Olmuşlara, olanlara, vé olacaqlara siyasétçi baxışı

H.Éliyevin hakimiyyétdé olduğu hér gün millétin itirilmiş günléridir

2002-ci il yerini 2003-é verdi. Köhné ili necé yola saldıq, yeni ildén né gözléyé bilérik. Müsahibimiz Müsavat Partiyasının qardaş Türkiyé Respublikasına séférdén yenicé qayıtmış başqanı İsa QÉMBÉRDİR

TÜRKİYÉDÉ NÉ VAR, NÉ YOX?

- İsa béy, Métbuat Xidmétinizin yaydığı mélumatda Türkiyéyé séférinizin şéxsi xarakter daşıdığı bildirilir. Ancaq séfér zamanı siz bu ölkénin bir çox tanınmış siyasétçiléri vé ictimaiyyétlé qısamüddétli témasda olmusunuz. Yeni hökumétlé bağlı Türkiyé véténdaşları né düşünür?

- Héqiqétén dé Türkiyéyé séférim şéxsi xarakter daşıyırdı. Bununla yanaşı, dostlarımız orada olmağımızdan istifadé edib bézi görüşlér téklif elédilér vé biz onu reallaşırdıq. Hém hakim, hém müxalif, hém dé başqa partiyaların liderléri vé ictimaiyyét nümayéndéléri ilé geniş, maraqlı görüşlérimiz oldu. Bu ölkédé féaliyyét göstérén Azérbaycan Kültür Dérnéyinin düzénlédiyi böyük toplantıda da ölkénin bütün tébéqélérinin témsilçiléri - dövlét vé hökumét adamları, millét vékilléri, partiya başqanları, ziyalılar, elm xadimléri, nüfuzlu ali téhsil ocaqlarının professorları, biznesmenlér, media ménsubları iştirak edirdilér. Orada ménim çıxışım oldu vé müxtélif sépkili suallara cavab verdim. Demék istéyirém ki, témas imkanlarım geniş olduğundan Türkiyédéki mövcud siyasi atmosferé béléd ola bildim. Yeni hökumété münasibét bütövlükdé müsbétdir, pozitivdir. Çünki uzun illérdén béri ilk défédir ki, ölkédé birpartiyalı hakimiyyét formalaşıb, hökumét qurulub ki, bunun da bir sıra üstünlükléri var. Cémiyyét bu hökumétdén vermiş olduğu védléri yeriné yetirécéyini gözléyir. Eyni zamanda bu partiyanın imkanı olmayacaq desin ki, biz hansısa méséléni héll etmék istéyirdik, ancaq koalision ortaqlarımız razılaşmadı vé buna göré dé istéyimizé nail ola bilmédik. Belé xarakterizé etmék olar: partiyanın imkanları geniş olduğu kimi mésuliyyét yükü dé çox böyükdür. Tébii ki, gündémdé müéyyén suallar da durur. Biri budur ki, yeni hökumét dövlété anlaşıqlı bir şékildé çalışa bilécékmi? Partiyanın ideolojisi ilé Türkiyé dövlétinin bugünkü maraqları arasında hansısa problem yaranmayacaq ki? Mésélén, mélumdur ki, Türkiyé cémiyyéti özlüyündé müharibéyé meyilli deyil vé xüsusén qonşusu İraqla müharibéni ölké ictimaiyyéti qızğınlıqla déstéklémir. Digér téréfdén, sirr deyil ki, ABŞ Türkiyénin én yaxın strateji müttéfiqidir vé o, İraq mésélésindé çox qérarlı görünür. Türkiyénin bu méséléyé qarışmaması mümkünsüzdür. Çünki belé olarsa, yéni Türkiyé hémin hadisélérdén kénarda durarsa, bundan zérér çéké bilér. Belé mésélélérdé hakim partiyanın téréfdarları ilé dövlétin maraqları arasında müéyyén suallar yarana bilér vé yaranır da. Ancaq ötén müddétdé hökumétin bu méséléléré münasibéti göstérir ki, hakimiyyét dövlétin maraqlarını ésas götürméklé cémiyyétin maraqlarına diqqétlé yanaşmaq kursunu seçib vé bu istiqamétdé addımlamaq fikrindédir. Türkiyé cémiyyéti, tébii olaraq, yeni hökumétin başarılı olmasını istéyir. Cémiyyétin istéyinin doğrulub-doğrulmayacağını zaman göstérécék.

EVİN İÇİ DAHA VACİBDİR

Azérbaycanda da problemlérin hédsiz çoxluğunu nézéré alıb Türkiyé mövzusundan öz yuvamıza dönmék qérarına géldim.

- Béy, müxalifétin birgé féaliyyétini témin edécék 22 oktyabr tékliflérinizin 4-dén 3-ü artıq reallaşıb. O vaxt bézilérinin müqaviméti ilé qarşılaşdıqdan sonra néticénin bu cur olacağını gözléyirsinizmi?

- Öncé deyim ki, müxalifétin inteqrasiyasının zéruriliyini vé güclénmésini yalnız bizim tékliflérimizlé bağlamaq düzgün olmazdı. Ötén müddétdé müxalifét partiyaları, ayrı-ayrı siyasétçilér buna bénzér tékliflér, ideyalar sésléndirmişdilér. Eyni zamanda bu, daha çox cémiyyétin istédiyi bir mésélé olduğundan onun kimin téklifi ilé gerçékléşmési barédé qéti fikir söylémék düzgün deyil. O ki qaldı tékliflérimdén dördüncüsüné, mén orada bildirmişdim: digér partiya vé siyasétçilér bunu istéyirlérsé - vahid namizédi müéyyénléşdirmék üçün demokratik vé édalétli bir üsuldan - ilkin seçkidén istifadé etméyé hazırıq. Bu istiqamétdé fikir mübadilési olsa da, hélélik qéti qérar yoxdur. Éslindé indiki mérhélédé belé bir qérarı gözlémék dé düzgün deyil. Çünki indiki mérhélédé ésas mésélé ölkédé azad vé édalétli seçkinin keçirilmésini témin etmékdir. Bizim ésas vézifémiz bundan ibarétdir vé bu hém dé bizim émékdaşlığımızın qayésini téşkil edir.

BİR DAHA VAHİD NAMİZÉD HAQQINDA

Müsavat başqanı vahid namizédlé bağlı suala müsahibénin sonunda, ötéri dé olsa, toxunduğundan tékrarçılığa yol vermémék üçün mövzunu davam etdirmék qérarına géldim.

- İsa béy, Siz dé belé bir fikir söylémisiniz ki, vahid namizéd problemi héll olunmasa belé, bunu facié kimi qébul etmék lazım deyil. Amma o da héqiqidir ki, H.Éliyev Konstitusiyaya sadé sés çoxluğu ilé bağlı maddé élavé edéndén sonra müxalifétin prezident seçkisiné hétta iki namizédlé qatılması da facié ilé sonuclana bilér.

- Mén bu fikirdé deyilém. Çünki, évvéla, reallığa qalsa, bu hakimiyyét çox az sés yığacaq. O, özü üçün én yaxşı halda ikinci tura keçé bilér. Seçki halallıqla keçirilsé, onlar heç buna da nail olmayacaqlar vé bundan sonra ikinci tur olacaqsa, orada hakimiyyét témsilçisi qalmayacaq, digér namizédlér daha şanslı olacaqlar. Bu baxımdan hélledici mésélé müxalifétin seçkidé neçé namizédlé iştirakı yox, seçkinin azad, édalétli vé demokratik keçirilmésiné nail olmaqdır. Demokratik seçki zamanı namizédlérdén heç biri birinci turda 50+1 faiz sés toplaya bilméyécéyi halda da (mén bunu istisna etmirém) ikinci tur olacaq. Artıq bu zaman elektorat son seçimini edécék. Seçki demokratik olmayacaqsa, orada müxalifét bir, yaxud beş namizédlé iştirak etmésinin ménası olmayacaq. Azad, édalétli vé demokratik seçkidé hakimiyyét beş namizédin sésini necé saxtalaşdırırsa, bir namizédin sésini dé eyni üsulla saxtalaşdıracaq. Ona göré dé ésas diqqét vahid namizédin müéyyénléşmésiné deyil, seçkinin azad vé édalétli keçirilmésiné yönéldilmélidir. Şéxsén mén belé düşünürém.

BİZ YENÉ BİR YERDÉ OLACAĞIQ

- İsa béy, bu gün  bézi müxalifétyönlü partiyalar “Onluq”dan formalaşan Müxalifétin Koordinasiya Mérkézindén (MKM) kénarda qalıb vé onların éksériyyéti sizin müttéfiqlériniz hesab olunur. Etiraf edék ki, bu gün “Onluq”dan kénarda qalanların sosial bazası orada témsil olunan bézi partiyaların sosial bazasından daha genişdir. Bu véziyyét Müsavat Partiyasının da témsil olunduğu Dekonqresdéki müttéfiqlér arasında ziddiyyét yarada bilérmi?

- Hér bir véziyyétin özündé müéyyén şértiliklér olur vé ideal néticéyé nail olmaq o qédér dé asan deyil. Tébii ki, évvéllér müxalifétin émékdaşlığının én uğurlu variantı barédé daha çox düşünürdük. Ancaq biz bu günün dikté etdiyi şértlér sırasından én yaxşı variantı gerçékléşdiririk. Bir méséléni dé unutmaq olmaz ki, bu gün bizim mübarizénin iki yönü var. Biri azad vé édalétli seçki keçirilmésini témin etmék üçün ölkédéki bütün siyasi qüvvéléri bir araya gétirmék, onların koordinasiyasına nail olmaq, ikincisi isé Demkonqresin özéyi olacaq seçki blokunu formalaşdırıb seçkidé iştirak etmékdir. Yéni MKM-dé témsil olunmayan partiyalara imkan yaranaacaq ki, seçki bloku formalaşanda öz mövqelérini müéyyénléşdirib hansı bloka daxil olmaları barédé son qérar versinlér.

Biz müttéfiqlérimizi heç vaxt ték qoymamışıq, daim bir yerdé olmuşuq. Vé hesab edirém ki, bu hélledici mérhélédé dé biz bir yerdé olacağıq.

- Narazılıqlar, ziddiyyétlér yaranmayacaq ki?

- Tébii ki, hansısa méqamda fikir müxtélifliyi, problemé yanaşma térzindé férqlér yarana bilér.

- İndi varmı?

- Birbaşa “heç bir problem yoxdur” desém, doğru olmaz. Müéyyén anlaşılmazlıqlar var. Elé bizim ésas vézifélérimizdén biri dé bu méséléléri héll etmékdén, anlaşılmazlıqları aradan qaldırmaqdan ibarétdir. Vé bu yöndé fikir mübadilési, mésléhétléşmélér gedir.

MÜSAVATLA AXCP-ni BİR-BİRİNdén AYIRMAQ MÜMKÜN DEYİL

- MKM-é alternativ yaradıldığı iddia edilén Azad Seçki Mérkéziné (ASM) daxil olan AXCP sédri Mirmahmud béy AXCP-Müsavat müttéfiqliyinin dayanaqlı olacağına işaré edérék deyib ki, bu iki partiya arasında münasibét hém dé iki lider arasındakı şéxsi münasibétlé ténzimlénir.

- Évvala, alternativ qurum kimi téqdim etdiyiniz mésélé hélé tam aydın deyil. Méné mélum olan budur ki, hémin mésélé ilé bağlı müéyyén fikir mübadilési aparılaraq tékliflér verilib. Yéni son qérar yoxdur. Hér halda toplantıda iştirak edén bézi partiya liderlérinin söylédiklériné göré, bu, bir ideyadır. Digér mésélé barésindé isé onu deyé bilérém ki, Müsavatla AXCP arasındakı bağlılıqlar, ilişkilér o qédér dérindir ki, bu partiyaları bir-birindén asanlıqla qoparmaq kimséyé müyéssér olan bir iş deyil. Vé bu bağlılığın, sémimi münasibétlérin önémli céhétlérindén biri dé tébii ki, hér iki partiya lideri arasında olan şéxsi münastbét, etimad vé etibardır.

TÉKLÉNÉNLÉR İTKİ VERÉCÉK

- İsa béy, Sizcé, müxalifétin mövcud émékdaşlığı - birliyi bu iqtidarı istefaya göndérécék güné qédér davam edé bilérmi? Bunun üçün téréflér né etmélidir?

- Ésas hédéfi unutmamalı, qarşıdakı seçkinin azad vé édalétli keçirilmésini témin etmék üçün émékdaşlığı sémimi şékildé davam etdirméli vé tédricén möhkém qarşılıqlı etimad mühiti formaşdırılmalıdır. Bu gün téléb olunan hélélik bunlardır vé göründüyü kimi, o qédér dé çétin mésélé deyil.

- Söylédiklériniz hélélik var. Problem kimi görünén bu émékdaşlığın rejimin istefasına qédér davam etdirilib-etdirilmémésidir.

- Davam etmésini istéyirik vé onun davam etmémési üçün hélélik elé bir sébéb yoxdur. Hesab edirém ki, kim sonadék getméyécéksé, öz nüfuzunu téhlüké altında qoymuş olacaq. Bu fikir hédé-qorxu kimi anlaşılmamalı, sadécé, gerçéklik kimi qébul edilmélidir. Cémiyyét hakimiyyétin déyişmésini vé bu istiqamétdé mübarizé aparanların birlikdé hérékét etmésini, émékdaşlığını istéyir. Cémiyyétdén gélén bu sosial sifarişi anlamayan, qébul etméyén, yaxud müxtélif béhanélérlé ondan boyun qaçıran qüvvélér, tébii ki, ictimai etimadda ciddi itkiléré méruz qalmaya bilméz.

- Seçki Mécéllésini demokratikléşdirmék istiqamétindé aparılan mübarizédé müxalifétin uğur qazanmaq şansı varmı?

- Şans var. Onu témin edécék amillérdén biri budur ki, éksér siyasi qüvvélér bu mésélédé eyni mövqedén çıxış edir. MKM Seçki Mécéllési layihési ilé bağlı ortaya çox konkret mövqe qoyub, konstruktiv tékliflér iréli sürüb. Bunlardan biri Seçki Mécéllési ilé bağlı iş aparmaq üçün hakimiyyétin vé müxalifétin paritet ésasında témsil olunduğu Razılaşma Komissiyasının yaradılmasıdır. Şansı témin edécék başqa bir amil beynélxalq téşkilatların bu méséléyé vé bizim téklifléré ciddi, hém dé diqqétlé yanaşmasıdır. Mélum olduğu kimi, Razılaşma Komissiyası ideyasını ATÉT-in hém Varşava, hém dé Bakı ofisi, eyni zamanda Avropa Şurasının müéyyén qurumları qébul edib déstékléyir. Bu da müéyyén inam yaradır ki, iréliliyişé nail olmaq mümkündür. Ancaq aydın mésélédir ki, hakimiyyét Seçki Mécéllési ilé bağlı bir çox güzéştléré getméyé hazır ola bilér, yalnız bir mésélédén - Seçki Komissiyalarından başqa. Çünki Seçki Komissiyalarının édalétlé formalaşdırılması seçkinin düzgün keçirilmésinin ésasını téşkil edir. Bu ménada H.Éliyev hakimiyyétinin édalétli seçki komissiyaları yaradılmasına razılıq vermésinin özü artıq édalétli seçkiyé razı olmağa yaxın, az qala bérabér bir şeydir. Ona göré dé hakimiyyétin bunu asanlıqla qébul edécéyini düşünmék sadélövhlük olardı. Amma biz bu istimqamétdé mübarizé aparmaq ézmindé vé fikrindéyik. Sonda ya bu mésélénin hélliné nail olacağıq, ya da hakimiyyétin néyé göré édalétli seçki komissiyaları téşkil etméyé razı olmadığını açıb ortaya qoyacağıq. Bu isé   hakimiyyétin öz-özünü ifşası vé uduzmaq téhlükésindén iréli gélén növbéti saxtakarlığı kimi cémiyyété vé beynélxalq qurumlara aydın olacaq. Bunun özü çox uğurlu bir mérhélé ola bilér.

SEÇKİNİ UDMAQ ÉZMİNDÉYİK

- Béy, MM-dé Seçki Mécéllési déyişdirilmédén qébul edilsé, müxalifét hansı addımları atmaq fikrindédir?

- Biz fikrimizi bildirmişik ki, seçkidé iştirak edérék onu udmaq ézmindéyik vé bunu edécéyik. Hakimiyyét düşünmésin vé ümid béslémésin ki, Seçki Mécéllésini qeyri-demokratik hazırlamaqla müxaliféti boykota sürükléyé, onu mübarizédén çékindiré bilér. Mübarizémizi davam etdirécéyik. Seçki Mécéllésini hansı héddédék demokratikléşdirmék mümkünsé, onu edécéyik. Seçkiqabağı siyasi mühiti azad, édalétli vé demokratik etméyé né qédér imkan varsa, o qédér mübarizémizi davam etdirécéyik. Vé éldé olunmuş şértlérlé seçkiyé gedécéyik.

İSA QÉMBÉR KOMANDASINda KİMLÉR OLACAQ?

- İsa béy, biz tez-tez “iqtidar komandası” ifadésini işlédirik vé onun üzvlérini tanıyırıq. Prezidentliyé iddialı, etiraf edék ki, hém dé şanslı İsa Qémbérin komandası haqqında danışmaq, onu tanımaq olarmı?

- Méné elé gélir ki, bu komanda kifayét qédér tanınır. Bu, ilk növbédé Müsavat Partiyasının réhbérliyindé vé seçkili orqanlarında témsil olunan onlarca déyérli şéxslérdir ki, cémiyyét onların éksériyyétini çox yaxşı tanıyır. Bu, Demokratik Konqresdé témsil olunan qüvvélérdir ki, onlar da kifayét qédér tanınır. Bu, Müsavatla müttéfiqlik ézmindé olan vé bizim dé müttéfiq kimi yanaşdığımız müéyyén siyasi qüvvélérdir. Bu, Müsavat vé onun müttéfiqlériné réğbét bésléyén geniş bir ziyalı vé mütéxéssis tébéqésidir. Eyni zamanda hakimiyyété géldiyimiz andan digér partiyalardakı mütéxéssisléré, millété téménnasız xidméti özü üçün vicdan borcu hesab edén déyérli insanlara qapımız açıq olacaq. Biz onları da dövlét idaréçiliyiné célb etmék fikrindéyik. Tébii ki, belé insanlar üçün seçim millétin vé onların özlérinin istéyiné uyğun olacaq. Yéni işlémék istésélér, biz téréfdén problem olmayacaq. Vé hétta indi hakimiyyétdé témsil olunanların müéyyén bir hissésini çalışdığı sahédé saxlamaq fikrimiz var. Çünki indiki hakimiyyétdé dé bacarıqlı, düzgün vé vicdanla işlémék istéyén adamlar var. Sadécé, H.Éliyev rejimi müéyyén méneélér tétbiq etméklé onlara istedad vé bacarığını üzé çıxarmağa vé gerçékléşdirméyé imkan vermir, halbuki hér bir véténdaşın potensialının aşkarlanmasına, cémiyyétin, xalqın ciddi ehtiyacı var. Digér téréfdén isé, bu adamları da korrupsiyaya bulaşdırıb hamını bir-biriné bağlamağa céhd göstérir. Guya hamı bunlar kimi korrupsionerdir. Biz bu prosesléri diqqétlé izléyirik, hér bir véziféli şéxsin davranışını, özünü necé aparmasını nézarétdé saxlayırıq. Hesab edirém ki, onların da kifayét qédér éhémiyyétli hissési bizimlé bir yeré ola bilécék.

Bu mövzudan söz düşmüşkén bir méséléyé dé toxunmaq istérdim. Bu günlérdé mélumat aldıq ki, hakimiyyét yeni bir térkib formalaşdırır. Bu mélumat “Yeni Müsavat” qézetiné daxil olaraq orada dérc edilib. Bundan sonra, görünür, elé hakimiyyétin tapşırığına ésasén, bézi qézetlérdé Müsavatın kölgé kabineti haqqında müxtélif variantlar dérc olunmağa başladı. Évvéllér dé belé mélumatlar dérc edilérdi. Son vaxtlar isé méné mélumat çatıb ki, qézetlérdé hélé çıxmamış yeni bir variant da hazırlanıb vé “bu, İsa Qémbérin komandasıdır” adı ilé ictimaiyyét arasında yayılır. Méqséd isé bizim komandanı kiçiltmék, onun éhaté dairésini daraltmaq, bu yolla müttéfiqlérimizin arasına şübhé toxumu sépmékdir. Éslindé belé bir kölgé kabineti mövcud deyil vé onun éhaté dairési téqdim olunan kimi yox, daha geniş olacaq.

- Béy, o siyahıda çoxluğun ikrahla baxdığı hakimiyyét témsilçisi dé var?

- Deyésén, müxtélif siyahılar hazırlayıb ünvanlı işléméyé çalışırlar. Yéni, tutaq ki, hérékatçılarla söhbétdé onlara sübut etméyé çalışırlar ki, İsa Qémbérin komandaya célb edécéyi adamların hamısı indi hakimiyyétdé olan vé Müsavata, Demkonqresé déxli olmayan insanlardır. Yaxud éksiné. Bir növ uşaq oyunu tésiri bağışlayan bir işlé méşğuldurlar. Fürsétdén istifadé edib bir daha vurğulayıram ki, bizdé heç bir kölgé kabineti mövcud deyil. Bu proses açıq, şéffaf şékildé aparılacaq, cémiyyétimizin layiqli övladlarının hamısının orada iştirak etmék imkanı olacaq.

SÖHBÉT MİLLÉTİN TALEYİNDÉN GEDİR

- İsa béy, qédém qoyduğumuz il hém dé seçim ili olduğundan çétin keçécék. Bu baxımdan xalqımıza yeni il arzularınız, sözünüz...

- Bu il héqiqétén dé çétin il olacaq. Vé ona tééssüf edirém ki, seçki ilin évvélindé yox, sonundadır. Çünki mén défélérlé demişém ki, H.Éliyevin hakimiyyétdé olduğu hér bir il, ay, hétta gün itirilmiş illér, aylar kimi bu millétin kisésindén gedir vé xalqa vurulan böyük zérbédir. Bunu artıq millétin éksér hissési dérk edir ki, H.Éliyev hakimiyyétdé qaldıqca ölkénin heç bir köklü problemi héll olunmur. Bu baxımdan mén istérdim ki, seçki ilin évvélindé olsun. Biz seçkidé qélébé qazanandan sonra xalqın vé dövlétin çoxsaylı problemléri hissé-hissé çözülécék. Bu çétin sınaq ilindé hér bir véténdaşımıza qüvvét arzulayıram ki, hém dolanışığı ilé bağlı üzléşdiyi çétinlikléré siné gérsin, hém dé ortaya féal véténdaş mövqeyi qoymağa gücü çatsın. Çünki söhbét bir adamın prezident olmasından, yaxud bir vé bir neçé partiyanın hakimiyyét başına gélmésindén getmir. Söhbét millétimizin, ayrı-ayrılıqda hér bir véténdaşın problemlérinin hélliné başlamaqdan gedir. Buna nail olmaq üçün isé hér bir véténdaşdan, bütövlükdé xalqdan qéti mövqe, féallıq téléb olunur.

İnanıram ki, xalqımız Azérbaycan üçün héddén artıq önémli olan 2003-cü seçki ilindé bu keyfiyyétlérini bir daha nümayiş etdirécék vé biz birgé séylé, halal seçki yolu ilé hakimiyyéti déyişib problemlérin hélliné başlayacağıq.

Söhbétléşdi:
Rövşén KÉBİRLİ

"Müxalifét" qézeti, 05.01.2003