Layihé

ÉRZAQ TÉHLÜKÉSİZLİYİ KONSEPSİYASI

Bu konsepsiya ölkédé érzaq téhlükésizliyini témin etmék méqsédilé érzaq téminatı sahésindé problemlérin aradan qaldırılmasını, érzaq téhlükésizliyinin kémiyyét, keyfiyyét, iqtisadi vé sosial aspektlérini, érzaq téhlükésizliyi siyasétini, bu sahédé hüquqi-normativ vé téşkilati tédbirlér proqramının ésaslarını müéyyén edir.

1. KONSEPSİYANIN MÉQSÉDİ

Érzaq téhlükésizliyi Konsepsiyasının ésas méqsédi ölkénin érzaq müstéqilliyiné nail olmaq, éhalinin bütün kateqoriyalarının stabil surétdé keyfiyyétli érzaq méhsulları éldé etmélériné şérait yaratmaqdan vé fövqéladé hallar üçün érzaq téminatını téşkil etmékdén ibarétdir.

2. PROBLEMLÉR

Respublikamızda héyata keçirilén islahatların ésas méqsédlérindén biri ölkénin érzaq müstéqilliyiné nail olunması vé éhalinin érzaq téhlükésizliyinin témin edilmési olsa da, indiki dövrdé bu sahédé ciddi téhlükélér yaranmışdır.

Belé ki, islahatların elmi ésaslandırılmış qaydada vé sosial bérabérliyin témin olunması şéraitindé aparılmaması, mövcud bank, maliyyé-kredit, vergi, qiymét siyaséti  néticésindé aqrar istehsal infrastrukturları tamamilé dağıdılmış, yeniléri isé yaradılmamışdır. Daxili érzaq istehlakı bazarı rejimé (klana) xidmét edén bir qrupun vasitéçiliyi ilé vé ménafeyi naminé xarici istehsalçıların inhisarına verilmişdir.

Xarici ticarét (ixrac-idxal) siyasétinin méqsédyönlü aparılmaması, bu sahédéki total korrupsiya vé rüşvétxorluq ölkéyé mütéşékkil qaçaqmalçılıq şéraitindé, mövcud standartlara uyğun olmayan, ménşéyi namélum, insan orqanizmi üçün zérérli vé téhlükéli küllü miqdarda érzaq méhsullarının gétirilmésiné şérait yaratmışdır.

Makroiqtisadi siyasétin düzgün aparılmaması  vé xroniki pul qıtlığı néticésindé işsizliyé vé yoxsulluğa düçar olmuş éhali minimal bioloji normalar séviyyésindé belé érzaq éldé etmék imkanlarından méhrum edilmişdir.

Ölké érzaq müstéqilliyi baxımından ciddi téhlüké qarşısında qalmışdır.

Elé bir véziyyét formalaşmışdır ki, hér hansı fövqéladé sébébdén ölkéyé kénardan érzaq méhsullarının gétirilmési problemi yaranarsa, érzaq qıtlığının baş vermési sosial-iqtisadi félakété gétirib çıxara bilér.

Bütün bunlar "Érzaq téhlükésizliyi Konsepsiyası"nın  hazırlanması vé héyata keçirilmésini zéruri edir.

3. ÉRZAQ TÉHLÜKÉSİZLİYİNİN ÉSAS ASPEKTLÉRİ

Érzaq téhlükésizliyi sahésindé aparılan siyasét bir-biri ilé sıx élaqéli olan aşağıdakı  aspektlérlé séciyyélénir:

1. Kémiyyét aspektléri;

2. Keyfiyyét aspektléri;

3. İqtisadi vé sosial aspektlér.

3.1. KÉMİYYÉT ASPEKTLÉRİ

Kémiyyét aspektléri ölké éhalisinin bütün kateqoriyalarının bioloji normalar séviyyésindé érzaq méhsulları ilé témin edilmésini vé fövqéladé hallar üçün kifayét edécék miqdarda érzaq ehtiyatının mövcudluğunu nézérdé tutur.

Kémiyyét aspektléri ilé élaqédar aparılan siyasét aşağıdakı istiqamétlérdé héyata keçirilir:

• Prioritet sahélér üzré islahatların elmi ésalandırılmış vé sosial édalétlilik şéraitindé héyata keçirilmési;

• Érzaq méhsulları istehsalının stimullaşdırılması;

• Xarici ticarétin ténzimlénmésiné daxili bazarın tarif vé qeyri-tarif ténzimlénmési mexanizmlérinin tétbiqi.

• Dövlét ehtiyat érzaq fondunun yaradılması.

3.2. KEYFİYYÉT ASPEKTLÉRİ

Keyfiyyét aspektléri érzaq méhsullarının sanitar-gigiyena, ekoloji, tibbi-bioloji normalara uyğunluğunu vé müvafiq standartlara uyğunluq séviyyésini xarakterizé etméklé yanaşı, istifadésinin insan orqanizminé téhlükéli vé zérérli tésiri ehtimalı (risqi) ilé séciyyélénir.

Keyfiyyét aspektléri ilé élaqédar aparılan siyasét aşağıdakı istiqamétlérdé  héyata keçirilir:

• Érzaq méhsullarının istehsalı, emalı, qablaşdırılması, daşınması vé satışı sahésindé mövcud normalarının beynélxalq standartlara uyğunlaşdırılması vé optimallaşdırılması;

• İdxal edilén vé ölkédé istehsal edilé bilén érzaq méhsullarına Ümumdünya Ticarét Téşkilatı  téréfindén qébul edilmiş müvafiq méhdudiyyétlérin tétbiqi;

• Profilaktiki tédbirlérin héyata keçirilmési (baytar-fitosanitar, sanitar-epidemioloji, ekoloji vé s.);

3.3. İQTİSADİ VÉ SOSİAL ASPEKTLÉR

Érzaq téhlükésizliyi mésélésindé makroiqtisadi vé sosial aspektlér Milli İqtisadi Téhlükésizlik Strategiyasının vé Sosial Reabilitasiya vé İnkişaf Proqramının ümumi kontekstindén iréli gélén véziféléri özündé éks etdirméklé aparılan siyasétin aşağıdakı istiqamétlérdé héyata keçirilmésini nézérdé tutur:

• Maliyyé sabitliyinin témin edilmési, milli valyutanının dayanaqlığının vé dönérliliyinin artırılması istiqamétindé aparılan ümumi tédbirlér;

• Érzaq istehlakı bazarında makro-télébatla makro-téklif arasında tarazlığın témin olunması;

• Transmilli aqrobiznes vé beynélxalq ticarét qurumları ilé séméréli émékdaşlıq;

• İşsizliyin vé yoxsulluğun aradan qaldırılması, ailé vé férdi alıcılıq qabiliyyétinin yükséldilmési hesabına minimum istehlak büdcésinin ödénilmési istiqamétindé aparılan tédbirlér.

4. FÖVQÉLADÉ HALLAR ÜÇÜN ÉRZAQ TÉHLÜKÉSİZLİYİ

Fövqéladé hallar (müharibé, epidemiya, tébii félakét, sosial kataklizm, embarqo vé s.) üçün érzaq téhlükésizliyi tédbirléri belé halların baş verdiyi vé davam etdiyi müddét érzindé éhalinin aclıq téhlükésindén  qorunmasına xidmét edir.

Bu siyasétin ésas istiqamétléri aşağıdakılardır:

• Fövqéladé érzaq fondunun yaradılması;

• Fövqéladé taxıl ehtiyatlarının yaradılması.

4.1. FÖVQÉLADÉ ÉRZAQ FONDUNUN YARADILMASI

Fondun méqsédi fövqéladé hallar baş verén zaman zérér çékén éhalinin érzaq méhsulları, o cümlédén içméli su ilé témin edilmési üçün daxili imkanların qısa müddét érzindé séférbér edilmésindén ibarétdir.

Fond dövlét büdcésindén ayırmalar, BMT-nin Érzaq vé Kénd Tésérrüfatı Téşkilatının (FAO) vé başqa beynélxalq vé regional qurumların yardımları vé texniki köméyi, habelé, digér daxilolmalar hesabına yaradılmaqla Milli Bankın xüsusi hesabında yerléşdirilir. Fondun féaliyyétinin téşkili vé ona nézarét qaydaları Érzaq Téhlükésizliyi Komissiyası téréfindén müéyyén edilir.

4.2. FÖVQÉLADÉ TAXIL EHTİYATININ YARADILMASI

Burada méqséd fövqéladé hallar zamanı zérér çékén éhalinin taxıl (ilk növbédé çörék) méhsulları ilé témin edilmésindén ibarétdir. Taxıl ehtiyatlarının miqdarı baş verén fövqéladé halların, o cümlédén tébii félakét hallarının baş vermé dérécésindén, miqyasından vé tékrarlanma ehtimalından asılı olaraq déyişé bilér.

5. KONSEPSİYANIN HÉYATA KEÇİRİLMÉSİ İLÉ ÉLAQÉDAR TAKTİKİ TÉDBİRLÉR

Konsepsiyanın héyata keçirilmésindé bir sıra taktiki tédbirlér nézérdé tutulur ki, bunların ésasını aşağıdakılar téşkil edir:

• Qanunvericilik tédbirléri;

• Téşkilati tédbirlér;

• Yardımçı tédbirlér.

5.1. QANUNVERİCİLİK TÉDBİRLÉRİ

Qanunvericiliklé élaqédar aşağıdakı tédbirlérin héyata keçirilmési nézérdé tutulur:

• Érzaq téhlükésizliyi mésélésindé aidiyyatı olan qanunverici aktların (aqrar islahatlara aid Qanunlar, "İstehlakçıların hüquqlarının müdafiési haqqında", "Émtéé nişanları haqqında", "Baytarlıq tébabéti haqqında", "Bitki karantini haqqında Qanunlar" vé s.) tétbiqini çétinléşdirén zidiyyétli méqamların vé boşluqların aradan qaldırılması, érzaq téhlükésizliyi baxımından ekspertizası;

• "Taxıl haqqında" Qanunun hazıranması;

• Milli sertifikasiya sisteminin tékmilléşdirilmési;

• Érzaq téhlükésizliyin témin edén Qanunların icrasına nézarét edén orqanların hüquq vé sélahiyyétlérindéki paralelçiliyin, ziddiyyétlérin aradan qaldırılması vé séméréli nézarét mexanizminin tékmilléşdirilmési.

5.2. TÉŞKİLATİ TÉDBİRLÉR

Téşkilati tédbirlér ölkénin siyasi vé sosial-iqtisadi sferasını éhaté edén müvafiq orqanların (ilk növbédé Milli Téhlükésizlik, Kénd Tésérrüfatı, Ticarét, İqtisadiyyat, Maliyyé, Émék vé Éhalinin Sosial Müdafési, Séhiyyé Nazirlikléri, Dövlét Gömrük vé Baytarlıq Komitéléri vé s.) réhbérlérindén  ibarét birgé  komissiyanın yaradılmasını nézérdé tutur.

Komissiyanın ésas vézifési işçi qruplarının vasitési ilé konsepsiyadan iréli gélén Dövlét Proqramının hazırlanmasından vé hémin Proqramın icrasına nézarétin témin edilmésindén ibarét olmalıdır. Dövlét Proqramı Azérbaycan Respublikası  Prezidenti téréfindén tésdiq edilir.

5.3. YARDIMÇI TÉDBİRLÉR

Yardımçı tédbirlér ésasén maarifléndirmé, tébliğat vé informasiya xarakteri daşımaqla aşağıdakıları nézérdé tutur:

• Érzaq méséléléri ilé élaqédar milli énénélérimizé vé métbéximizé yad olan elementléri tébliğ edén, milli istehsalımızı sıxışdıran reklam vé digér tébliğat materiallarının méhdudlaşdırılması;

• Milli istehsalın vé ev tésérrüfatçılığının üstünlüyünü éks etdirén vé inkişafını stimüllaşdırılmasına köméklik edén metodiki materialların, kitab vé bukletlérin hazırlanması;

• Éhalinin sanitar-gigiyena, séméréli vé sağlam qidalanma vé istehsalat médéniyyétinin yükséldilmési istiqamétindé maarifléndirilmési;

• Érzaq méhsullarının istehsalı vé istehlakı sahésindé ictimai peşékar birliklérin yaradılmasının téşfiqi.