Sahibkarlığın İnkişafı Proqramı ölké iqtisadiyyatında baş verécék müsbét transformasiyaların reallaşması, éhalinin geniş kütlésinin aktiv işgüzar féaliyyété célb edilmési, işsizliyin aradan qaldırılması baxımdan Müsavat Partiyasının öném verdiyi başlıca sénédlérdén biridir.

 Layihé

SAHİBKARLIĞIN İNKİŞAFI PROQRAMI

Azérbaycan Respublikası müstéqil dövlétçiliyinin qurulması, sosialiqtisadi münasibétlérin transformasiyası dövrünü yaşayır.

Bu dövr iqtisadi münasibétléri ténzimléyén müvafiq hüquqi normativ bazanın natamamlığı vé ziddiyyétliyi, yaxud onlara émél edilmémési, qanunvericiliyin éksér hallarda cémiyyétdéki real proseslérdén geri qalması, çağdaş vé séméréli bazar infrastrukturlarının, zéruri iqtisadi biliklér vé informasiya sisteminin yoxluğu, dövlétin milli iqtisadi maraqlarının müdafié edilmémési, milli iqtisadi téhlükésizliyinin témin edilmémési, milli sahibkarlıq üçün münbit inkişaf şéraitinin olmaması ilé xarakterikdir.

Yeni iqtisadi münasibétlér fonunda milli iqtisadiyyatın inkişafı, dünya tésérrüfatı sistemindé layiqli yer tutması, sosialiqtisadi problemlérin uğurlu héll edilmési kimi strateji istiqamétlér Azérbaycan Respublikasında sahibkarlığın inkişafının vacibliyini şértléndirir.

1. Sahibkarlığın véziyyéti vé problemléri

Azérbaycanda sahibkarlığın çağdaş durumu müvafiq hüquqinormativ bazanın formalaş dırılması vé icrası, çevik vé séméréli aparıcı bazar infrastrukturu vahidléri vé sisteminin yaranması, éhalinin geniş spektrinin célb edilmési, işsizliyin azaldılması, ölké iqtisa diyyatında layiqli yerinin témin edilmési, ölkénin regionları üzré témsil olunması, müvafiq dövlét ténzimlénmési vé yardımı siste minin formalaşdırılması vé s. baxımından qiymétléndirilmélidir.

Hazırda sahibkarlıq féaliyyétinin hüquqi bazası olaraq bir sıra qanunlar («Sahibkarlıq féaliyyéti haqqında», «émtéé birjası haqqında», «Haqsız réqabét haqqında», «Lizinq xidméti haqqında» vé b.), "Azérbaycan Respublikasında kiçik vé orta sahibkarlığa dövlét köméyi proqramı (1997-2000-ci illér)", "Kiçik sahibkarlığa dövlét köméyi haqqında" Azérbaycan Respublikası Qanunu vé s. qébul edilmişdir. Tééssüflé qeyd edilmélidir ki, hüquqi bazanın ilkin dövrlér üçün kifayét edé bilécék séviyyédé olmasına baxmayaraq, qébul edilén sénédlérin real féaliyyéti vé ténzimlénmé funksiyaları témin edilmémiş, sahibkarlıq féaliyyéti üçün élverişli vé yetérli mexanizmlér yaradılmamışdır. џazırda ölkénin iqtisadi müstévisindé haqsız réqabét, inhisarçılıq vé ayrıseçkilik şéraiti, dövlét orqanlarının yersiz müdaxiléléri vé müxtélif icazé vé nézarét sistemlérinin ifrat korrupsiyalaşması hökm sürür.

Sahibkarlığın téşékkülü vé inkişafı üçün zéruri olan yeni bazar infrastrukturu vahidléri (sığorta, bank, lizinq, informasiya, hüquqi yardım vé s.) sistemi, elécé dé çevik dövlét qurumları yaranmamışdır. Bu proseslérdé dövlétin aparıcı vé istiqamétverici rolu témin edilmémişdir. Bu sahédé éhémiyyétli yeri olan xüsusi dövlét orqanları —  Dövlét Antiinhisar Siyaséti vé Sahibkarlığa Kömék Komitési (Dövlét Komitési), Sahibkarlığa Kömék Milli Fondu (Milli Fond) isé ésasén seyrçi vé kénar müşahidéçi rolları ilé xarakterikdirlér. џazırda aidiyyatı dövlét idaréetmé vé ténzimlénmé sistemindé parallellik, uyğunsuzluq vé ziddiyyétlér néticé etibarilé dé qeyrisémérélilik vé mésuliyyétsizlik geniş bürokratiya vé rüşvét imkanları möv-cuddur. Més., Milli Fondun xéttilé sahibkarlığın öncül istiqamétléri üzré kreditléşdirilén lahiyélér 5 dövlét orqanı (Milli Fondun ekspertizası — Dövlét Komitésinin Müsabiqé komissiyasının müsabiqési — Nazirlér Kabinetinin séréncamı – Maliyyé Nazirliyinin réyi — Bankın kreditléşdirmési) ilé üzléşméli olur. Digér téréfdén qeyd edilmélidir ki, Milli Fonda (1993-cü ilin I yarısı istisna olmaqla) dövlét büdcésindé nézérdé tutulan vésaitlér heç vaxt (1999-cu ildé epizodik 3,0 mlrd. manat ödénilib) ayrılmamışdır.

Sahibkarlıq üçün qeyrimünbit şéraitdé yeni müéssisélérin yaranması vé onların dövlét qeydiyyatının son illér (ésasén 1998-ci ildén başlayaraq) azalması tendensiyası davam edir. 1999-cu ildé ötén dövrlé müqayisédé bu azalma 35%, xarici hüquqi şéxslér üzré isé 46,3% olmuş, nizamnamé fondlarına yönélén xarici kapital isé eyni dövrdé 76,2% azalmışdır. Xarici şirkétlérin Azérbaycanı kütlévi térk etmési tendensiyası davam etmékdédir.

Ölké érazisi üzré sahibkarlığın yerléşmési disproporsionaldır, belé ki, Bakıda féaliyyét göstérén bütün qeyridövlét müéssisélérinin 75,4%-i (1999-cu il) yerléşir.

Résmi mélumatlara göré ölké üzré 1999-cu ilin axırınadék 28,4 min dövlét müéssisési vé obyekti özélléşdirilib. Néticédé 140 miné yaxın véténdaş mülkiyyétçi olub. ѓzélléşdirmé prosesi ümumilikdé qeyriséméréli vé korrupsionar xarakter daşımaqla, éslindé yeni mülkiy yétçilérin féaliyyéti éksér hallarda vésait çatışmazlığı, sémérésiz şérait sébébindén mümkünsüz olmuş, onların öz daxili maliyyé vésaitléri özélléşmé prosesindéki résmiléş dirméléré vé rüşvété sérf edilmişdir. Bu müééssisélérin sağlamlaşdırılması üçün isé dövlétin heç bir zéruri féaliyyéti olmamışdır. Kiçik vé orta müéssisélérin sayının çoxluğuna baxmayaraq, onların iqtisadi sistemdéki yerléri ilé kémiyyét göstériciléri arasında ciddi férqlér mövcuddur.

Tébii inhisar (rabité su, qaz, enerji vé b.) sahélérinin, yanacaq — sürtgü méhsullarının qiymét vé tariflérinin korrupsiya, nézarétsizlik sébébindén obyektiv séviyyédén késkin şişirdilmési (45 défé) adekvat olaraq istehsal méhsullarının maya déyérinin yüksék olmasına, néticé etibarilé dé méhsulların (xidmétlérin) yüksék satış qiymétlériné sébéb olur, optimal istehsalistehlak münasibétlérini pozur, yerli istehsalın réqabét imkanlarını azaldır, bütün séviyyélérdé téhlükéli iqtisadi disproporsiyaları (hémçinin ödéméméléri) gücléndirir.

Sahibkarlığın téşékkülü vé inkişafı üçün mövcud şéraitin qeyriséméréliliyi hémçinin vé bilavasité aşağıdakı faktorlarla şértlénir:

• Total korrupsiya vé klan maraqlarının dominantlığı şéraitindé ifrat inhisarlaşma, haqsız réqabét mühiti;

• Daxili bazarın (istehsalın) qorunmaması üzündén xarici ménşéli méhsul vé xidmétlérin daxili bazarda hökmran mövqe tutması, yerli méhsulların aşağı réqabét qabiliyyéti vé müvafiq standartlarla uyğunsuzluğu;

• İdxalı évézléyén vé ixracı témin edén yerli méhsulların istehsalının méhdudluğu;

• Dövlét sifarişléri (tédarük, satınalmalar) tenderléri vé layihélérinin qeryişéffaflığı, korrupsiya ménbéyi olması;

• Münbit investisiya mühitinin olmaması; qeyrirasional vergi sistemi, yüksék séviyyéli vé séméréli maliyyé (kredit, lizinq vé s.) xidmétléri vé mexanizmléri sisteminin olmaması;

• Ténzimléyici vé nézarétedici dövlét orqanlarında (vergi, gömrük, antiinhisar vé s.) ayrıseçkilik vé rüşvétxorluq;

• Kiçik vé orta sahibkarlığın rolunun témin edilmémési;

• Kapitalın xaricé axını;

• Müéssisélérin féaliyyétlérini dayandırması;

• Xarici işçi qüvvésinin féaliyyétinin zéruri ténzimlénmémési;

• Tébii inhisar (rabité; néqliyyat; enerji; su; qaz vé s.) sahélérinin qiymét vé tariflérinin zéruri ténzimlénmémési; yanacaq méhsullarının qiymétlérinin yüksék olması;

• Sahibkarlıqda regional vé sahélérarası disproporsionallıq; iqtisadi, tésérrüfat mübahisélérinin çevik hélli mexanizminin formalaşmaması;

• Müvafiq informasiya, téhsil — maariflén dirmé vé hévésléndirmé sisteminin olmaması;

• Sahibkarlıq sahésindé müvafiq ictimai vé peşé birliklérinin yaradılmaması vé s.

Bu faktorların reqressiv tésirinin azal dılması vé inkişafın témin edilmési isé ilk növbédé dövlétin méhsuldar vé çevik féaliyyé tindén, xüsusi dövlét reabilitasiya vé inkişaf siyasétinin, proqramının reallaşdırılmasından asılıdır.

2. Sahibkarlığın inkişafı istiqamétléri

Azérbaycan Respublikasında iqtisadi münasibétlérin vé sahibkarlığın çağdaş durumu, inkişaf üçün én évvél müsbét keyfiyyét vé mahiyyét transformasiyalarını témin edé bilécék konkret, çevik vé méhsuldar mexanizmlérin tétbiqini şértléndirir. Bu mexanizmlér ümumi deklorativ béyanatlardan, aztésirli vé dağınıq tédbirlérdén késkin férqlénmélidir.

Bu proqramda sahibkarlığın ésas inkişaf istiqamétléri olaraq, çoxsaylı problemlérin mümkün hélli ehtimallarının késişdiyi bir neçé iqtisadi müstévi seçilmişdir:

1. Maliyyéinvestisiya féallığı

2. İxraca yardım vé daxili bazarın müdafiési;

3. Aqrar sektorun inkişafı;

4. Kiçik vé orta  sahibkarlığın inkişafı

2.1. Maliyyéinvestisiya aktivliyi

Qısa müddétdé (36 ay) maliyyé vé vergi siyaséti işgüzar féallığı, bütün ménbélér hesabına investisiya qoyuluşlarının hévésléndiril mésini, bank kapitalının istehsala yönélmésini, maliyyé dividendlérinin reinvestisiya xarak terini témin etméli; maliyyé axınları, elécé dé büdcé téyinatlı médaxillér, dövlét xércléri, dövlét téminatlı xarici kreditlér vé s. korrupsiyadan vé ménimsémélérdén témizlénméli, real vé şéffaf dövlét büdcémaliyyé sistemi formalaşdırılmalıdır.

İnvestisiya — istehsal xétti üzré münasibét lérin aktivliyi üçün çevik féaliyyét formala rının (maliyyésénaye qrupları, lizinq şirkét léri,innovasiya qurumları vé s.) qurulması hévésléndirméli, onlar üçün ünvanlı vé müddétli güzéştlér müéyyénléşdirilmélidir.

İnvestisiya ménbéléri kimi aşağıdakılar nézérdé tutulur:

• —investisiya émékdaşlığının müxtélif növléri;

• —séhmlérin buraxılışı vé satışı;

• — investisiya layihélérindé dövlét iştirakı;

• —xarici investisiyalar;

• —güzéştli dövlét kreditléri;

• —xarici ménşéli kreditlér;

• —özünümaliyyéléşdirmé.

İnvestisiya qurumları sistemindé hémçinin dövlété tam méxsus vé dövlét iştirakı ilé yaradılan qurumlar da xüsusi éhémiyyété malikdir. Sahibkarlığa kömék Milli Fondunun bazasında real kredit, lizinq, sığorta (o cümlédén dövlét qarantiyalı xarici ménbélér, dövlét büdcési, Neft Fondu vé s. hesabına) imkanlarına malik güclü universal struktur yaradılmalıdır.

• Güzéştli vé uzunmüddétli (1 il vé daha çox) kredit qoyuluşları üzré dövlét ménşéli vé téminatlı kompensasiya vé qarantiya sistemi formalaşdırılmalıdır.

• Konkret müéssisélér (o cümlédén özélléşdi rilén) üzré dövlét sağlamlaşmainvestisiya proqramları héyata keçirilmélidir. Bu proqram lar én évvél dövlét üçün vacib regional, sosial, iqtisadi ehtiyacların ödénilmésiné yönélmélidir.

• Güclü milli maliyyé, bankkredit qurumları sisteminin qurulması, onların xarici téréfdaşlarla célbedici vé qarşılıqlı faydalı émékdaşlığı üçün müvafiq élverişli şérait yaradılmalıdır.

• Korporativ qiymétli kağızlar bazarının formalaşdırılması öné çékilméli, banklar üçün séhmdar cémiyyétlérin séhmlérinin likvid célbediciliyi téminatı yaradılmalıdır.

İnvestisiya sferasına yönélén vésaitlérin akkumulyasiyasının vacibliyini vé bu sahédé xarici técrübéni nézéré alaraq, aşağıdakıları héyata keçirécék maliyyéinvestisiya qurumlarının (o cümlédén dövlét iştiraklı) yaradılmasını témin etmék zéruridir:

• —célbedici vé yüksék gélirli dövlét tenderléri vé layihélérindé iştirak, dövlét qiymétli kağız ları ilé éméliyyatlar hesabına yaranan vésaitlérin investisiya layihéléri üçün akkumul yasiyası;

• —bölgélérdé yaradılan sahibkarlığın İnkişafı Mérkézinin bazasında İnvesti siyalara Téminat Fondunun müxtélif daxili ménbélér (dövlét, özél, bélédiyyé vésaitléri) vé xaricé célb etmélér hesabına formalaşdırılması vé onların uzun müddétli kreditléşmédé téminat vé sığorta rolunun artırılması;

• —özélléşdirilmiş (prespektivli) müéssisélérin séhmléri ilé éméliyyatlar, o cümlédén onların xarici fond bazarlarında yerléşdirilmési;

• —yüksék effektli investisiya layihéléri ésasında qurulan vé sağlamlaşdırılan müéssisélérin dövlété méxsus séhmlérinin dövlét adından idaré edilmési;

• —investisiya layihélériné vé sığorta proqramlarına yönélécék repatriar kapitalın, antikorrupsiya tédbirléri néticésindé aşkarlanmış vésaitlérin istifadési haqqında tékliflérin dövlétlé razılaşdırılması vé bunlarla éméliyyatlar.

Dövlét maliyyé ténzimlénmési tédbirléri sistemindé hémçinin aşağıdakı istiqamétlérin reallaşdırılması vacibdir:

• — ticarét éméliyyatları vé banklararası dövriyyé üçün ssudalarla müqayisédé istehsal sahélériné investisiya kreditlériné faiz dérécélérinin differensiasiyası;

• — aqrar sektora yönélén uzunmüddétli kreditlérin güzéştli faiz dérécési ilé kredit bazırının real faiz dérécési arasındakı férqin Milli Bankın ehtiyatları hesabına ödénilmési yolu ilé KOS-ların vé kéndlifermer tésérrüfatlarının maliyyé féaliyyétinin stimullaşdırılması;

• —ésas fondların bérpa déyérinin mütémadi indeksasiyası vé renovasiya ayırmaları vasitésilé amortizasiya siyasétinin gücléndirilmési, elécé dé séméréli sürétli amortizasiyanın tétbiqi;

• —istehsal yönümlü investisiyaların  hévésléndirilmési;

• —çeşidli maliyyé vasitéléri ilé investisiya axınlarının prioritet sahéléré célb edilmési.

2.2. İxraca yardım vé daxili bazarın müdafiési

İxraca yardım, dövlétin başlıca iqtisadi prioritetlérindén olmaqla, ésasén aşağıdakı istiqamétlér üzré reallaşdırılmalıdır:

• —ixracın maliyyé hévésléndirilmési;

• —ixrac méhsullarının réqabét qabiliyyétinin artırılması;

• —xarici bazarlara çıxış vé beynélxalq émékdaşlıq.

İxracın maliyyé hévésléndirilmési sistemi:

1. Bütünlükdé faktiki reallaşdırılmış ixrac hécmlériné (ixracın struktur tékmilléşdiril mési nézéré alınmaqla ayrıayrı méhsul növléri dé seçilé bilér)  müvafiq olaraq, dérécélér üzré (5%-20%, çeşidlérin ixrac tésnifatına uyğun olaraq) vésaitlérin ixracatçılara ödénilmésini;

2. İxracın kreditléşdirilmési vé sığortalanmasını;

3. Hazır ixrac méhsulları istehsalçılarına vergi vé s. güzéştlérinin tétbiqini éhaté etmélidir.

İxracın hévésléndirilmési tédbirlérinin reallaşdırılmasının çevik koordinasiyası, maliyyé téminatı üçün dövlét iştiraklı xüsusi strukturların (İxraca yardım Fondu, İxrac Bankı vé Sığorta şirkéti) qurulması vacibdir. Bu proqramın 2.1. béndindé nézérdé tutulan investisiya qurumunun funksional  téyinatı nézéré alınmaqla, birgé vahid dövlét iştiraklı strukturun vé onun törémé qollarının formalaşdırılması mümkündür.

Potensial ixrac méhsullarının réqabét qabiliyyétinin artırılması — méhsulların beynélxalq standartlara uyğunlaşdırılmasını (o cümlédén émtéé sertifikasiyası), beynélxalq télébléré uyğun olaraq vahid milli standartlaşdırma sisteminin tékmilléşdirilmésini, dünya bazarlarında dominant mövqe tutan xarici istehsalçılarla éméli émékdaşlığını, yeni texnologiyalar, innovasiya tétbiqini nézérdé tutan istehsal sahélériné müxtélif güzéştlérin vé hévésléndirménin tétbiqini nézérdé tutur.

yerli méhsulların xarici bazarlara daxil olması perspektivi — méhsulların xarici bazarlarda reklamına, bu méqsédlé xüsusi yarmarka vé sérgilérin keçirilmésiné, daimi féaliyyét göstérén ixrac mérkézlérinin vé ticarét nümayéndéliklérinin téşkiliné, bu sahédé regional  vé beynélxalq qurumlarla séméréli émékdaşlığa ésaslanmalıdır.

џémçinin xarici dövlétlérdé féaliyyét göstérén milli sahibkarların iqtisadi maraqlarının dövlét vé onun vékaléti ilé digér qurumlar téréfindén qorunması vé déstéklénmési, onlara qarşı faktiki diskriminasiya hallarının aradan qaldırılması vé ya yumşaldılması vacib éhémiyyét késb edir.

Beynélxalq iqtisadi sistemdé bérabérhüquqlu iştirak imkanları qazanmaq, inteqrasiya müna sibétlérinin ölkémiz üçün faydalılığını artırmaq strategiyası nézér alınmaqla, beynélxalq vé méhélli iqtisaditicari téşkilatlarda işti rak, maliyyé qurumlarla élaqélér aktivléşdiril mélidir.

Digér téréfdén ixracla bağlı olan milli sahibkarların birliklérinin (peşé ittifaqla rının, kooperasiya qurumlarının vé s.) yaradıl masına şérait yaradılmalıdır.

Nézérdé tutulur ki, yerli istehsal vé yerli istehlak hécmléri nézéré alınmaqla, xarici ménşéli méhsulların daxili bazara daxilolma imkanları, hécmléri, çeşidléri, zéruri hallarda isé müddétléri ténzimlénméli, reqlamentléş dirilméli, néticé etibarı ilé yerli méhsulların üstün réqabét imkanları, idxalı évézléyén sahélérin inkişafı témin edilmélidir. Bu tédbirlér müddétli xarakter daşımalı, konkret sahé üçün digér stimullaşdırıcı amillér dé (güzéştli kreditléşdirmé, risklérdén sığor talama vé s.) kompleks téşkil etméklé, néticédé real inkişaf impulsu rolunu oynamalıdır.

2.3. Aqrar sektorun inkişafı

Aqrar sahédé sahibkarlığın inkişafına nail olmaq hémçinin vé ilk növbédé Azérbaycanın érzaq müstéqilliyini témin etmék ölké üzré késkin regional iqtisadi disproporsiyaların vé kénd éhalisi arasında kütlévi işsizliyin aradan qaldırılması, énénévi istehsal vé emal sahé lérinin dirçéldilmési baxımından önémlidir.

Bu sahédé istehsal prosesinin témin edilmési çoxsaylı komponentlérin — toxum vé ékin materiallarının, kimyévi vasitélér vé gübrélérin, texnika vé maşınların vé başqa zéruri elementlérin sahibkarlar téréfindén real éldé etmé, elécé dé hazır méhsulun real satışı imkanları ilé birbaşa bağlıdır.

Aqrar sektorda real néticélérin  éldé edilmési, dövlét iştirakının séméréliliyinin témin edilmési, bütövlükdé yönéldilécék qüvvé vé vésaitlérin bu sahédéki dirçélişi témin edé bilén (müsbét impuls daşıyan) nöqtélérdé cémléşmésini şértléndirir. Belé nöqté olaraq hazır méhsulun satınalınması seçilé bilér. Dövlétin (elécé dé maliyyébank kapitalının) iştirakı ilé yaradılmış xüsusi qurumlar (maliyésénaye qrupları, aqrar fondlar vé banklar, émtééxammal birjaları vé s.) vasitésilé işlék mexanizmlér qurmaq mümkündür:

1. Fyüçers müqaviléléri bazasında seçilmiş méhsul növléri (strateji méhsullar — taxıl, pambıq, üzüm vé s.) üzré istehsal prosesinin évvélindé satınalma işi qurulur vé sığortalanır;

2. Kontraktlar ésasında (faktiki satış qiyméti, hécmi vé müddéti göstérilméklé) téminatlı satış imkanları qazanan aqrar sahibkarlar öz istehsal ehtiyacları üçün zéruri komponentléri (xüsusi kredit proqramları,  lizinq vé b. ésaslarla)  éldé edir vé féaliyyét göstérir; hazır méhsul yarananda natura vé ya déyér formasında son qarşılıqlı hesablaşmalar aparılır;

3. Hazır méhsul én évvél dövlét ehtiyacları vé zéruri satınalma proqramlarına, elécé dé sérbést bazara yönéldilir.

Bu mexanizmlérin ixrac vé sénaye téyinatlı emal méhsullarına da tétbiqi müsbét néticélér veré bilér.

Sonrakı mérhélélérdé bézi növ kénd tésérrüfatı méhsullarının istehsalına dövlét büdcési ménşéli vé müddétli dotasiyalar da tétbiq edilé bilér.

Proseslérdé müsbét keyfiyyét déyişikliklériné nail olunması méqsédilé, aqrar sektorda émtéélérin standartlaşdırılması vé sertifikasiyası; yeni texnologiyaların tétbiqi; ekoloji téléblérin ödénilmési; seleksiya vé damazlıq işi; meliorasiya, irriqasiya vé tor paqqoruma tédbirléri dövlét aqrar siyasétinin mühüm térkib hissési olmaqla, aqrar sahibkar ların féaliyyétindé dövlétin hévésléndirdiyi öncül sahélér kimi seçilmélidir. 

(Bütün bünlar "Aqrar inkişaf Proqramı"nda geniş şérh edilir)

2.4. Kiçik vé orta sahibkarlığın inkişafı

Kiçik vé orta sahibkarlıq (KOS) strukturları ümumi iqtisadi ménzérédé müsbét déyişiklikléré, münbit inkişaf şéraitiné daha çevik vé adekvat reaksiyası ilé xarakterikdirlér.

KOS-ları işçilérin sayı, ésas fondların déyéri, toplam satış déyéri vé b. parametrléré ésaslanan metodika ilé müxtélif iqtisadi sektorlar üzré tésnifléşdirmék mümkündür.

Konkret iqtisadi mékanda yerléşmé vé féaliyyét dairélérindén asılı olaraq, KOS-ların séméréliliyi müéyyénléşir. Böyük miqyaslı sénaye sahéléri étrafında sıx texnoloji vé iqtisadi élaqélérlé bağlı olan çoxsaylı KOS-ların féaliyyéti hér iki téréfé müsbét néticélér verir. Böyük müéssisélér texnoloji xétt boyunca daha u-cuz başa gélén istehsal komponentléri vé yarımfabrikatları, vé yaxud çevik méhsul satışı imkanları qazanır. KOS-lar isé téminatlı sifarişlér éldé edirlér. Bu tipli émékdaşlıq normativhüquqi ésaslarla reqlamentléşdiril méli, dövlétin xüsusi hévésléndirmé (vergi güzéştléri, dövlét investisiya layihélérindé élverişli iştirak şértléri vé s.) tédbirléri ilé déstéklénmélidir.

İşsizliyin azaldılması, regional iqtisadi istehsal potensialın disproporsionallığının zéiflédilmési vé s. dövlét éhémiyyétli funksiyaların icrası baxımından KOS-lar müvafiq yönéldici tédbirlér müqabilindé iqtisadi «desant» rolunu daha séméréli oynaya bilérlér. İstehlakçı téléblérini daha çevik ödémé, iqtisadi sahélér arasında daha sıx inteqrasion élaqéléri yaratma imkanlarını daşıyıcıları olaraq, KOS-lar dövlét iqtisadi siyasétinin daima diqqétindé olmağa layiqdirlér.

KOS-lara maliyyétésérrüfat féaliyyétindé sadéléşdirilmiş uçot, statistika, vergi mexanizmléri tétbiq edilméli, iqtisadi téhsil sistemlérindé onlara xüsusi yer ayırmalı, müxtélif dövlét (dövlét iştiraklı) inkişaf, investisiya layihé vé proqramlarında müvafiq iştirak imkanları yaradılmalıdır.

3. Sahibkarlığın dövlét ténzimlénmési vé élaqéléndirilmési

Sahibkarlığın dövlét ténzimlénmésindé ésas diqqét işgüzar féaliyyétin  bütün iqtisadi spektr boyu hévésléndirilmésiné, milli sahibkarlığın müdafiésiné, inhisar vé haqsız réqabét amillérinin (iqtisadi ayrıseçkiliyin) aradan qaldırılmasına, tébii inhisarlara sért dövlét nézarétiné, korrupsiyaya qarşı mübarizéyé yönéldilmélidir. Bu sahédé müvafiq hüquqi normativ baza real prosesléré uyğunlaşdırılmalı vé antikorrupsiya, dövlét qulluğu, xarici ticarét féaliyyéti, maliyyésénaye qrupları, investisiyaların  hévésléndirilmési, aqrar bankları, dövlét investisiya proqramları vé s. haqqında xüsusi qanunlar qébul edilméli, onların icra mexanizmléri reallaşdırılmalıdır. Digér yeni hüquqinormativ aktlar qébul edilérkén, sahibkarlığın maraqları nézéré alınmaqla xüsusi hüquqi ekspertiza héyata keçirilmélidir.

Hüquqmühafizé, idarétemé, ténzimlémé orqanları téréfindén ésassız yoxlamalara, müdaxiléléré qarşı tédbirlér görülméli, xüsusi razılıq, icazé téléb edén sahélérdé vé dövlét sifarişlérinin bölüşdürülmésindé şéffaflıq témin edilmélidir. Dövlét ténzimlénmési, idaréetmési vé élaqéléndirilmési tédbirléri bu sahédé féaliyyét göstérén mérkézi vé yerli icra hakimiyyéti orqanları arasında hazırda möv-cud olan uyğunsuzluqları, paralelizmi, sahé maraqlarının toqquşmasından iréli gélén ziddiyyétléri istisna etméli, yeni çevik vé méhsuldar sistem qurulmalıdır. hökumétin (Nazirlér Kabinetinin) restrukturizasiyası tédbirléri térkibindé sahibkarlığın dövlét ténzimlénmési, idaréetmési vé élaqéléndirilmési sisteminin (hazırda Dövlét Antiinhisar Siyaséti vé Sahibkarlığa Kömék Komitési, onun tabeliyindé olan Sahibkarlığa Kömék Milli Fondu) tékmilléşdirilmési, dövlét qurumlarının real tésiri funksiyalarının vé dövlét maliyyéhévésléndirmé proqramlarının zéruri vésaitlérlé (o cümlédén dövlét büdcési ménşéli) témin edilmési zéruridir. Dövlét sistemindé müvafiq qurumlar yaradılarkén, séméréli idaréetmé télébléri nézéré alınmaqla sahibkarlığa yardım, investisiya, kredit vé ixrac proqramları bir strukturda vé ya strukturlarda (Sahibkarlığa yardım Fondu, İxraca yardım Fondu, İxrac Bankı, İnvestisiya Korporasiyası vé s.); ténzimlénmé, élaqéléndirmé xüsusi razılıq vé icazé sistemi, nézarét vé s. isé digér strukturda vé ya strukturlarda (Ticarét vé Sénaye Nazirliyi, İqtisadi inkişaf vé İnvestisiyalar Nazirliyi vé s.) cémlénmélidir.