérin minimum demokratik şéraitdé keçirilmési üçün téminatlar éldé olmalıdır.

-Geniş vé étraflı müsahibéyé göré çox sağ olun.

"Müxalifét" qézeti, Éhméd Orucov, 2 aprel 1994-cü il