"Azérbaycan qeyri-standart çıxış yollarını axtarmalıdır"

(Müsavat Partiyasının başqanı, millét vékili İsa Qémbérlé söhbéti  émékdaşımız Rasim Mirzé aparıb)

İsa Qémbérin fikrincé, işlér bu cür getsé, Azérbaycanı elé déhşétlér gözléyir ki, bugünécén gördüklérimiz hémin hadisélérlé müqayisédé az qala "toy-bayram" kimi görünécékdir...

O, bu müsahibédé, hémçinin, réhmétlik Molla Nésréddindén bir misal da gétirir vé bununla da, bizé elé gélir ki, yeni iqtidarın öz séhvlériné göré köhné  iqtidarı mütémadi olaraq günahlandırması mésélésiné nöqté qoymuş oldu...

Rasim Mirzé: Erménilérin hücumları heç néyé baxmayaraq davam edir. Sizcé, bu yaxın vaxtlarda néyé gétirib çıxaracaqdır: yeni torpaqların işğalına, başqa dövlétlérin işé qarışmasına, yaxud daha néléré?

İsa Qémbér: Évvéla, diqqét yetirmék lazımdır ki, erménilér néyin hesabına belé asanlıqla işğal zonasını genişléndirirlér. Bunun sébébléri, méné elé gélir ki, göz qabağındadır. Azérbaycan réhbérliyinin son 5 ayda yeritdiyi siyasét néticésindé xalqda da, orduda da ruh düşkünlüyü, ordunun az-çox döyüş qabiliyyétli hissésinin dağıdılması vé s. amillér aqressiyaya qarşı müqaviméti, demék olar ki, sıfıra endirmişdir, necé deyérlér, texniki céhétdén erménilérin irélilémésiné mane olacaq elé bir maneé yoxdur.

İkinci, yené dé son 5 ayda héyata keçirilén xarici siyasét néticésindé hém Rusiya, hém Qérb gözlémé mövqeyi tutub yeni işğallara qarşı heç bir real addım atmır, hétta etiraz sésini belé qaldırmır. Tébii ki, Erménistan bu yaranmış véziyyétdén maksimum istifadé edir vé işğal zonasını mümkün qédér genişléndirir.

Bütün bunların néticési isé müxtélif ola bilér: égér bugünkü hakimiyyét metodları, idaréetmé üsulu, xarici siyasét kursu bu şékildé davam etdirilérsé, işğal zonası qat-qat genişléné bilér. Vé ésliné qlasa, éksériyyéti, elé ménim özümü dé én çox qorxudan budur. Bu saat dediyimiz sébébléré göré erméni hücumlarının qarşısını alan heç bir faktor yoxdur: né daxili, né xarici, né hérbi, né dé siyasi diplomatik céhétdén.

Ancaq bu işğalların genişlénmési özü-özlüyündé hansısa bir déyişikliyé gétirib çıxarmayacaq; yalnız réhbérliyin, indiki hakimiyyétin méqsédyönlü féaliyyéti néticésindé véziyyétdé né isé déyişilé bilér. Éks téqdirdé, yaxın vaxtlarda bu işğalı heç cüré dayandırmaq mümkün deyil.

R.M.: Başqa dövlétlérin konflikté müdaxilési, qarışması necé, ola bilérmi?

İ.Q.: Hansı dövlétlérin?

R.M.: Misal üçün, mélum qonşu dövlétlérin.

İ.Q.: Rusiya mövqeyini artıq bildirib ki, hansı şértlér daxilindé Azérbaycanla Erménistan arasındakı konfliktin özünéméxsus üsullarla aradan qaldırılmasına téréfdardır. İran réhbérliyi Bakıda oldu vé bildirdi ki, humanitar yardım, qaçqınlara kömék sahésindé hér cür yardım göstérméyé hazırdır - vé buna göré dé, élbétté, çox sağ olsunlar - ancaq bununla belé, aydın oldu ki, méséléyé qarışmaq fikrindé deyil. Türkiyénin dé indiki şéraitdé méséléyé qarışacağını gözlémék sadélövhlük olardı. Qérb dé hém ATÉM-in son téklifléri nümunésindé, hém dé BMT-nin son qétnamésinin nümunésindé méséléyé münasibétini bildirib. Yéni Azérbaycan téréfi özü ya Rusiyanı, ya Qérbi ciddi şékildé maraqlandırmasa, onların hansısa iréli sürdüyü şértléri qébul etmésé, heç bir dövlét bu méséléyé qarışmayacaqdır.

R.M.: İsa béy, bügünkü véziyyétimizi öz ağırlığına göré çıxılmaz hesab etmék olarmı?

İ.Q.: Véziyyét, doğrudan da, héddindén artıq mürékkéb vé çétindir. Vé tééssüflé bunu da deméliyém ki, véziyyétin daha da ağırlaşmasa ehtimalı véziyyétin sabitléşmési ehtimalından qat-qat çoxdur. Azérbaycandakı bugüknü véziyyétin téhlili onu göstérir ki, Azérbaycanı elé déhşétlér gözléyir ki, bugünécén gördüklérimiz hémin hadisélérlé müqayisédé "toy-bayram" kimi görünécékdir.

Çıxış yolu tapmaq isé o qédér dé asan deyil. Ancaq mélumdur ki, çıxış yolları olmayan véziyyétlér yoxdur. Şübhésiz, bizim dé çıxış yolumuz var. Sadécé olaraq, véziyyét özü qeyri-standart olduğu üçün hémin çıxış yolları da qeyri-standartdır.

Ancaq tééssüf ki, néinki Azérbaycanın indiki réhbérliyi real çıxış yollarına müraciét etmék iqtidarında deyil, cémiyyét özü dé hémin qeyri-standart adamlara ménévi-psixoloji céhétdén hazır deyildir.

R.M.: Bés siz hémin qeyri-standart hesab etdiyiniz çıxış yollarını métbuatda açıqlamaq istérdinizmi?

İ.Q.: Hélélik yox. Ancaq, görünür, hadisélér bu cür davam elésé, biz véziyyétdén qeyri-standart çıxış yolları haqqında öz fikirlérimizi Azérbaycan ictimaiyyétinin, respublikanın bütün real siyasi qüvvélériné çatdıracayıq. 

R.M.: Çoxlarının gözlédiyinin éksiné olaraq, indiki iqtidar ictimai réydéki mövqeyini sürétlé itirmékdédir. Xalq arasında yaranan "S.Hüseynov mifi"nin ömrü cémisi bir neçé héfté oldusa, guya hér şeyé qadir "H.Éliyev mifi"nin dağılması üçün isé bir neçé ay gérék oldu. Sizcé, şéxsiyyétléré olan mifik inamın belé tezliklé itmési yaxşıdır, yoxsa pis? Hansı ménada yaxşıdır, hansı ménada pis?

İ.Q.: O ménada pisdir ki, évvéla, bizdé yaranan bu miflérin héqiqét olmasını, yéqin ki, hér birimiz ürékdén arzulayardıq. Yéni istérdik ki, Azérbaycanda çox güclü, müdrik réhbérlér olsun, çox césur vé ağıllı sérkérdélér meydana çıxsın. Tébii ki, bu arzuların reallaşmaması özü pisdir. Bu miflérin héqiqété çevrilmémésinin ikinci pis téréfi odur ki, éhalidé, xalqda ruh düşkünlüyü doğurur, ümidsizlik yaradır. Ona göré inamsızlıq yaranır ki, éhali belé qénaété gélir ki, deméli, xilasımız, nicatımız üçün heç bir şey etmék mümkün deyil.

Ancaq yaxşı téréfi isé ondan ibarétdir ki, cémiyyét razılaşmağa başlayır ki, éslindé möcüzélér mümkün deyil; möcüzélér olmur real siyasétdé. Xalqın köklü problemlérinin héllini bir adamın, üç adamın... adı ilé bağlamaq sadécé sadélövhlükdür. Bu, kütlé şüurudur vé biz bundan él çékméliyik. Anlamalıyıq ki, xalq etimad göstérdiyi müéyyén hakimiyyéti formalaşdırmalıdır vé Azérbaycanın real problemlérini héll etmék üçün imkan vermélidir. Ancaq, tékcé imkan verméklé kifayétlénméyib, héré öz öhdésiné düşén véziféni vicdanla, namusla, lazımi séviyyédé vé keyfiyyétdé yeriné yetirmélidir; yéni sadécé mexaniki birléşmék şüarı ilé bu iş héyata keçé bilméz.

R.M.: Hazırkı iqtidar hakimiyyétdé olduğu müddétdé (bu isé AXC-nin hakimiyyétdé olduğumüddétin yarısını téşkil edir) bütün uğursuzluqlarını özündén évvélki iqtidarın féaliyyéti ilé bağlayır. Yéni ésliné qalanda, indiki réhbérlik beş aylıq hakimiyyéti dövründé AXC-nin qarasına danışmaqdan başqa bir iş (égér danışmağı "iş" adlandırmaq mümkünsé?!) görméyib; faktiki olaraq heç bir sahédé azacıq da olsa, iréliléyiş nézéré çarpmır, éksiné, bütün istiqamétlérdé véziyyétin katastrofik şékildé pisléşmési göz önündédir. Lakin bununla belé iqtidar öz séhv siyasétini etirafdan vaz keçérék, yené dé hér şeyi, hétta cébhédéki son acınacaqlı méğlubiyyétléri dé AXC-nin, demokratik qüvvélérin "ayağına yazmaqda" davam edir. Sizcé, bu, nédén iréli gélir vé néyé xidmét edir?

İ.Q.: Évvéla, bu céhdlér artıq keçibdir. Artıq son uğursuzluqların keçmiş iqtidarın féaliyyéti ilé bağlamaq téşébbüsléri ictimai réy téréfindén néinki qébul olunmur, hétta ikrah vé narazılıq doğurur.

Bilirsiniz, Molla Nésréddinin méşhur bir létifési var, bu méqamda tamam yeriné düşür. Qısa mézmunu belédir: Molla arvadına deyir ki, ay arvad, sén bu buzovu né téhér bağlamısan; séndén sonra beş défé mén bağlamışam, yené dé açılıb?

Hémin misalı mén indiki réhbérliyin bizé qarşı ittihamlarına aid edirém. Bunu bir défé demék olardı, iki défé, üç défé... Bés né vaxta qédér yeni iqtidarın séhvlériné vé uğursuzluqlarına köhné iqtidar cavabdeh sayılacaqdır?! Hémin méntiqlé biz dé birillik hakimiyyét dövründé eléyé bilmédiklérimizin günahını évvélki 70 illik dövrün vé bizdén évvél hakimiyyétdé olmuş bütün qüvvélérin üstüné ata bilérdik; halbuki biz bunu elémédik.

İndiki réhbérlik dé öz séhvlérini onun-bunun üstüné atmaq üçün uğursuz céhdlér göstérmékdénsé, real mésélélérin hélli ilé méşğul olsaydı, daha yaxşı olardı.

O ki qaldı ictimai réyé, götürsünlér bizim hakimiyyétdé olduğumuz ilk beş ayı vé indiki hakimiyyétin mövcud olduğu beş ayı; müqayisé elésinlér - bütün sahélérdé: istér hérbi, istér siyasi, istérsé dé iqtisadi sahédé. Müqayisé elésinlér vé özléri néticé çıxarsınlar. Véssalam. Mén özümüzün müdafiési naminé bundan artıq heç né élavé etméyé ehtiyac duymuram. Çünki tékrar edirém, hér şey artıq göz qabağındadır.

R.M.: Elédir. Mén ümid eléyirém ki, oxucularımız da özléri néticé çıxartmağı vé bunların üzérindé düşünméyi bacararlar. Maraqlı söhbét üçün onların adından Sizé téşékkürümüzü bildiririk.

"Yeni Müsavat" qézeti, 6 noyabr 1993-cü il, N 43102