İsa Qémbérov: "Müsavat Azérbaycanda hansısa siyasi liderin, şéxsiyyétin nüfuzu étrafında yaranmayan yegané partiyadır"

(25 oktyabr, AXC Ali Méclisinin sessiyasında İ.Qémbérov çıxış etdi)

Hörmétli xanımlar vé béylér. Mén défélérlé AXC Ali Méclisinin tribunasıdan çıxış etmişém. Néyi düşünmüşém, né cür başa düşmüşémsé, o cür dé danışmışam. Ola bilér ki, nédésé séhv etmişém, lakin düşünmédiyimi, yalan saydığımı demémişém. Dediklérimi hémişé düşünüb demişém. Égér bu gün Xalq Cébhésinin Ali Méclisindé Azérbaycan xalqının yetirdiyi bu qédér siyasi liderlér, Azérbaycan strukturlarında hélledici mövqelér tutan şéxslér iştirak eléyirlérsé, bu gün burada söylénén narahatçılıqları mén kifayét qédér dérk eléyé bilmirém. Digér téréfdén, mésélélér bu dérécédé ciddi, sémim şékildé müzakiré olunursa, én müxtélif fikirlér söylénilirsé, bézén bir-biriné zidd olsa da mén onların sémimiliyiné inanıram. Çünki bunlar ürékdén gélén, véziyyétin narahatlığının yaratdığı düşüncélér, fikirlérdir. Ancaq méné elé gélir ki, yaranmış véziyyétdé ésas sébébléri bir kénara qoyub né isé başqa sébéblér axtarmağa başlayırıq. Burda vézifélérdén, partiyalardan danışıldı. Méné elé gélir ki, hélledici mésélélér bunlar deyil. Biz Xalq Cébhésinin, xalq hérékatının dalğasında hakimiyyété gélmişik. Ménim vézifédé olan bütün qardaşlarım da bunu tésdiq edérlér ki, bizimçün bu vézifé én yaxını 99 dérécéli mésélédir. Ébülféz béyin bir işarési ilé şéxsén mén tutduğum vézifédén istefa verméyé, kénarlaşmağa hazıram. Elécé dé AXC Ali Méclisi qérar verérsé, mén vé inanıram ki, ménim  vézifédé olan qardaşlarım da buna hémişé hazırdır. Buna sizin heç bir şübhéniz olmamalıdır. Burda çox héyécanla partiyalaşma mésélésindén danışıldı. Yené dé mén bunu bu dérécédé faciéli şékildé hiss elémirém. Dedilér ki, Xalq Cébhési hélélik yaşamalıdır. Başa düşé bilmirém niyé Xalq Cébhési hélélik yaşamalıdır! Né olub ki? Né déyişib? AXC Azérbaycanda ictimai-siyasi fikri, siyasi mübarizéni aparan hérékatın öndé gedén yönéldici qüvvésidir vé bir az köhné sözlé danışsaq, téşkilatçısıdır. AXC féaliyyété meydanlardan başladı, sonra téşkilatlandı, dayaq déstélérini qurdu vé müéyyén dérécédé eyni cinsli kütlédén ibarét bir téşkilat yarandı. Tébii ki, Xalq Cébhési yaranarkén téşkilatın daxilindé müxtélif mövqe tutan qüvvélér vé ideoloji férqlér var idi. Bunlar da sözsüz ki, inkişaf etméliydi, partiyalaşma prosesindé labüd idi. Ancaq partiyalaşma prosesini bu cür faciéli şékildé qiymétléndirméyi, qorxmağı, çékinméyi mén başa düşé bilmirém. Vaqif béy dedi ki, İsa Qémbérov bildirib ki, seçkilérdé biz mütléq AXC ilé koalisiyaya girécéyik. Ménim ixtiyarım yoxdur ki, hökmlér verim, biz koalisiyaya gedécéyik. Égér Müsavatın Bérpa Mérkézinin réhbérlérindén biri kimi mén o sözü demişémsé öz arzumu bildirmişém. Biz istéyirik ki, héi ideoloji, hém dé siyasi-téşkilati sahédé AXC ilé Müsavatın siyaséti birlikdé qurulsun. Bunu sözsüz ki, AXC héll eléyécék, Müsavat héll eléyécék. Ayrı-ayrı adamlar bunu héll eléyé bilmézlér vé burada partiyalaşma prosesini hakimiyyét uğrunda mübarizé kimi qiymétléndirmék méné elé gélir ki, séhvdir. Siz bir şeyi nézérdén qaçırırsınız. A.Mütéllibov hakimiyyétdé olanda biz onun bir prezident kimi istefasını müxtélif formada téléb elésék dé, ésas ümidimiz, ésas strateji xéttimiz ondan ibarét idi ki, Ali Sovetin buraxılmasına, seçkilérin keçirilmésiné vé seçkilérdé qalib gélén siyasi qüvvénin hökuméti téşkil elémésiné nail olaq. O dövrdén qalan ideya indi dé méné elé gélir ki, véziyyéti düzgün qiymétléndirmékdé bizé mane olur. Bu gün açıq deyé bilérik ki, hakimiyyétdé olan bir qüvvé kimi biz çalışacağıq ki, parlament seçkiléri Azérbaycanda hakimiyyétin ünvanını déyişdirmésin. Biz Azérbaycanda prezident hakimiyyétinin güclénmésiné, bérqérar olmasına çalışmalıyıq. Prezident 5 illiyé seçilib vé heç kim ona qarşı çıxa bilméz. Biz néyé göré işimizi o cür qurmalıyıq ki, parlament seçkilérindé hansı partiya qalib gélsé, o hélledici bir qüvvéyé çevrilmélidir. Ola bilér ki, çoxpartiyalı seçki keçirilsin, ola bilér ki, hansısa partiya bloku parlamentdé çoxluq éldé elésin. Bizim fikrimiz yoxdur ki, hémin parlamenté hökumét qurmaq sélahiyyéti verék. Azérbaycanın yeni Konstitusiyası hazırlanır vé hémin Konstitusiyada hélledici ideya, hélledici istiqamét Azérbaycanda prezident hakimiyyéti ésas olan bir dövlét qurmaqdır. Azérbaycanın müstéqillik haqqında Konstitusiya aktı 29 dekabr 1991-ci ildé xalq téréfindén referendumda tésdiq olundu. Hémin aktda prezident hakimiyyéti hélledici hakimiyyét kimi qiymétléndirilir. Ona göré dé hakimiyyét mésélésini parlament seçkiléri ilé hélledici şékildé bağlamaq vé buna göré dé partiyalaşma prosesiné bu dérécédé diqqét yetirmék, ménim fikrimcé, séhvdir. Elé başa düşméyin ki, bununla mén Müsavat partiyasına olan ténqidléri bir qédér zéiflétmék, istiqamétini déyişdirmék istéyirém. Mén burada müsavatçı kimi deyil, hém dé AXC-nin üzvü kimi çıxış edirém. Müsavat bu gün bérpa olunan bir qurumdur, siyasi féaliyyété başlamayıb vé quruculuq dövrünü yaşayır. Heç bir siyasi oyunda iştirak elémir vé iştirak etmék fikri dé yoxdur. Eyni zamanda onu da deyim ki, heç bir téşkilatdan da, heç bir şéxsin dé nüfuzundan istifadé etmék fikri dé yoxdur. Son vaxtlar müxtélif béyanatlar, çıxışlar eşidirém ki, bunları sözün doğrusu, gözlémézdim. AXC İK béyanat verir ki, bézi partiyalar AXC-nin nüfuzundan istifadé eléyirlér. Évvéla, Müsavatı yaradanların çoxu AXC-ni yaradanlardan olublar. Müsavat Azérbaycanda hansısa siyasi liderin, şéxsiyyétin nüfuzu étrafında yaranmayan yegané partiyadır. Müsavatın heç bir şéxsiyyétin nüfuzuna ehtiyacı da yoxdur. Ayrı-ayrı şéxslérin Müsavata münasibéti Müsavatı yox, hémin şéxsléri şéréfléndiré bilér. Mén özümü dé, hamımızı da nézérdé tuturam. Müsavat Azérbaycan xalqının partiyasıdır vé bu gün yaranan cüllüt partiyalardan deyil. Partiyalardan söhbét gedirsé, mén yené dé AXC Ali Méclisiné téklif edirém bir qédér ciddi düşünüb-daşınaq. Égér doğrudan da biz hesab eléyirik ki, hazırkı partiyalaşma prosesi Azérbaycanın, Azérbaycan xalqının ménafeyiné ziddir, bu ola bilér. Yéni bütövlükdé ola bilméz. Bugünkü an üçün, yaşadığımız dövr üçün çox yerindé ola bilér. Yéni bütövlükdé ola bilméz. Bugünkü an üçün, yaşadığımız dövr üçün çox yerindé ola bilér. Bélké, doğrudan da, bü gün Azérbaycanda bütün siyasi partiyaların féaliyyétini dondurmaq, qézetlérin nizamsız réqsiné son qoymaq, Azérbaycanda fövqéladé véziyyét, hérbi véziyyét elan edib, démir intizam yaratmaq lazımdır? Égér ümumi fikir bundan ibarét olacaqsa, AXC Ali Méclisinin réyi kimi bunu dövlét réhbérlériné çatdıraq. Seçmék lazımdır, ya onu qébul etméliyik, ya da ki, néyi deyirik onu da etméliyik. O ki qaldı AXC-nin partiyalara münasibétiné, méné elé gélir ki, bunu dramatikléşdirmédén héll etmék variantları mümkündür. Sözsüz ki, ilk növbédé bunu AXC héll etmélidir. AXC yarananda Azérbaycanda ciddi bir siyasi partiya,  siyasi téşkilat yox idi, bunu hamımız bilirik. Ona göré dé hamımız bir yerdéyik. Égér o dövrdé siyasi téşkilatlar mövcud olsaydı, yéqin ki, onlar birléşécékdilér vé AXC-ni klassik formada yaradacaqdılar. Müsavat onda da ittiham olundu ki, AXC-nin strukturlarından istifadé edib öz partiyasını yaradıb. Mén konkret faktlar gétiré bilérém ki, müéyyén rayonlarda qétiyyén cébhéyé déxli olmayan adamlardan ibarét Müsavatın qurumları yaranır. Cébhéçilér gélib deyirlér ki, sizin né ixtiyarınız var ki, cébhénin iştirakı olmadan Müsavat partiyası yaradırsınız. Biz hérékatda olmuşuq, onlar olmayıblar, gérék bu partiyanı biz yaradaq. Méséléni bu cür héll elémék lazım deyil, sadécé olaraq, héll elémék lazımdır. Bunu ilk növbédé AXC héll elémélidir. Élbétté, cébhénin isténilén qérarı qébul etméyé ixtiyarı vvr vé égér cébhé qérar qébul eléméyécéksé, AXC-nin nizamnamési évvélki formada qalır, burada hém kollektiv üzvlér, hém dé férdi üzvlér qalır, onda artıq siz bu ixtiyarı partiyalara vermiş olacaqsınız ki, partiyalar héll elésin; kollektiv üzv kimi AXC daxilindé olacaqlar, ya olmayacaqlar. Yéni 1-ci gediş AXC-nin olmalıdır. Sonrakı gediş bundan asılı olacaq. 2 ildir bu proses davam eléyir, bunu slnsuzluğa qédér uzatmaq olmaz...

Bayaq burda deyildi ki, qoy Müsavat da E.Mémmédov, N.Pénahov kimi ayrılıb mübarizé aparsın. Kimé qarşı mübarizé aparaq? AXC-yé qarşı, yoxsa É.Elçibéyé qarşı? Biz o mübarizéni aparmaq fikrindé deyilik vé aparmayacağıq. O ki qaldı yaranmış véziyyétin ésas sébébiné, méné elé gélir ki, ésas sébéb partiyalaşma deyil. Ésas sébéb ondadır ki, indiki cémiyyétdé AXC özünü né hakimiyyétdé, né dé müxalifétdé hiss eléyé bilmir. May hadisélériné qédér AXC-nin tébliğatının ésas istiqamétléri, arqumentléri mélum idi vé bilirdik ki, xalqa né deyirik. Égér AXC hakimiyyétdé olan qüvvélérin addamlarının méntiqin axıra qédér bilsé bilsé, onları camaata izah elémék böyük işdir. Égér AXC hakimiyyétdé olan qüvvélérinin çétinliklérinin sébébini bilsé, xalqa izah etmék asanlaşar. Bu mexanizmléri tapmaq lazımdır. Hélélik bu keçid dövrü müddétindé AXC-nin cémiyyétdéki yerini tapmaq lazımdır. Méné elé gélir ki, bu o qédér dé çétin deyil. AXC etiraf etmélidir ki, Azérbaycanda siyasi hakimiyyét AXC-dédir. Hémin siyasi hakimiyyétdé olan şéxsléri AXC özünün öndé gedén nümayéndéléri hesab edirsé, onların arxasında durmalıdır. Onun mexanizmléri tapıldıqdan sonra méné elé gélir ki, çétinliklér azalar vé mésélélér yoluna düşé bilér.

"Yeni Müsavat" qézeti, 29 oktyabr 1992-ci il, N 32 (50)