İSA QÉMBÉROV: "AZÉRBAYCANIN MÉNAFEYİNÉ XİDMÉT ELÉYÉN hEÇ BİR QÜVVÉNİN ÉLEYhİNÉ ÇIXMAYACAĞIQ..."

(Milli Şuranın xarici işlér komissiyasının sédri İsa Qmébérovla müxbirimizin söhbéti)

-İsa béy, Ayaz Mütéllibovun istefaya getmési ilé bağlı ictimai réydé iki meyl müşahidé olunmaqdadır: béziléri eyforiya içindédir, bütün problemlérin héll olunduğunu zénn eléyir, müéyén tébéqélérsé haqlı sual verirlér: bés sonrası necé olacaq?

-Méncé, bu hadiséni iki baxımdan qélébé hesab elémék olar: évvélén, iki ildén vatıqdır ki, Azérbaycanda birinici şéxs olan A Mütéllibovla müxalifét arasında, ilk növbédé AXC arasında qarşıdurma var idi vé bu qarşıdurmada AXC qalib géldi. Méhz AXC Ali Méclisi sessiyasının qérarında qoyulan téléb xalqın böyük ézmi, véziyyéti, séyi, césaréti vé Ali Sovetdéki deputatların birtqisminin gérgin féaliyyéti néticésindé yeriné yetirildi. Digér téréfdénsé, bunu demokratiyanın qélébési, Azérbaycanda siyasi técrübénin artmasının, siyasi şüurun yükséldilmésinin élaméti kimi qébul etmék olar.

İndiyédék Tacikistan, Çeçen, Gürcüstan variantlarında çox danışırdılar. Milli Şuranın yaradılmasını, prezidentin istefasına dinc yolla nail olmağı Azérbaycan varianntı adlandırmaq olar vé méncé, bunu dünya miqyasında düzgün qiymétléndirécéklér.

Doğrudur, istefadan évvél Azérbaycan xalqına déhşétli bir zérbé vuruldu, rus silahlı qüvvélérinin himayési altında erméni terrorçularının törétdiyi Xocalı faciési baş verdi. Bélké dé Bakıda qan tökülmésinin qarşısını alan Xocalıda axıdılan qan oldu.

Prezidentin istefasını demokratiyanın méğlubiyyéti hesab eléyén deputatların réyi onların şéxsi ménafelérindén iréli gélir vé gülünc bir ikrah hissi oyadır.

Lakin bütövlükdé götürsék, prezidentin istefası faktı hélé tam qélébé deyil, çünki Mütéllibovun istefası müxalifét üçün, AXC üçün méqséd deyildi. Bizim méqsédimiz Azérbaycanın problemlérini héll etmék, Qarabağ mésélésindé dönüşé nail olmaq, iqtisadi véziyyéti yüngülléşdirmék, xalqın héyat séviyyésini yükséltmék, resupblikanın müstéqilliyi istiqamétindé real siyasi vé iqtisadi islahatlar héyata keçirmékdir. A.Mütéllibov isé bu problemlérin héll olunması yolunda bir maneé idi, biz hélélik hémin maneéni aradan qaldırmışıq. Onun istefaya getmési müstéqil siyasét yürütméklé, Qarabağ mésélésindé céhd göstérméklé bizé siyasi vé iqtisadi islahatları sürétléndirméyé imkan verir. Prezidentin istefası dönüş yaranacağına hélé tam téminat deyil, sadécé buna imkan yaradır.

-Siyasi qüvvélér nisbétinin déyişmési imkanların reallaşmasına né dérécédé téminat veré bilér?

-AXC son vaxtlar öz féaliyyétindé, atdığı addımlarda müéyyén ardıcıllığı gözléyir vé buna riayét eléyir. Égér fikir verséniz, fevralın 1-déki mitinq, 5-6-dakı yüksék séviyyéli ümumrespublika müşavirési, AXC Ali Méclisinin sessiyasında istefa télébinin qoyulması (bunun reallığına tam émin olandan sonra), fevralın 29-na mitinq téyini olunması, sonra çeviklik, siyasi mérdlik göstérib mitinqin léğv edilmési, MŞ üzvlérinin télébilé Ali Sovetin sessiyasının çağırılmasına nail olmaq real néticé éldé eléméyé imkan verdi. Son sessiyada Azérbaycanın siyasi héyatına yeni bir fiqur - Yaqub Mémmédov daxil oldu. Onu bir deputat, institut rektoru kimi xalq tanıyırdı, ancaq qısa bir vaxtda onun Azérbaycanın şövlét réhbéri vézifésiné yüksélécéyi heç késin ağlına gélmirdi. Digér téréfdénsé, sessiya hésén hésénovu nominal baş nazir kürsüsündén real baş nazir vézifésiné gétirméyé nail oldu. Défélérlé deişém ki, prinsip etibarilé kommunist partiyası liderlériné, uzun müddét hakimiyyétdé olan tébéqélérin nümayéndélériné münasibétimiz eynidir - bunlar eyni sistemin mhsullarıdır, hakimiyyété eyni yolu keçib géliblér. Bu baxımdan hésén hésénova olan münasibét É.Vézirova, h.Éliyevé, A.Mütéllibova olan münasibétdén késkin férqlénébilméz. Ancaq ménim şéxsi müoahizémé göré, hésén hésénovun kommunist partiyasının yetirdiyi liderlérdén, xüsusén dé Ayaz Mütéllibovdan iki üstünlüyü var: o, xüsusén ziyalı tébéqénin hörmétini qazanmış adamdır., digér téréfdénsé, o heç vaxt Azérbaycanda "birinci" vézifésini tutmayıb. hazırkı şéraitdé baş nazir, Ali Sovetin sédri, prezident véziféléri uğrunda mübarizéyé qoşulsaq, onsuz da mürékkéb olan véziyyétdé bu, sabitliyin pozulması ilé néticéléné bilér. Buna göré dé méncé, müxalifétin méqsédi hazırda Y.Mémmédovu, yaxud h.hésénovu sıradan çıxartmağa, hakimiyyéti bilavasité AXC nümayéndélérinin éliné keçirméyé çalışmaq yox, bu adamları xalqımıza lazım olan istiqamétdé, xalqın ménafeyiné uyğun şékildé féaliyyét göstérméyé yönéltmék olmalıdır. Bununla yanaşı, hém AXC-nin, hém dé MA deputat blokunun fikri belédir ki, Azérbaycanda prezident üsul-idarési léğv olunmalıdır. Çünki konstitusiyaya göré, prezident vézifésinin sélahiyyéti Ali Sovetin sédriné verilib vé o, üç ay müddétindé prezident seçkisi keçirmélidir. Tésévvür edéndé ki, üç aydan sonra respublikada prezident seçkisi olacaq, bu, méné çox qorxulu görünür. Belé bir addım atılsa, Azérbaycanda elé bir hakimiyyét davası başlana bilér ki, Qarabağ da yaddan çıxar, xalq da.

Prezident üsul-idarési, ésliné qalanda, kommunist partiyasının hakimiyyétinin davamçısı idi. Bu saat prezident aparatı vé bütövlüklé hakimiyyét strukturu AKP MK-nın qurduğu qurumu évéz eléyir vé respublikadakı irtica ocağı, Azérbaycanı imperiyaya bağlayan şébéké buradır. Buna göré dé hémin strukturun léğv edilmési zéruridir. Ümidlérimizin doğrulması üçün biz hérbi qüvvélérimizi yaradıb,gücléndirméliyik. Bu, heç dé o demék deyil ki, biz konliktléri müharibé yolu ilé héll etméyin téréfdarıyıq. Öz téhlükésizliyimizi qorumağa qadir deyiliksé, son aylarda Qarabağda itirdiyimiz éraziléri qaytarmağı bacarmırıqsa, heç vaxt bu méséléni sülh danışıqları ilé yoluna qoya bilmérik. Adi méntiq var: Erménistanın silahlı qüvvéléri bizimkindén çoxdursa, güclüdürsé vé Rusiyanın himayésindédirsé, Azérbaycanın bütöv bir érazisi Erménistan téréfindén işğal olunubsa, hansı méntiqlé Etménistan bizimlé sülh danışıqları apara bilér? Bu danışıqlar yalnız bizim hérbi gücümüz yaranandan, Erménistanla tarazlaşandan sonra baş tuta bilér.

İkinci ésas mésélé xalqın son dérécé ağır iqtisadi güzaranının düzélmésidir. Qısa müddétdé dönüş yaranmasa, xalqın heç olmasa, respublikamızın iqtisadi potensialına uyğun yanaşmasına nail olunmasa, yaxın aylarda cémiyyétdé sabitliyin qorunması çox çétin olacaq.

-Ayaz Mütéllibovun vaxtında müéyyén bir xarici siyasét kursu götürülmüşdü, beynélxalq münasibétlérdé müéyyén rüşeymlér yaradılmışdı. Bir neçé gün évvél xarici işlér naziri hüseynağa Sadıqovun BMT silahlı qüvvélérinin Azérbaycanın Erménistanla sérhédlérindé yerléşdirmék téşébbüsü dé yéqin ki, hémin siyasétin béhrésidir...

-Tééssüflé deméliyém ki, bu gün Azérbaycanın xarici siyasétindé heç bir müstéqil konsepsiya yoxdur. Bu, xaotik, tésadüfdén tésadüfé aparılan bir işdir. hansı ölkénin nümayéndési tésadüfén Azérbaycana gélirsé, bizim hansı ölkéyé yolumuz düşürsé, orada diplomatik, iqtisadi élaqélér barédé müqavilélér bağlanır. hélé ki, Azérbaycanın qlobal miqyaslı imkanları ölçülüb-biçilméyib vé düşünülmüş siyasét konsepsiyası hazırlanmayıb. Buna göré dé Azérbaycanın xarici siyasétindé bir sıra ardıcıl séhvléré yol verilir vé hémin séhvlérin bir nümunésini dé siz göstérdiniz. Bu, Azérbaycanın ménafeyiné zidd addımdır. Belé bir şéraitdé - BMT -déki siyasi éhval-ruhiyéni öyrénmémiş, BMT-dén qéti téminatlar almamış, onun burada hansı prinsipi ésas tutacağı barédé danışıq belé aparmamış bu cür çağırışlar iréli sürméyé heç késin haqqı yoxdur. A.Mütéllibov vé onun étrafındakı qüvvélér Azérbaycanın müstéqil bir dövlét kimi yaşamasına inanmırlar. Bütün müsbét-ménfi amilléri nézéré almaqla Azérbaycanın xarici siyasét konsepsiyası işlénib hazırlanmalıdır. Bu işin xeyli hissési dé Milli Şuranın ménim sédrlik elédiyim xarici işlér komissiyasının üzériné düşür. Biz hazırda bu işlé méşğulluq vé yürüdécéyimiz siyasét ilk növbédé Azérbaycanın öz dövlét ménafeyini nézéré almaqla Rusiya-İran-Türkiyé arasında, Qérb dövlétléri ilé islam dövlétléri arasında balanslşdırılmış bir mövqeyé ésaslanmaqdır.

-İsa béy, sizin Qérb ölkélériné séférdén qayıtmağınız miyasi proseslérin elé méqamına düşdü ki, séférin yekunları barédé oxuculara geniş mélumat verméyé imkan olmadı. Yéqin ki, sizin séférinizin Azérbaycana qarşı yürüdülén beynélxalq informasiya terrorunun zéiflédilmésiné, tarazlıq meyllérinin yaranmasına müéyyén tésiri oldu...

-Méné elé gélir ki, "informasiya mühasirésindén", "informasiya terrorundan" şikayét bizim féaliyyétsizliyimizé bir növ béraét donu geyindirmékdir. Égér informasiya mühazirésiné düşmüşüksé, bugün günahının 70-80 faizi özümüzdédir. Ménsessiyadan évvél iki héfté Qérb dövlétlérindé - Belçikada, Fransada vé Almaniyada olmuşam. Yéqin ki, Blçikadakı görüşlérin éhémiyyéti barédé respublika métbuatında yazılıb. hésén hésénov Belçika ya dévét olunmuşdu vé orada Avropa parlamentlérinin komissiyalarında, NATO-da başqa bir çox Avropa éhémiyyétli téşkilatlarda mühüm görüşlérimiz oldu. Mén Fransaya vé Almaniyaya ték getmişdim, orada bir neçé métbuat konfransı keçirdim, bir çox şurnalistlérin suallarına cavab verdim, bir sıra radiostansiyalar, televiziya ménim çıxışlarımı yaydı vé bir daha şahid oldum ki, Qérbdé bizi xüsusilé méhébbétlé sevmésélér dé erménipérést meyllér güclü olsa da, bizim sözümüzü dé eşitmék istéyirlér. Sadécé olaraq, özümüz lazımi féallıq göstérmirik. Fransada vé Almaniyada verdiyimiz informasiya hétta başqa ölkéléré dé çox sürétlé yayıldı. Görünür, Azérbaycan informasiya agentliklérinin, şurnalistlérimizin hazırkı féaliyyét séviyyési lazım olduğundan qat-qat aşağıdır. Qérbdé Azérbaycan haqqında çox yazılmasına, çox deyilmésiné baxmayaraq, tééssüflér olsun ki, informasiyaların böyük éksériyyéti oraya Azérbaycandan getmir vé bu céhét hökmén nézéré alınmalıdır.

-İsa béy, hém xarici, hém dé daxili siyasétin sémérési üçün başlıca téminat respublikanın daxilindé siyasi tarazlığa nail olmaqdır. Necé bilirsiniz, respublikada hökm sürén hakimiyyét böhranı yaxın gnlérdé aradan qaldırıla bilérmi?

-Yené tééssüflér olsun ki, bu, yalnız bizdén asılı mésélé deyil. Burada bir çox hélledici amillér var vé bu saat réhbérlikdé müéyyén mövqe tutan, yaxud bu mövqeléré, hémin şéxsléré tésir eléyén qüvvélérin céhdlérindén çox şey asılıdır. AXC sabitliyi qoruyub saxlamaq şértilé çalışacaq ki, öz qarşısına qoyduğu méqsédléré çatmaq istiqamétindé féaliyyét göstérsin. Biz Azérbaycanın ménafeyiné xidmét eléyén heç bir qüvvénin éleyhiné çıxmayacağıq...

"Müxalifét" qézeti, 11 mart 1992-ci il, Méti Osmanoğlu